Direrov Nosorog je uobičajeni naziv za drvorez nemačkog slikara i grafičara Albrehta Direra iz 1515. godine.Some sources erroneously say 1513, copying a typographical error made by Dürer in one of his original drawings and perpetuated in his woodcut.(Bedini, p. 121.) Slika je zasnovana na pisanom opisu i skici indijskog nosoroga koji je stigao u Lisabon te iste 1515, a čiji je autor nepoznati umetnik. Direr nikada nije video dotičnog nosoroga koji je bio prvi živi primerak ove vrste viđen u Evropi još od rimskog doba. Krajem 1515, kralj Portugala Manuel I poslao je ovu životinju kao poklon papi Lavu X, ali je ona stradala u brodolomu kraj obala Italije početkom 1516. godine. Živi nosorog nije ponovo viđen u Evropi sve dok drugi primerak, pod imenom Abada, nije stigao iz Indije na dvor Sebastijana Portugalskog 1577. godine; ovu životinju je nasledio Filip II oko 1580.Clarke, chapter 2.A street in Madrid was named Abada (rhinoceros in Portuguese) after this animal, that had a curious life too .
Direrov drvorez ne daje sasvim tačan prikaz nosoroga. On prikazuje životinju sa teškim pločama koje joj prekrivaju telo kao slojevi oklopa, sa ogrlicom oko vrata, čvrstim grudnim oklopom i nitnama duž šavova. Na leđima ima mali uvrnuti rog, noge su prekrivene krljuštima, a zadnji kraj je u obliku testere. Nijedna od ovih karakteristika nije prisutna kod pravog nosoroga,Dürer's Rhinoceros , Kallisti Digital Publishing, 7 March 2003. iako indijski nosorog ima debele nabore na koži, što može izdaleka izgledati kao oklop. Uprkos svojim anatomskim netačnostima, Direrov drvorez je postao veoma popularan u Evropi i često je kopiran u naredna tri veka. Zapadnjaci su krajem XVIII veka mislili da tako izgleda pravi nosorog. Na kraju su ga zamenili realističniji crteži i slike, naročito nosoroga Klare, koja je obilazila Evropu '40-ih i '50-ih godina XVIII veka. Za ovaj Direrov drvorez se kaže da "verovatno nijedna druga slika životinje nije imala tako dubok uticaj na umetnost kao ova".Quoted in Clarke, p. 20.
Nosorog лево|мини| Prvi poznati otisak nosoroga je prilično primitivan drvorez koji ilustruje poemu Đovanija Đakoma Penija objavljenu u Rimu, jula 1515. godine. (Biblioteka Kolombina, Sevilja) Dvadesetog maja 1515. godine, jedan indijski nosorog je stigao u Lisabon sa Dalekog istoka. Početkom 1514, Afonso de Albukerk, guverner Portugalske Indije, poslao je ambasadore kod sultana Muzafara Šaha II, vladara Kambeja (današnji Gudžarat), da zatraže dozvolu za izgradnju utvrđenja na ostrvu Diu. Misija se vratila bez postignutog dogovora, ali su razmenjeni diplomatski pokloni među kojima je bio i nosorog. U to vreme, vladari različitih zemalja povremeno su jedni drugima slali egzotične životinje koje su se držale u zverinjaku. Nosorog je već bio navikao na zatočeništvo. Albukerk je odlučio da ovog nosoroga, na gudžarati jeziku poznatog pod nazivom genda, i njegovog čuvara indijca po imenu Ocem, prosledi kralju Manuelu I od Portugala. Nosorog je dopremljen brodom Nossa Senhora da Ajuda, koji je isplovio iz Goe u januaru 1515. Brod kojim je upravljao Fransisko Pereira Kutinjo, zajedno sa dva prateća broda, pri čemu su svi bili natovareni egzotičnim začinima, zaplovili su Indijskim okeanom, oko Rta dobre nade i na sever preko Atlantika, zaustavljajući se nakratko u Mozambiku, na Svetoj Jeleni i Azorskim ostrvima.
Posle relativno kratkog putovanja od 120 dana, nosorog je konačno iskrcan u Portugalu, u blizini mesta gde je bila u toku izgradnja manuelskog tornja Belem. Ovaj toranj je kasnije ukrašen gargojlima u obliku glava nosoroga ispod konzola.See Clarke, p. 19, for a photograph of a gargoyle. Nosorog nije bio viđen u Evropi još od rimskog doba: bio je neka vrsta mitske zveri, u bestijariumima je ponekad bio smeštan zajedno sa jednorogom, tako da je dolazak živog primerka izazvao senzaciju. U kontekstu renesanse, to je bio jedan primerak klasične antike koji je ponovo otkriven, poput statue ili zapisa.
