Rinaldo () je opera nemačkog i engleskog kompozitora Georga Fridriha Hendela. Komponovana je 1711. godine i bila je prva italijanska opera napisana za englesku pozornicu. Libreto za operu pripremio je Đakomo Rosi po scenariju Arona Hila. Rinaldo je premijerno prikazana u Kraljičinom teatru na Hejmarketu 24. februara 1711. godine. Opera prikazuje priču o ljubavi, ratu i iskupljenju u vremenu Prvog krstaškog rata i predstavlja inscenaciju epske pesme „Oslobođeni Jerusalim” italijanskog pesnika Torkvata Tasoa. Rinaldo je doživeo veliki uspeh kod publike uprkos negativnim reakcijama književnih kritičara koji su bili neprijateljski nastrojeni ka trendu prikazivanja italijanskih dela u engleskim pozorištima.
Hendel je u kratkom vremenskom roku komponovao Rinaldo, pozajmljujući i adaptirajući muziku iz opera i drugih dela koje je stvarao tokom svog boravka u Italiji od 1706. do 1710. godine. Nekoliko godina nakon uspešne premijere uradio je mnogo amandmana u partituri. Mnogi kritičari smatraju da je Rinaldo jedno od najvećih Hendelovih dela a sopran arija Lascia ch’io pianga postala je posebno omiljeni i popularan operski deo.
Hendelova dela su decenijama dominirala u engleskim operskim kućama. Rinaldo se redovno prikazivao u Londonu sve do 1717. godine a kasnije i revidirana verzija iz 1731. godine je dobro prihvaćena kod publike. Opera Rinaldo je najčešće izvođeno Hendelovo delo tokom njegovog života. I pored mnogobrojnih izvedbi i velikom uspehu, opera nakon 1731. godine nije bila igrana više od 200 godina. Obnavljanje interesa za baroknu operu iz XX veka, opera je, prikazana u profesionalnoj produkciji i izvedena u Hendletovom rodnom gradu, u Haleu u Nemačkoj godine 1954. Njeno izvođenje nastavilo je narednih trideset godina. Godine 1984, opera je izvedena u Metropoliten operi u Njujorku i bila je prva Hendelova opera koja je izvedena u ovoj operskoj kući.https://www.nytimes.com – Article: Review: Handel's 'Rinaldo', With Period Brass in Good Repair. Snimci ovog izvođenja prikazivani su širom sveta. Na obeležavanju tri stotine godina od nastajanja, opera je dobila modernu produkciju, posebno osmišljenu za Glajdnbourn festival.
Pozadina Hendel je rad na operi Rinaldo započeo u Hamburgu gde je živeo u periodu od 1073 do 1706. godine. Na njegov rad najviše su uticali Kaizer Rainhard i Johan Mateson. U to vreme nemačka opera kao žanr još uvek nije bila jasno definisana. U Hamburgu se umesto reči opera upotrebljavala singspiel (igra pesme) za opisivanje drame koje su kombinovale elemente francuske i italijanske opere, često sa odlomcima dijaloga na nemačkom jeziku.Grout, pp. 112–14 and Muzika je, prema rečima istoričara Donalda Džej Grouta „bila opčinjena ozbiljnom, teškom formalnošću luteranske Nemačke“. Jedan od prvih Hendelovih radova u nemačkom stilu bila je opera Almira koja je premijerno odigrana 8. januara 1705. godine. Tokom naredne tri godine, Hendel je komponovao još tri opere ali su one danas izgubljene. Ipak, fragmenti muzike iz izgubljenih dela identifikovani su u kasnijim operama. мини|усправно|Princ Georg Ludvig, knez-izbornik Hanovera i budući kralj Džordž I Velike Britanije i Irske.
U jesen 1706. godine Hendel se preselio u Italiju gde je nekoliko narednih godina proveo boraveći u Firenci, Rimu, Napulju i Veneciji. Često posećivanje tamošnje opere omogućilo mu je da se upozna sa vodećim italijanskim muzičarima među kojima su bili Arkanđelo Koreli, Alesandro Skarlati, Domeniko Skarlati i Agustino Stefani.Boyden et al., Zahvaljujući tim poznanstvima, imao je priliku da nauči suštinske karakteristike italijanske opere, naročito tečnost u obradi italijanskih stihova, tačnosti deklaracija i fleksibilnosti harmoničnog ritma u recitativima, praveći neophodnu razliku između vokalnog i instrumentalnog dela. Hendelova prva italijanska opera Rodrigo pokazalo je neveštost u snalaženju sa italijanskim stilom opere sa vidljivim uticajem hamburške škole. Rodrigo je predstavljen firentinskoj publici krajem 1707 godine bez većeg uspeha. Druga opera je nastala nakon duge posete Rimu, gde su opere bile zabranjene papskim dekretom a muzička stvaralaštvo je bilo usmeravano ka kreiranju kantona i oratorija. U Rimu se Hendel sastao sa kardinalom Vinćezom Grimanijem, diplomatom i slobodnim libretistom a rezultat poznanstva je nastanak opere Agripina. Nakon trijumfalne premijere u pozorištu Svetog Jovana Zlatoustog u Veneciji 26. decembra 1709. godine, Hendel je, prema biografu P. H. Langu, postao svetski poznat i „idol razmažene i obrazovane publike“.
