mały|Jedno z wykonań „Etiudy op. 10 nr 12” Fryderyka Chopina
Utwór muzyczny – rezultat tworzenia muzyki, określany także jako „kompozycja”. Utwory mogą powstawać przed albo w jego trakcie, indywidualnie bądź zespołowo, z nowego lub przekształcanego materiału.
Utwory są ujmowane w ramach gatunków i repertuarów, jednak ich nazwy nie tworzą jednej rozłącznej klasyfikacji: mogą odnosić się do gatunku, jego modelu, funkcji, sposobu wykonania albo całego repertuaru utworów określonego rodzaju. Do nazw poszczególnych rodzajów utworów należą m.in. piosenka, pieśń, ballada, motet, msza, sonata, symfonia i koncert. Do terminologii związanej z dawną muzyką europejską należą także m.in. sekwencja, organum, madrygał, ricercar i toccata.
Określenie „dzieło muzyczne” bywa używane wymiennie z „utworem muzycznym”, może jednak oznaczać węższą, historycznie i kulturowo ukształtowaną kategorię. W muzyce artystycznej Zachodu dzieło jest ujmowane jako trwała całość, zachowująca tożsamość mimo odmiennych wykonań. W tym ujęciu nie jest ono utożsamiane ani z partyturą, ani z konkretnym wykonaniem; poszczególne wykonania mogą znacznie się różnić, pozostając wykonaniami tego samego utworu. Według tak rozumiane pojęcie dzieła zaczęło regulować praktykę muzyki klasycznej około 1800, wraz z utrwaleniem rozróżnienia między trwałym dziełem a jego przemijającymi wykonaniami oraz ideału zgodności wykonania z zapisem muzycznym.
Na historyczne i kulturowe ograniczenia pojęcia dzieła muzycznego zwracała uwagę Zofia Lissa. Wskazywała, że nie znajduje ono zastosowania do muzyki ludowej, muzyki kultur pozaeuropejskich, improwizacji oraz niektórych nurtów ówczesnej muzyki współczesnej. Zależnie od kultury i gatunku oczekiwania wobec wykonawców rozciągają się od dokładnego odtwarzania istniejących kompozycji po ich ciągłe przekształcanie oraz spontaniczne tworzenie podczas wykonania.
Przypisy