Kraljevina Dalmacija je od 1797. do 1918. godine bila pod vlašću Habzburške monarhije, sa kraćim prekidom od 1806. do 1813. godine, kada je bila pod privremenom francuskom okupacijom. Glavni grad je bio Zadar. Nakon stvaranja Austrougarske (1867), ostala je u sastavu austrijskog dela države, te se stoga nazivala i Austrijskom Dalmacijom.
Istorija Kraljevina Dalmacija je formirana nakon austrijskog zaposedanja francuskih Ilirskih provincija tokom 1813. i 1814. godine. Sastojala se iz tri istorijske oblasti, koje su dobile odgovarajući rang u hijerarhiji habzburških zemalja:
Zadarsko vojvodstvo (), za područje uže Dalmacije Dubrovačko vojvodstvo (), za područje bivše Dubrovačke republike Kotorsko gospodstvo (), za područje Boke kotorske
Značajan deo stanovništva austrijske Kraljevine Dalmacije činili su dalmatinski Srbi. Pravoslavni Srbi u ovoj austrijskoj krunovini imali su svoju Dalmatinsku eparhiju, dok su Srbi katolici imali veoma istaknutu ulogu i političkom i društvenom životu Dubrovnika.
Počevši od 1879. godine, na području Kraljevine Dalmacije delovala je Srpska narodna stranka, čiji su kandidati u nekoliko navrata odnosili pobede na izborima za poslanike u Dalmatinskom saboru i bečkom Carevinskom veću. Među najistaknutijim političkim predstavnicima srpskog naroda sa područja ove austrijske krunovine bili su Sava Bjelanović i Stjepan Mitrov Ljubiša.
Kraljevina je ostala u sastavu Austrijskog carstva kao posebna jedinica sve do 1918. godine, kada je veći deo teritorije, osim Zadra i ostrva Lastovo, ušao u sastav Države Slovenaca, Hrvata i Srba, kasnije Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (1929. godine preimenovana u Kraljevina Jugoslavija).
Stanovništvo
Broj stanovnika 1840. iznosio je 398.607. Srbi su činili 19% stanovništva.Istorija Jugoslavije, I. Božić, S. Ćirković, M. Ekmečić, V. Dedijer, Prosveta, Beograd 1972. — pp. 289
Šezdesetih godina 19. veka bilo je 440.000 stanovnika. Od 14 gradova, samo je Split prelazio 10.000 ljudi.Istorija Jugoslavije, I. Božić, S. Ćirković, M. Ekmečić, V. Dedijer, Prosveta, Beograd 1972. — pp. 290
Broj stanovnika 1880. iznosio je 476.101. Srbi su činili 16,5% stanovništva.
1900. Broj stanovnika 1900. iznosio je 593.784. Srbi su činili 16,2% stanovništva.
Hrvati i Srbi su na popisu svrstani zajedno u jednu kategoriju zbog sličnosti svojih govornih jezika. Pošto je popis takođe rađen po veroispovesti, moguće je razdvojiti Hrvate i Srbe. Od njihovog ukupnog broja, katolika je bilo 469.800, a pravoslavaca 96.300. Iz toga sledi da je Hrvata bilo 475.000, a Srba 95.000.
Jezični sastav 1910.Piotr Eberhardt, Jan Owsinski, Ethnic groups and population changes in twentieth-century Central-Eastern Europe: History, Data, and Analysis, 2003. pp. 343 (vidi) |- | Jezik| Broj govornika| %|- | srpskohrvatski | 565.300 | 95.2% |- | italijanski | 15.300 | 2.6% |- | nemački | 2.300 | 0.4% |- | ostali | 10.900 | 1.8% |- | ukupno''' 593.800 -
Religije
Rimokatolički arhiepiskop (nadbiskup) je imao sjedište u Zari (Zadru) dok su kotorska, hvarska, raguska (dubrovačka), šibenička i splitska dijeceze bile episkopije (biskupije). Na čelu pravoslavnog stanovništva bio je episkop u Zari tj. zarski episkop (biskup).
Upotreba slovenske liturgije napisane u Glagoljici, stara privilegija koje su imali stari rimokatolici iz Dalmacije i Hrvatske, prouzrokovala je mnogo problema početkom 10. vijeka.
Postojala je „bojazan“ da bi glagoljičke liturgije potpuno uklonile latinske, posebno na sjevernim ostrvima i izvan većih gradova gdje je slovenski elemenat bio veoma jak. Tako je 1904-te godine Vatikan zabranio upotrebu Glagoljice na proslavama Ćirila i Metodija pod izgovorom da ugrožava jedinstvo rimokatolicizma. Nekoliko godina kasnije, arhiepiskop Rajčević iz Zare (Zadra), diskutujući „glagoljički spor“, označio je katoličkom sveštenstvu (kleru) pokret kao „inovaciju od strane Panslavizma“ da se odvoji od latinskog Rima.
Upravnici (guverneri)
Franjo Tomašić (1813—1831) Venceslav Lilijenberg (Wenzeslau Lilienberg Water) (1831-1841) Ivan August Turski (I A Turszky) (1841-1847) Matija Rukavina (1847) Josip Jelačić (1848—1859) Lazar Mamula (1859—1865) Franjo Filipović (1865—1868) Ivan Vagner (Ivan Wagner) (1868-1869) Gotfrid (Gottfried) Auersperg (1869) Julius Fluk (J F von Leidenkron) (1869-1870) Gavrilo Rodić (1870—1881) Stjepan Jovanović (1882—1885) Ludovik Komaro (Comaro) (1885-1886) Dragutin Blažeković (1886—1890) Emil David (1890—1902) Erasmus Handel (1902—1905) Nikola Nardeli (Nikola Nardelli) (1905-1911) Mario Atems (Mario Attems) (1911-1913) Antun Zmajević(1913-1918)
Vidi još
Dalmacija Istorija Dalmacije Ilirske provincije Boka kotorska Srbi u Dalmaciji Srbi katolici Dubrovačka Matica srpska Prosvetno-privredno društvo Srpska zora Dalmatinska eparhija Unijati u Dalmaciji Stvaranje Jugoslavije
Reference
Literatura
Spoljašnje veze Njemački protektorati Mapa
Категорија:Аустријске крунске области Категорија:Историја Хрватске под Хабзбуршком монархијом Категорија:Историја Далмације Категорија:Посједи Хабзбуршке монархије у Црној Гори Категорија:Административна подела Аустроугарске Категорија:Цислајтанија