Ovo iznenadno priznanje dovelo je do toga da Hendel postane vrlo traženi kompozitor. Među prvima koji su ga zaposlili bio je princ Georg Ludvig, knez-izbornik Hanovera i budući kralj Džordž I Velike Britanije i Irske. Prihvatio je poziciju kaper-majstora pod uslovima koji su mu davali znatan prostor da se bavi sopstvenim interesima. Zahvaljujući toj slobodi, Hendel je 1710 godine napustio Hanover i preselio se u London, najverovatnije prihvatajući raniji poziv pripadnika engleskog plemstva. Do 1711. godine, londonska publika bila je dobro upoznata sa italijanskim operama koje su često adaptirane za britansku publiku. Bivši direktor Kraljevske muzičke akademije Kertis Prajs smatrao je da je popularnost ovih dela rezultat promišljene strategije usmerene na suzbijanju engleske opere. Hendelov rad bio je relativno nepoznat engleskoj javnosti iako je Agripine imao značajan uspeh. Kratak „Italijanski dijalog“ koji je napisao u čast rođendana kraljice Ane, premijerno je predstavljen u palati sv. Džejmsa 6. februara 1711. godine sa dobrim uspehom.
Hendel je u London uspeo da osigura neophodna sredstva za rad na operama namenjenim Kraljičinom teatru. Ovo pozorište koje je dizajnirao i izgradio ser Džon Vanbru postala je glavna operska kuća u londonu, a njen upravnik Aron Hil imao je u planu da prikaže prvu italijansku operu napisana za londonsku publiku. Zbog toga je Hil angažovao brojne italijanske stručnjake za sezonu 1710-1711. Među zaposlenima bio je i učitelj jezika, Đakomo Rosi koji je radio na libretu scenarija koji je sam Hil napisao. Hil je za temu odabrao Oslobađanje Jerusalima, ep iz Prvog krstaškog rata. Opera je dobila ime Rinaldo po glavnom junaku. Hil je bio odlučan da u potpunosti iskoristi sve mogućnosti raskošnog pozorišta i priredi muzičko scenski spektakl.
Uloge Uloga(redosledom pevanja)Vrsta glasa (1711)NapomenaPremijerna uloga, 24. februar 171.1Dirigent:It is suggested by Robert Hume in a biographical sketch of Aaron Hill that Handel conducted the orchestra. See Ref. Gotfrid: vođa krstaša u Prvom krstaškom ratu; 1096–99 alt (travesti) tenor nakon revizije iz 1731. godineFrančeska Vanini-Boči Rinaldo: plemić kuće Este alto kastrati Napisan soprranističkim ključem, danas uglavnom peva kontralton, mecosopran ili kontra tenorNikolo Grimaldi („Nikolini”) Almirena: Gofredova kći sopranoIsabela Džirardo Eustazio: Gofredov brat alto kastrato Ovaj deo se često izostavlja iz savremene produkcijeValentino Urbani („Valentini”)> Glasnik tenor bas u reviziji iz 1731. godine"Lavrenće" Argante: Saracen kralja Jerusalema bas Kontralto u reviziji iz 1731. godine, sada najčešće basĐuzepe Boči Armida: Damaska kraljica, Argantegova ljubavnica soprano Kontralto u reviziji iz 1731. godine, sada najčešće sopranoElizabeta Piloti-Skiavonetidve sirene sopranosNije zabeleženo Žena sopranoU nekim produkcijama ovo pevaju osobe koje imaju ulogu sirene Nije zabeleženoHrišćanski mađioničar alto kastrato bas nakon revizije 1731. godine Đuzepe KazanoSirene, duhovi, vile, stražari, oficirsi, poslugabez pevačkih delova
Sinopsis Mesto: oko u unutar grada Jerusalema za vreme Prvog krstaškog rata Vreme: 1099. godina Akt 1 Krstaška vojska pod vođstvom Gofreda opseda Jerusalim gde se nalazi saracenski kralj Argante sa svojoj trupom. Sa Gofredom sa nalazi i njegov brat Eustazio, njegova kći Almirena i vitez Rinaldo. U trenucima dok Gofredo opeva pobedu, Rinaldo izjavljuje ljubav Almireni. Gofredo obećava Rinaldu ruku svoje kćeri nakon što Jerusalim padne. Almira obrubljuje Rinolda da se snažno bori i osigura pobedu, kako bi dobio njenu ruku. Dok ona odlazi sa scene, glasnik najavljuje Argantov dolazak. Eustazio smatra da se kralj boji poraza a to potvrđuje zahtev za trodnevno primirje. Argante razmišlja o svojoj ljubavi prema Armidi, Damaskinoj kraljici i moćnoj čarobnici čija pomoć bi dobro došla. Dok razmišlja, sa neba stiže Armida u vatrenim kolima i otkriva mu da jedina šansa za pobedu leži u pobedi nad Rinaldom i ubeđuje ga u svoje sposobnosti.
