300px|мини|Deo bogate ponude biljnih droga namenjenih fitoterapiji u TKM, u jednom kinskom marketu Fitoterapija u tradicionalnoj kineskoj medicini jedan је od najstarijih oblika lečenja u svetu koji se u velikoj mjeri oslanja na primeni biljaka, ili nekoliko stotina lekovitih supstanci biljnog porekla. Obrada biljnih supstanci pre njihove upotrtbt predstavlja jedinstvenu i bitnu karakteristiku TKM, kako bi se zadovoljile ne samo terapijske potrebe, već i obezbedila sigurnost i postigao zadovoljavajući učinak leka u kliničkoj praksi.
Tradicionalna kineska medicina je do sada sistematizovala i proučila oko 3000 biljaka, dok se u svakodnevnoj upotrebi u Kini nalazi oko 350-400 biljaka.
Tradicionalna kineska medicina, kao jedan od najstarijih oblika lečenja koji se i danas intenzivno primjenjuje u azijskim zemljama, a širi se sve više i na ostale zemlje sveta, najvećim se delom zasniva na primeni velikog broja biljnih lekova u prevenciji i lečenju bolesti. Velika primena obrađenih biljnih lekova karakteristična je i važna karakteristika kineske fitoterapije.
Međutim, kako se postupci obrade kineskih biljnih lekova osim u pojedinim kineskim pokrajima, razlike i u odnosu na Hong Kong, koji je međunarodni trgovački centar i važno tržište kineskih lekovitih biljak koji se otuda izvoze u sve delove svijeta, može se raći da oni danas nisu usklađeni i sa savremenim naučnim standardima. Nedostatak standardizacije metoda obrade kao i nedostatak hemijskih markera za kontrolu kvaliteta obrađenih droga, stvara otpor u naučnoj (zapadnoj) medicini za koju je vrlo bitan kvalitet leka, njegova proverljivost i njegova bezbedna upotreba.Guo P, Brand E, Zhao Z. Chinese medicinal processing: A characteristic aspect of the ethnopharmacology of Traditional Chinese Medicine. U: Ethnopharmacology, Heinrich M, Jager A, urednici.London, John Wiley & Sons, 2015. str. 303-315.
Istorija Kineske medicina je jedna od najstarijih grana u istoriji medicine nastala na prostoru Kine i većeg dela Azije. Ona u sebi objedinjava više različitih modaliteta; savremenog i tradicionalnog načina lečenja. Ona je spoj zajedničke primene brojnih tehnika i teorijskih postavki koje svoje korene imaju u drevnoj kineskoj filozofiji (taoizmu), čije osnovne postavke verovanja datiraju od pre više od 5.000 godina. U kulturi drevne Kine ništa se nije toliko cenilo kao obrazovanje i rad. I najsiromašniji kinez koji je izučio principe kineske filozofije, zemljoradnje, tradicionalne medicine mogao je dobiti najviše mesto u državi, što je pogodovalo razvoju dugogodišnjih naučnih tradicija u Kini koje su stalno obogaćivane novim saznanjima.
Prva zabeležena primena Tradicionalne kineske medicine datira od pre više od 2.000 godina i najčešće se neraskidivo prepliće sa principima Jinjangizma , koji je predstavljen prvi put od Cou Jena (305 - 240. p. n. e.), kineskog filozofa osnivača škole Jin-Janga, na čijem učenju se do danas tradicionalna kineska medicina većim delom oslanja.
Tradicija obrade kineskih biljaka je vrlo stara, o čemu najbolje svedoči podatak da se prvi zapisi o postupcima obrade mogu naći u knjizi 52 Bing Fang napisanoj 200. godine pre n. e. U knjizi se spominju metode kao što su spaljivanje, kalciniranje, kuvanje i natapanje vinom i sirćetom.
Knjiga Lei Gong Pao Zhi Luna, napisana oko 500. godine, sadrži prethodne zapise i iskustva obrade prikazana prvi put u obliku monografija. Dok knjiga Pao Zhi Da Fa, objavljena 1662. godine, sadrži metode obrade 439 kineskih biljnih droga.Zhao Z, Liang Z, Chan K, Lu G, Lee EL, Chen H, Li L. A unique issue in the standardization of Chinese Materia Medica: Processing. Planta Med, 2010, 1975-1986.
U Kineskoj farmakopeji danas nalazimo opisane postupke obrade za 462 od ukupno 822 dekokcijskih oblika.