Životinju su proučavali i naučnici i radoznalci, a pisma u kojima se opisuje ovo fantastično stvorenje slana su dopisnicima širom Evrope. Najstarija poznata slika ove životinje je ilustracija za poemu Firentinca Đovanija Đakoma Penija, koja je objavljena u Rimu 13. jula 1515, manje od osam nedelja po dolasku nosoroga u Lisabon.Giovanni Giacomo Penni, Forma e natura e costumi de lo rinocerote (...). See Ugo Serani, Etiopicas 2 (2006) ISSN 1698-689X for the original text in Italian and a translation into Spanish. Jedini poznati primerak originalne objavljene poeme čuva se u Institucion Colombina u Sevilji.
Nosorog je smešten u menažeriju kralja Manuela u palati Ribeira u Lisabonu, odvojeno od slonova i ostalih velikih zveri koje su se nalazile u palati Estaus. U nedelju 3. juna, na Dan Svete Trojice, Manuel je organizovao borbu nosoroga sa jednim mladim slonom iz svoje kolekcije, kako bi proverio navode Plinija Starijeg da su slon i nosorog ljuti neprijatelji.Latin original and English translation of Chapter 29, Book VIII of Pliny's Naturalis Historia. Po izlasku na borilište, nosorog je polako i odlučno krenuo prema svom protivniku, a slon je, nenaviknut na bučnu publiku koja je prisustvovala spektaklu, u panici pobegao pre nego što je razmenjen ijedan udarac. мини|224x224пиксел| „Stvaranje životinja“ od Rafaela, 1518–1519, freska na drugom spratu Apostolske palate u Vatikanu. Nosorog se nalazi desno od drveta, a slon [možda Hano] levo. Manuel je odlučio da nosoroga pokloni papi Lavu X, koji je bio poreklom iz loze Mediči. Portugalski kralj je hteo da se dodvori papi, kako bi zadržao papsko odobrenje za ekskluzivno posedovanje novih zemalja koje je njegova mornarica otkrivala na Dalekom istoku nakon što je Vasko da Gama 1498. godine otkrio pomorski put za Indiju. Godinu dana pre toga, papi se veoma svideo jedan drugi Manuelov poklon, beli slon koji je takođe bio iz Indije, kog je papa nazvao Hano. Zajedno sa ostalim dragocenim poklonima, srebrnim tanjirima i začinima, nosorog je, sa novom ogrlicom od zelenog baršuna ukrašenom cvećem, krenuo u decembru 1515. godine na put iz Tahoa u Rim. Brod je početkom 1516. prošao blizu Marselja i francuski kralj Fransoa I, koji se vraćao iz Provanse, zatražio je da vidi nosoroga. Portugalski brod se nakratko zaustavio na jednom ostrvu kraj Marselja,The Frioul archipelago consists of four main islands. Bedini, p. 128, nominates either Pomègues or Ratonneau; the other possibilities are the small island of If, now occupied by the Château d'If, or Tiboulain. gde je nosorog iskrcan 24. januara da bi ga kralj video.
Nakon što je nastavio putovanje, brod je potopljen u iznenadnoj oluji dok je prolazio kroz uske prolaze Portovenerea, severno od La Specije na obali Ligurije. Nosorog, koga su bili vezali lancima i pričvrstili za palubu da bi ga držali pod kontrolom, nije mogao da otpliva na sigurno i udavio se. Telo mu je pronađeno u blizini Viljfranša, a koža vraćena u Lisabon, gde je preparirana. Neki izveštaji kažu da je preparirana koža poslata u Rim, gde je stigla 1516. godine, kako bi bila izložena impagliato („napunjeno slamom“ na italijanskom), mada takav postupak ne bi bio u skladu sa metodama taksidermije iz XVI veka, koje su još uvek bile primitivne. Ako je preparirani nosorog zaista stigao u Rim, njegova dalja sudbina ostaje nepoznata: možda su ga Medičijevi prebacili u Firencu ili je uništen u pljački Rima 1527. godine. U svakom slučaju, u Rimu nije došlo do senzacije kakvu je nosorog izazvao u Lisabonu, mada su ga na svojim slikama prikazali Đovani da Udine i Rafaelo.Gessner's Hyena and the Telephone Game, Manda Clair Jost, 2002 (PDF, 21 pages).
