Prevremeni porođaj (PTB), prerano ili prevremeno rođenje, predstavlja rođenje deteta sa manje od 37 nedelja trudnoće, za razliku od punog porođajnog perioda koji je približno 40 nedelja.
Simptomi i znaci koji nagoveštavaju prevremeni porođaj uključuju kontrakcije materice koje se javljaju češće nego svakih deset minuta ili curenje plodove vode iz rodnice.
Prevremeno rođena deca su u većem riziku od cerebralne paralize, kašnjenja u razvoju, problema sa sluhom i vidom. Što se dete ranije rodi, ovi rizici su veći.Vučović D. , urednik. Urgentna medicina. Beograd: Obeležja; 2002.
Uzrok prevremenog porođaja često nije poznat. Faktori rizika uključuju šećernu bolest, povišeni krvni pritisak, višeplodnu trudnoću (trudnoću sa više beba), gojaznost ili manjak kilograma, brojne vaginalne infekcije, zagađenje vazduha, uključujući pušenje duvana, i psihološki stres.
Preporuka je se da se prevremeni porođaj ne izaziva na zahtev majke pre 39 nedelja, osim ako to nije potrebno iz drugih medicinskih razloga. Ista preporuka odnosi se i na carski rez. Medicinski razlozi za rano rađanje uključuju preeklampsiju.
Prevremeni porođaj može se sprečiti kod rizičnih osoba ako se tokom trudnoće primeni hormon progesteron. Dokazi ne podržavaju korisnost od dugotrajnih odmora u krevetu. Primenom terapijskih mera, kombinacije tokolitika, spazmolitika, hormona, nesteroidnih antiinflamatornih lekova i antibiotika i antimikotika, odlaganje trudnoće do termina postigli smo kod 34 (82,92%) pacijentkinja. Efikasnom terapijom koja blokira patofiziološke poremećaje koji stoje u osnovi prevremenog rađanja u najvećem procentu slučajeva omogućeno je prolongiranje gestacije i rađanje terminskog, zrelog deteta.Mitreski, A., & Bogavac, M. . Geneza, patofiziologija i terapija prevremenog porođaja. Praxis medica, 32(1-2), 57-59.
Procenjuje se da bi najmanje 75% nedonoščadi preživelo prevremeni porođaj uz odgovarajući tretman, dok je stopa preživljavanja najviša kod novorođenčadi koja su rođena što najkasnije.
Kod žena koje mogu roditi između 24 i 37 nedelja, kortikosteroidi poboljšavaju ishode. Brojni lekovi, uključujući nifedipin, mogu odložiti porođaj tako da se majkama savetuje da budu bliže mestu gde je dostupna veća medicinska pomoć i kortikosteroidi imaju veće šanse za efektom dejstva..
Jednom kada se beba rodi, briga uključuje održavanje povoljne temperature preko kože deteta u inkubatoru, podržavanje dojenja, lečenje infekcija i podržavanje funkcije disanja, ponekad ako je to neophodno i intubacijom.
Prevremeno rođenje najčešći je uzrok smrti novorođenčadi širom sveta. Oko 15 miliona beba se rode kao nedonoščad svake godine (5% do 18% svih porođaja). U Velikoj Britaniji oni čine oko 7,9%, a u Sjedinjenim Američkim Državama oko 12,3% svih rođenih.. Otprilike 0,5% rođenih su izuzetno rano rođeni, i na njih se odnosi većina smrtnih slučajeva.. U mnogim zemljama na globalnom nivou, stopa prevremenih porođaja porasla je između 1990-tih i 2010-tih.
Komplikacije zbog prevremenih porođaja sa 0,81 miliona smrtnih slučajeva u 2015. godini, smanjene su u odnosu na 1,57 miliona koliko ih je bilo 1990. godine.. Šansa za preživljavanje preveremeno rođene bebe su: u 22. nedelji je oko 6%, u 23. nedelji 26%, 24. nedelji 55% i 25. nedelji oko 72%.Cloherty and Stark's Manual of Neonatal Care . Lippincott Williams & Wilkins. Šanse za preživljavanje bez ikakvih dugoročnih poteškoća su manje..
