Erik Edlund (ur. 1819, zm. 1888) – szwedzki fizyk i meteorolog, członek Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk.
Życiorys mały|240px|Fragment portretu Erika Edlunda w Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk Erik Edlund urodził się 14 marca 1819 roku w wiosce Froeswi (region Örebro). Jego rodzicami byli biedni chłopi. Do dyplomu uczył się od nauczyciela, który „nie poszedł dalej niż psalmy: o literach i rachunku nie było mowy”. Na szczęście w ręce młodego Eryka wpadła Geografia w pytaniach i odpowiedziach oraz Filozofia dla nieuczonych Christiana Bastholma. Ich lektura wzbudziła w nim taką chęć do nauki, że jego ojciec, po wielu wahaniach, wysłał go w 1831 do szkoły apologetów w Orebro. W 1832 młody Eryk cierpiał na poważną chorobę, w konsekwencji której doznał paraliżu lewej strony ciała i dożywotniego skrzywienia kręgosłupa. Po śmierci ojca Eryk był zmuszony zarabiać pieniądze kopiując papiery miejscowego sędziego oraz ucząc dzieci czytać i pisać. W końcu w 1834, w wieku 15 lat, dzięki darmowej edukacji w Szwecji, udało mu się dostać do szkoły powszechnej w Orebro. W 1837 dostał promocję do gimnazjum, a w 1839 zaczął studiować na uniwersytecie w Uppsali. W 1845 obronił dysertację pod Jönsem Svanbergiem. W 1846 został mianowany profesorem asystentem Działu Mechaniki. Rok później dostał stypendium zagraniczne. W Berlinie był słuchaczem wykładów Magnusa i Dove'a. Potem przez dwa lata był słuchaczem Wilhelma Webera w Lipsku, gdzie zaczął studia nad prądami indukcyjnymi. Potem odwiedził Szwajcarię, następnie wyjechał do Brukseli, gdzie poważna choroba przeszkodziła mu w wyjeździe do Paryża. Zanim w 1850 dorobił się dobrze płatnego stanowiska profesora fizyki na Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk, Edlund pracował jako prywatny wykładowca. Później profesorska pensja Eryka pozwoliła mu w pełni zaangażować się w swoje eksperymenty. Przez następne lata Edlund był wielokrotnie nagradzany, za swoje osiągnięcia naukowe, różnymi dystynkcjami, tytułami i innymi nagrodami. W 1858 Edlund przedstawił propozycję rozpoczęcia obserwacji meteorologicznych w Szwecji. 2 lata później jego pomysł wprowadzono w życie, wskutek czego powstało 14 pasm obserwacji meteorologicznych i praca dyplomowa na temat znajomości szwedzkiego klimatu (opublikowana przez KSAN w 1875). Kolejne obserwacje znajdowały się pod jego kierunkiem aż do 1873 roku, kiedy to ich kontynuacją zajął się Centralny Instytut Meteorologiczny. W 1858 roku Edlund został członkiem Królewskiego Towarzystwa Naukowego w Uppsali, w tymże roku został również członkiem honorowym Królewskiej Szwedzkiej Akademii Rolnictwa i Leśnictwa w Sztokholmie, a w 1866 został członkiem Akademii Nauk w Getyndze, w 1870 członkiem korespondencyjnym Rosyjskiej Akademii Nauk w Petersburgu, a w 1882 członkiem Niemieckiej Akademii Nauk Leopoldina. Za fundusze Akademii Nauk opublikował w 14 tomach swoje obserwacje meteorologiczne. W 1871 roku Edlund został przewodniczącym Dyrektoratu Królewskiego Instytutu Technicznego w Sztokholmie. W wyborach do izby niższej parlamentu szwedzkiego (odpowiednik Sejmu) w 1872 roku Edlund został wybrany z mandatu miasta Sztokholmu. W 1881 pod jego opieką studiował Svante Arrhenius. Eryk Edlund umarł na serce 19 sierpnia 1888 roku w Vaxholm. Dzięki skromnym potrzebom swojego aktywnego życia zostawił po sobie znaczącą fortunę.
Publikacje naukowe Wśród wielu prac Edlunda najsłynniejszymi z nich są jego badania nad naturą elektryczności, m.in.:
O prądach indukcyjnych pojawiających się na początku i końcu łańcucha galwanicznego (szw. Om de induktionsströmmar, som uppkomma vid öppnandet och slutandet af en galvanisk kedja), opublikowana w 1848 przez KSAN, O zjawiskach cieplnych zmiany objętości ciała stałego (szw. Om de vid fasta kroppars volymförändring uppkommande värmefenomener), 1861, KSAN, Ilościowe wyznaczanie zjawisk cieplnych, wynikających ze zmiany objętości metalu (szw. Qvantitativ bestämning af värmefenomener, som uppkomma vid metallers volymförändring), 1865, KSAN, O naturze elektryczności (ang. On the Nature of Electricity), 1871, KSAN, Teoria zjawisk elektrycznych (fr. Theorie des phénomènes électriques), 1874, KSAN.
Jego ostatnie prace (1878-1888) obejmowały obszerne badania na temat indukcji jednobiegunowej, energii elektrycznej, zórz polarnych i atmosferycznej elektryczności, a także przewodnictwa próżni i unipolarnej teorii indukcji.
Ponadto napisał również: O powstawaniu lodu w oceanie (szw. Om isbildningen i hafvet), 1863, KSAN. O efektach sił przyrody (szw. Om naturkrafternas verkningar), 1875, Svensk tidskrift.
Dokonania naukowe Edlund rozpatrywał ruch płynów, zjawisko polaryzacji światła podczas całkowitego zaćmienia i zjawiska cieplne towarzyszące zmianom objętości ciał stałych. Badał elektryczność, opisując metodę jednoczesnego przesyłania sygnałów w przeciwnych kierunkach po tym samym kablu telegraficznym. Analizował ciepło oddawane przez prądy indukcyjne, rozważał powstawanie siły elektromotorycznej podczas kontaktu dwóch różnych metali, a także badał rezystancję lamp łukowych. Opracował teorię atmosferycznej elektryczności w celu wyjaśnienia zjawiska zórz polarnych. Podstawą jego teorii jest hipoteza unitarna, ponieważ mówi o zjawisku prądu, stałego i zmiennego, jako nie o dwóch różnoimennych elektrycznych fluidach (dodatnim i ujemnym), ale tylko o jednym, i że ten fluid to wedle wszelkiego prawdopodobieństwa nic innego jak eter.
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu w Uppsali Kategoria:Szwedzcy fizycy XIX wieku Kategoria:Szwedzcy meteorolodzy Kategoria:Urodzeni w 1819 Kategoria:Zmarli w 1888