Direrov drvorez мини|228x228пиксел| Pripremna studija za otisak nosoroga Albrehta Direra, 1515. godine, Britanski muzej. U zapisu stoji pogrešan datum (1513) kada je nosorog stigao u Lisabon; to se zapravo dogodilo 1515. godine.Clarke, caption to colour plate I, p. 181. Valentim Fernandes, moravski trgovac i štampar, video je nosoroga u Lisabonu, neposredno pošto je stigao tamo i dao njegov opis u biltenu upućenom juna 1515. godine Nirnberškoj zajednici trgovaca. Originalni dokument na nemačkom jeziku nije sačuvan, ali se njegov transkript na italijanskom čuva u Nacionalnoj centralnoj biblioteci u Firenci.Bedini, p. 120 and fn.10. Drugo pismo nepoznatog autora je otprilike u isto vreme poslato iz Lisabona u Nirnberg i sadržalo je skicu nepoznatog umetnika.Article (pt) by Luís Tirapicos at Instituto Camões Direr, koji je bio upoznat sa portugalskom zajednicom faktorije u Antverpenu, video je drugo pismo i skicu u Nirnbergu. Napravio je crtež perom i odštampao njegov obrnuti odraz.The woodcut was, per Quammen, p. 204, cut on the block by a specialist craftsman known as a Formschneider, for Dürer's approval. This may well have been Hieronymus Andreae, who Dürer was using on other projects at this time, especially those with inscriptions.
Zapis na drvorezu, oslanjajući se pretežno na Plinijev izveštaj, u slobodnom prevodu sa nemačkog glasi:
лево|мини| Nabori kože indijskog nosoroga odgovaraju šavovima na oklopu sastavljenom od ploča koji je prikazao Direr. Direrov drvorez nije veran prikaz ove životinje. Masivne ploče prekrivaju telo nosoroga kao slojevi oklopa, oima okovratnik, čvrst grudni oklop i nitne duž šavova. Na leđima ima mali spiralni rog, noge su mu prekrivene krljuštima, a zadnji deo oklopa mu je u obliku testere. Nijedna od ovih karakteristika nije prisutna kod pravog nosoroga. Moguće je da su nosorogu specijalno napravili oklop za borbu protiv slona u Portugalu i da je Direr, u stvari, na slici prikazao životinju sa oklopom. Druga mogućnost je da Direrov „oklop“ u stvari predstavlja debele nabore kože indijskog nosoroga ili kao u slučaju drugih netačnosti, jednostavno može biti u pitanju Direrova pogreška ili kreativni dodatak.Dürer was living near the armourer's quarter in Nuremberg, Schmeidegasse, and was designing armour at about the same time; this aspect may, therefore, be a creative conceit. (Clarke, p. 20.) Umetnik je takođe nacrtao ljuskavu teksturu tela životinje, uključujući i „oklop“. Ovo je možda Direrov pokušaj da prikaže grubu, gotovo bezdlaku kožu indijskog nosoroga, koja ima izbočine nalik bradavicama koje mu prekrivaju gornje delove nogu i ramena. S druge strane, ovakva tekstura može predstavljati dermatitis nastao u zatočeništvu tokom četvoromesečnog nosorogovog putovanja brodom iz Indije u Portugal. мини| Jedini sačuvani otisak kopije drvoreza Hansa Burgkmaira iz 1515. godine, u Grafičkoj zbirci u Albertini, Beč Drugi drvorez je napravio Hans Burgkmair u Augsburgu, otprilike u isto vreme kao i Direr u Nirnbergu. Burgkmair se dopisivao s trgovcima u Lisabonu i Nirnbergu, ali nije jasno da li je imao pristup pismu ili skici kao što je to imao Direr, možda čak i Direrovi izvori, ili je životinju video lično u Portugalu. Na njegovoj slici, koja je približnija realnoj, izostavljeni su Direrovi nerealistični dodaci, a prikazani su okovi i lanac kojima je nosorog bio vezan; međutim, Direrov drvorez ima veću snagu i pomračio je popularnost Burgkmairovog. Sačuvan je samo jedan otisak (primerak) Burgkmairove slike,Held by the Graphische Sammlung Albertina, Vienna. dok je Direrovih sačuvano mnogo. Direr je 1515. godine napravio prvo izdanje svog drvoreza, u prvom stanju, koje se razlikuje samo u pet redova teksta u zaglavlju. Nakon Direrove smrti, 1528. godine, usledili su mnogi novi otisci, uključujući i dva nastala '40-ih godina XVI veka i još dva u drugoj polovini XVI veka. Kasniji otisci sadrže šest redova teksta. мини| Jansenov kjaroskuro drvorez