Scenografija se menja i prelazi u baštu sa fontanama i pticama gde Rinaldo i Almirena slave svoju ljubav. Njuhovo veselje prekida Armida koja odvlači Almirenu iu Rinaldovog zagrljaja. Rinaldo vadi mač kako bi odbranio svoju dragu, ali u tome ga sprečava crni oblak koji se spušta nad Almirenom i Armidom i odvodi ih. Rinaldo oplakuje otmicu svoje voljene. U tome dolaze Gofredo i Eustazi i predlaže mu da poseti hrišćanskog mađioničara koji možda ima moć da spasi Almirenu. Ostavljen sam, Rinaldo se moli za snagu i pomoć. Akt 2
мини|240px|лево|Armida i Rinaldo. Slika iz 1616. koju je naslikao Nikolas Pousin. Scenografija dočarava prizor morske obale. Gofredo, Eustazio i Rinaldo se nalaze nadomak magičnog vrtloga odakle prelepa žena sa čamca doziva Rinalda obećavajući mu pomoć. Dve sirene pevaju ljubavne pesme i nagovaraju Rinalda da uđe u čamac. On okleva, ne zna kako da postupi dok njegovi drugovi pokušavaju da ga obuzdaju. Ljut zbog otmice svoje buduće žene, Rinaldo odlučuje da uđe u čamac koji odmah isplovljava. Gofredo i Eustazio su šokirani bog Rinaldove impulsivnosti.
U Armidinom vrtu, Almirena tuguje zbog zarobljeništva. Argante dolazi i opčinjen njenom lepotom priznaje joj da je voli i obećava joj da će kao dokaz ljubavi obezbediti njenu slobodu. U međuvremenu, Rinaldo se bori sa Armidom i gotovo je pobeđuje. Dok on zahteva Almirino oslobađanje, ona mu se približava i izjavljuje mu ljubav. Kada je on ljutito odbije, ona koristi svoje moći da preuze lik njegove devojke. Rinaldo otkriva njenu prevaru i odlazi. Besna zbog odbijanja, Armida ponovo pokušava da tuđim izgledom pridobije Rinalda ali ovog puta nailazi na Argentea. Verući da je reč o Amireni, Argete ponavlja svoja obećanja o ljubavi i slobodi. Armida vraća svoj oblik i razočarana njegovom izdajom najavljuje osvetu ali on joj govori da ništa nije preče od njegove ljubavi koju oseća prema zarobljenoj ženi.
Akt 3 Scenski prikaz planine i mađioničarske pećine. Gofredo i Eustazio razgovaraju sa mađioničarem o tome kako je Almirena zatvorena u Armidinoj palati na vrhu planine. Mađioničar ih upozorava na opasnost ali i daje oprezne savete kako da dođu do palate i suprotstave se Armidinim čudovištima. Čarobnjak im daje magični štapić koji može da pobedi Armidinu magiju. Ovog puta uspeju da zaobiđu čudovišta ali pri dolasku do palatine kapije, cela palata nestaje a oni se iznenada nalaze na steni usred olujnog mora.
U vrtu palate Armida se priprema da ubije Almirena. Rinaldo izvlači svoj mač ali ona, uz pomoć svoje magije, uspe da se spase. U tom momentu Rinaldu se pridružuju Gofredo i Eustazio koji su pronašli put do vrta. U trenutku kada vade štapić u želji da ubiju čarobnicu, ona ih brzo prebacuje na praznoj ravnici odakle su u daljini vidi Jerusalim. Gofredo najavljuje svoj pohod na Jerusalim za sledeći dan.
U gradu se Argente i Armida, u strahu od zajedničkog neprijatelja, mire i pripremaju za borbu. Gofredova vojska napreduje i napada grad. Nakon borbe za prevlast, Gofred pobeđuje a Rinald je savladao Argentu. Armida prihvata svoj poraz i lomi štapić koji je izvor njenog zla i zajedno sa Arganteom prihvata hrišćanstvo. Gofredo oslobađa svoje neprijatelje a Rinaldo i Almirena se vesele predstojećem sklapanju braka. Revizije iz 1717. i 1731. godine