Primena kineskog bilja bila je popularna tokom srednjovekovnog doba u zapadnim azijskim i islamskim zemljama. Trgovalo se Putem svile sa Istoka na Zapad. Cimet, đumbir, rabarbara, muškatni oraščić i drugo bilje spominju se kao kinesko bilje koje je korišćeno u srednjovekovnoj islamskoj medicini u vreme Razes (854–925),Iskandar, Albert (2006). „Al-Rāzī”. Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine in non-western cultures (2nd izd.). Springer. str. 155—156. Hali Abasa (930–994) i Avicene (980–1037). To je uticalo na dosta sličnosti između kliničke upotrebe ovih biljaka u kineskoj i islamskoj medicini.
Pretpostavlja se da su u srednjem veku kineski biljni lekovi bili glavna komponenta razmene dobara i znanja između Kine i islama, a kasnije i zapadnog sveta u ovom dugom istorijskom razdoblju.
Prema podacima Svetske zdravstvene organizacije (SZO), Tradicionalna kineska medicina je u potpunosti integrisana u kineski zdravstveni sistem i oko 95% kineskih bolnica primenjuje u praksi Tradicionalnu kinesku medicinu. Kao primer ove integracije (SZO) navodi, da je u Kini uobičajeno da se deca leče intravenskom primenom antibiotika uz istovremenu primenu lečenja kineskim biljem sa ciljem da se tradicionalni lekovi suprotstave nuspojavama koje mogu nastati dejstvom antibiotika i pojačaju imunski sistem deteta. Iako tradicionalna kineska medicina i zapadna medicina postoje i rade rame uz rame u modernoj Kini, ali i u još nekim zemljama Azije, zahvaljujući ovakvom razmišljanju Kina je relativno više napredovala u odnosu na zapadne zemlje u korišćenju koncept „integrisane medicine." Tradicionalna kineska medicina je značajno uključena u lečenju i planiranju usluga kineskog zdravstva - uključujući tu i dominantne bolesti današnjice kao što su rak i bolesti srca.
Opšta razmatranja o biljkama u TKM Biljke koje se uobičajeno koriste u tradicionalnoj kineskoj medicini često se promovišu kao prirodne i stoga bezopasne. Ova procena se zasniva na njihovoj upotrebi u lečenju bolesti tokom više vekova.M. Bnouham, F. Z. Merhfour, M. Elachoui, et al., (2006) Toxic effects of some medicinal plants used in Moroccan traditional medicine. Moroccan Journal of Biology, vol. 2, pp. 21–30..Chen, X. W.; Serag, E. S.; Sneed, K. B.; Zhou, S. F. (2011) Herbal bioactivation, molecular targets and the toxicity relevance. Chem.−Biol. Interact. 192 (3), 161−76 Međutim, bilo je povremenih nekoliko izveštaja o neželjenim reakcijama povezanim sa upotrebom biljaka.Yang, H. Y.; Chen, C. F. (1998) Pharmacology and toxicology of herbal medicine: subacute toxicity of commonly used Chinese drugs. J. Toxicol. Sci. 23 (Suppl 2), 229−33., kao što je Aconitum carmichaelii, poznatiji kao kineski akonit. Isti slučaj kao i kod zapadnih biljnih lekova, neke biljke koje se koriste u TKM su otrovne i moraju se koristiti sa oprezom. Generalno, biljnom intoksikacijom je teže upravljati zbog neadekvatnog znanja o bezbednosti i efikasnosti kineskog leka. Na primer, u slučaju Tajvana, zabeleženo je da je 47% potencijalno toksičnih efekata kineske medicine bilo nepoznato ili se u literaturi nije moglo naći.. Stoga se toksikološki problemi povezani sa upotrebom biljnih lekova možda neće lako prepoznati. Dakle, uprkos rastućoj potražnji za biljnim lekovima na tržištu, i dalje postoje zabrinutosti povezane ne samo sa njihovom upotrebom, već i sa njihovom sigurnošću. Manje od 10% biljnih proizvoda na svetskom tržištu je istina standardizovana na poznate aktivne komponente i stroge mere kontrole kvaliteta m oraju uvek marljivo biti poštovane.Winston D, Maimes S. Adaptogens: (2007) Herbs for strength, stamina and stress relief. Rochester, Vermont: Healing Arts Press
Kao odgovor na zabrinutosti za javno zdravlje, mnoga zvanična medicinska i naučna udruženja,World Health Organization, WHO Guidelines on Safety Monitoring of Herbal Medicines in Pharmacovigilance Systems, World Health Organization, Geneva, Switzerland, 2004. i istraživači komplementarne i alternativne medicine (TKM) i istraživači komplementarne i alternativne medicine (KAM) visoko podstiču istraživanje koje se fokusira na nedostatke znanja o lekovitim biljkama i njihovim potencijalnim toksičnostima.L. Cooper, (2004) “Complementary and alternative medicine, when rigorous, can be science,” Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, vol. 1, pp. 1–4. N. Suzuki, (2004) “Complementary and alternative medicine: a Japanese perspective,” Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, vol. 1, pp. 113–118.