MKB-10 250px|мини|Majka sa prevremeno rođenom bebom. Otprilike jedna od 10 američkih beba rodi se rano. Trudnoća obično traje oko 40 nedelja, a svaki porod pre 37 nedelja smatra se preuranjenim. Troškovi dece i njihovih porodica - financijski, emocionalno i dugoročno po zdravlje - mogu biti veliki. Prema Centrima za kontrolu i prevenciju bolesti, bebe rođene pre vremena, posebno pre 32 nedelje, imaju veći rizik od problema sa vidom i sluhom, cerebralnom paralizom i smrti. Međunarodna klasifikacija bolesti (MKB-10), sva stanja vezana za prevremeni porođaj razvrstava na sledeći način:
O60—O75 — Komplikacije porođaja i rađanja O60 — Prevremeni trudovi i prevremeni porođaj (lat. -{Labores praematuri et partus praematurus}-) O60.0 — Preveremeni trudovi bez porođaja (lat. -{Labores praetermini sine partu}-) O60.1 — Prevremeni spontani trudovi sa prevremenim porođajem (lat. -{Labores praematuri spontanei cum partu pretermini}-) O60.2 — Spontani prevremeni trudovi sa porođajem na vreme (lat. -{Labores praetermini spontanei cum partu termini}-) O60.3 — Prevremeni porođaj bez spontanih trudova (lat. -{Partus praematurus sine labores spontaneifinicija}-) Definicije Prevremeni porođaj deteta definiše kao svako rođenje deteta pre 37 nedelja trudnoće. Međutim u odnsou na vreme javljanja porošaja on može da se definiše i kao:Howson C.P., Kinney M.V., Lawn J. March of Dimes, PMNCH, Save the Children, WHO; 2012. Born Too Soon: the global action report on preterm birth. [Google Scholar]World Health Organization . 2010. ICD-10: international statistical classification of diseases and related health problems, tenth revision. [Google Scholar] vrlo rani prevremeni porođaj, ako nastupi pre 32 nedelja gestacije rani prevremeni porođaj ako nastupi između 32-36 nedelja gestacije kasni prevremeni porođaj ako nastupi između 34-36 nedelja gestacije, koji čini 75% svih prevremenih porođaja. prevremeno rođenje dete definiše sa kao nastupanje porođaja između 37-38 nedelja gestacije.
Epidemiologija thumb|upright=1.2|Godine života prilagođene invaliditetu za nedonoščad i malu porođajnu težinu na 100.000 stanovnika u 2004. godini Prevremeno porođaj koji komplikuje rođenje novorođenčadi širom sveta pogađa od 5% do 18% porođaja.. U Evropi i mnogim razvijenim zemljama sveta stopa nataliteta prevremeno nastalim porođajem je 5-9%, a u SAD je porasla na 12-13% u poslednjim decenijama..
Niska porođajna težina Kako je težinu deteta u momentu porođaja lakše odrediti nego gestacijsku starost, Svetska zdravstvena organizacija prati stope male porođajne težine (< 2.500 grama), koja se dogodila u 16,5 procenata porođaja u manje razvijenim regionima 2000. godine. Procenjuje se da je trećina ovih porođaja sa niskom porođajnom težinom posledica prevremenog porođaja. Težina uglavnom odgovara gestacijskoj dobi, međutim, novorođenčad može imati manju težinu iz drugih razloga, osim prevremenog porođaja.
Klasifikacija novorođenčadi zasnovana na težini prepoznaje:
novorođenčad male porođajne težine (LBV) - manja od 2500 g, Ta deca su uglavnom, ali ne isključivo nedonoščad, jer uključuje i decu manje gestacijske staroste (SGA).
vrlo malu porođajnu težinu (VLBV) koja je manja od 1.500 g izuzetno nisku porođajnu težinu (ELBV) manju od 1.000 g. Gotovo sva novorođenčad u ove poslednje dve grupe rođeni su kao nedonoščad.
Komplikacije prevremenih porođaja rezultirale su sa 740.000 smrtnih slučajeva u 2013. godini, u poređenju sa 1,57 miliona u 1990. godine.
Društvo i kultura
Ekonomija Prevremeno rođenje deteta je značajan faktor uvećanja troškova u zdravstvu, čak i ne uzimajući u obzir troškove dugotrajne nege za osobe sa invaliditetom zbog prevremenog porođaja.
Studija iz 2003. godine u Sjedinjenim Američkim Državama utvrdila je da troškovi zbrinjavanja novorođenčadi iznose 224.400 USD za nedonošče u iznosu od 500–700 g naspram 1.000 USD za novorođenče sa preko 3.000 g. Troškovi se eksponencijalno povećavaju sa smanjenjem gestacijske starosti i težine. Prema izveštaj Instituta za medicinu SAD iz 2007. godine saznajemo da se prevremeno rodi 550.000 nedonoščadi svake godine u Sjedinjenim Američkim Državama,Richard E. Behrman, Adrienne Stith Butler, Editors, Committee on Understanding Premature Birth and Assuring Healthy Outcomes. Preterm Birth: Causes, Consequences, and Prevention Archived 5 June 2011 at the Wayback Machine. Institute of Medicine. The National Academies Press, 2007. Приступљено 14. 1. 2010. što godišnje državu košta oko 26 milijardi dolara, uglavnom vezanih za negu u neonatalnim jedinicama intenzivne nege. Međutim mnogi stručnjaci smatraju da stvarni troškovi možda iznose i do 50 milijardi dolara.Spencer E. Ante. Million-Dollar Babies Archived 31 May 2009 at the Wayback Machine. BusinessWeek. 12 June 2008. Приступљено 24. 1. 2010.
Značajni slučajevi James Elgin Gill (rođen 20. maja 1987. u Otavi, Ontario, Kanada) bio je najranija prevremeno rođena beba na svetu, sve dok taj rekord nije oboren 2004. godine. Prerano je bio 128 dana (21 nedelja i 5 dana gestacije) i imao je 1 funta 6 unci (624 g). Preživeo je.
Tokom 2014. godine Lila Stensrud, rođena u San Antoniju u Teksasu, Sjedinjene Američke Države postala je najmlađa prevremeno rođena beba na svetu. Rođena je sa 21. nedelju i 4 dana gestacije i imala je samo 410 grama (manje od pola kilograma). Kaashif Ahmad je oživio bebu nakon što se rodila. Od novembra 2018. Lila je pohađala predškolsku ustanovu. Imala je malo kašnjenja u govoru, ali nije imala drugih poznatih medicinskih problema ili invaliditeta.
Amillia Tailor se takođe često navodi kao najranija beba. Rođena je 24. oktobra 2006. godine u Majamiju na Floridi, SAD sa 21 nedelju i 6 dana trudnoće. Ovaj izveštaj je stvorio određenu zabunu jer se njena gestacija merila od datuma začeća (putem vantelesne oplodnje), a ne od datuma poslednje menstruacije njene majke, zbog čega se čini da je dve nedelje mlađa nego da se gestacija računa uobičajenom metodom. Po rođenju je bila dugačka 22,9 cm i teška 280 g. Trpela je probavne i respiratorne probleme, zajedno sa krvarenjem u mozgu. Otpuštena je iz Baptističke dečije bolnice 20. februara 2007. godine.
Rekord za najmanje nedonoščad koje je preživelo dosta vremena smatrana je Madeline Mann, koja je rođena 1989. u 26. nedelji gestacije, teška 280 g i dugačka 241,3 mm."The Hindu: A little miracle called Madeline". Chennai, India. 26 August 2004. Archived from the original on 2 December 2007. Приступљено 28 November 2007. Ovaj rekord oborila je u septembru 2004. godine Rumaisa Rahman, rođena u istoj bolnici, Univerzitetski medicinski centar Loiola u Maivood-u, Illinois."World's Smallest Baby Goes Home, Cellphone-Sized Baby Is Discharged From Hospital". CBS News. 8 February 2005. Archived from the original on 1 January 2008. Приступљено 28 November 2007. u trudnoći od 25 nedelja. Pri rođenju je bila dugačka 200 mm i teška 261 grama (9,2 oz). Njena sestra blizanka takođe je bila mala beba, teška 563 grama (1 lb 3,9 oz) po rođenju. Tokom trudnoće njihova majka je imala preeklampsiju, što je zahtevalo rođenje carskim rezom. Veći blizanac napustio je bolnicu krajem decembra, dok je manji ostao na lečenju do 10. februara 2005. godine, kada je težina novorođenčeta porasla na .World's Smallest Baby Goes Home". CBS News. 8 February 2005. Archived from the original on 1 January 2008. Generalno zdravi, blizanci su morali da se podvrgnu laserskoj operaciji oka da bi ispravili probleme sa vidom, što je uobičajena pojava kod nedonoščadi.
U maju 2019. godine, bolnica za žene i novorođenčad Sharp Mari Birch u San Dijegu objavila je da je beba sa nadimkom „Saibie“ otpuštena skoro pet meseci nakon što je rođena u 23 nedelji trudnoće i teška 244 grama (8,6 oz). Podatke za Saibie je potvrdio dr Edvard Bell sa Univerziteta u Ajovi, koji vodi Registar najsitnijih beba, kao novu najmanju preživelu nedonoščad u tom registru.
Najmanji nedonoščad na svetu koji je preživeo rođen je u februaru 2009. godine u dečijim bolnicama i klinikama u Minesoti u Minneapolisu u državi Minesota, Sjedinjene Američke Države. Jonathon Vhitehill rođen je u trudnoći od 25 nedelja sa težinom od 310 grama. Pet meseci je bio hospitalizovan u neonatalnoj jedinici intenzivne nege, a zatim otpušten.
Istorijske ličnosti koje su rođene pre vremena uključuju:
Johanesa Keplera (rođen 1571. u sedmomesečnoj trudnoći), Isaka Njutna (rođenog 1642., dovoljno malog da stane u kvartalnu šolju, prema rečima njegove majke), Vinstona Churchilla (rođenog 1874. meseci gestacije)