Osnovne informacije Fitoterapija u tradicionalnoj kineskoj medicini (TKM) ima značajnu ulogu. Tradicionalna kineska medicina, stavlja jak naglasak na primenu biljaka u medicini, jer se biljke mogu konzumirati svakodnevno. Biljni preparati se obično primenjuju u obliku tableta ili obrađenih proizvoda, (ekstrakti, kapsule, tablete, tinkture, ili prašak). Ovakav način primene je u suprotnosti sa primenom sirovog ili sušenog oblika biljaka koji više koriste neformalni i stariji praktičari.
Biljke su u tradicionalnoj kineskoj medicini podeljene u osam osnovnih grupa, zavisno od toga koji se cilj želi postići njihovom primenom u lečenju. Prethodno se dijagnostikom određuje da li se kod pacijenta želi izazvati znojenje, da li je potrebno harmonizovati či ili ga ojačati, da li je u sistem meridijana ušao vetar pa ga treba ponovo isterati ili treba li kue stimulisati na bolju cirkulaciju.
Svakoj lekovitoj drogi koja se koristi u TKM u skladu sa principima ovog pravca u medicini, pripisuju specifična svojstva koja podrazumevaju prirodu supstance, ukus, način delovanja i kanalski tropizam. Priroda supstance (temperaturne karakteristike) Priroda supstancei obično se odnosi na temperaturna obeležja. Postoji pet glavnih oznaka koje se koriste za opisivanje tog aspekta, odnosno različite nivoa toplog i hladnog, a to su: vruće, hladno, toplo, prohladno, neutralno. Ponekad se koriste još četiri izraza: blago hladno, što je istovetno sa prohladno ili čak blago, manje hladno nego prohladno i blago toplo, što je manje vruće nego toplo, i jako hladno i jako vruće. Navedeni pojmovi ukazuju na to za koji bi tip kliničke situacije biljka bila prikladna. Naime, prema TKM teoriji, vruće bolesti treba hladiti, a hladne bolesti grejati. Zhangfu C, Dexian J, Bare J. Chinese Materia Medica. Beijing, People's Medical Publishing House, 2014, str. 12-13. Ukus i miris lekovite droge Drugo bitna karakteristika kineskih lekovitih droga je ukus. Postoji pet okusa: oštar, sladak, gorak, kiseli i slani. Materije koje nemaju nijedan od ovih ukusa smatraju se blagim. Supstanca se takođe može opisati kao aromatična, što zapravo nije karakteristika ukusa, nego temperature.
Ovo svojstvo opisuje sposobnost prodiranja kroz zamućenost i oživljavanje određene funkcije, bilo funkcije varenja slezene ili kognitivnih funkcija duha.
Još jedan ukus koji se pripisuje pojedinim biljkama je stežuć uokus. Taj se pojam ne odnosi se samo na ukus supstance, već i na sposobnost spečavanja isticanja tečnosti. Sladak, oštar i neutralan ukus smatraju se Jang svojstvima, dok su kiseli, gorak i slani ukus Jin svojstva.
U tradicionalnoj kineskoj medicini ukus biljke delimično određuje njegovo terapijsko delovanje. Oštre materije raspršuju i pokreću, slatke materije toniziraju, usklađuju i ponekad se koriste za vlaženje, gorke supstance dreniraju i suše, kisele materije su stežuće i sprečavaju curenje tečnosti i energije, slane materije omekšavaju dok blage materije odvlažuju i stimulišu mokrenje. Terapijsko delovanje Svakoj biljnoj drogi se u TKM, u skladu s tradicionalnom terminologijom pripisuje terapijsko djelovanje ili uloga u organizmu. Npr. smatra se da kisele droge ulaze u jetru, oštre u pluća, gorke u srce, slane u bubreg i slatke u slezenu.
Terapijsko delovanje biljke može se prepoznati povezivanjem njihova svojstva ukusa i temperature. Tako se npr., oštre, tople biljke mogu koristiti u lečenju eksterno-razvijene hladnoće, dok se oštre, hladne materije koriste kod eksterno-razvijene vrućine i sl. Taj je koncept doveo do razvoja sistava osam terapijskih metoda koje prvi put 1732. spominje lekar Cheng Zhong-Ling u Medical Revelations. Terapijske metode