thumb|upright|Tarcza herbowa Unrugów na piersi Orła Białego w herbie Kargowej Unrugowie – polski ród szlachecki, wywodzący się z Dolnego Śląska, osiadły w Wielkopolsce od końca XVI wieku i uznany w 1613 roku; podzielił się na linię międzychodzką, bukowiecką, świniarską i kargowską. Stanowi gałąź rozpowszechnionego w Świętym Cesarstwie Rzymskim rodu Unruh, herbu własnego – czerwony lew wspięty w złotym polu, w klejnocie trzy pióra strusie nad hełmem w koronie.
Ród Unrugów przyczynił się do rozwoju Międzychodu i Kargowej. Liczni jego przedstawiciele, w kolejnych wiekach, pielęgnowali polski patriotyzm, piastowali urzędy państwowe, a przede wszystkim walczyli w szeregach Wojska Polskiego, wśród nich najwyższy rangą admirał Józef Unrug.
Protoplaści rodu Cały ród Unruh / Unrug według własnej tradycji wywodzi się z Alzacji i wziął nazwisko od swego zawołania bojowego: Ohne Ruhe! (z niem.: Bez odpoczynku / spokoju!). Nazwisko przybrało postać Unruhe (Niespoczywający [w walce], Niespokojny), a w średniowieczu zapisywano je też w formach: Unruh, Unrug, Unruge, Unrow, Unrowe, Unruwe, Unrw, Unrugh, Unruch, Unroh, Unru, Onru. Według jednej wersji swej tradycji ród datuje się od Karola Wielkiego. Zgodnie z inną jej wersją jego założycielem był młody młynarz Kurt, który mszcząc się za pohańbienie i śmierć matki, zbrojną grupą napadał na włości księcia Franków Eberharda III. Schwytany przez króla Ottona I, został wrzucony do klatki ze lwem, którego ogłuszył gołymi rękami. Ułaskawiony wyruszył pod wodzą Udona I von der Wetterau i Konrada Kurzbolda, kuzyna Konrada I, na wojnę ze zbuntowanym przeciw Ottonowi I Ebrehardem i sam zabił go w 939 rokuWedług innej tradycji Eberharda zabił osobiście Udo I von der Wetterau.. Za swoją wytrwałość w walce został przezwany Kurt Ohne Ruhe, a król nobilitował go i nadał herb z lwem. Następnie Kurt brał udział w kolejnych wojnach. Ostatecznie zamieszkał z żoną Elżbietą, córką hrabiego Goll, w nadanym mu zamku nad Łabą.
Ród Unruhe w średniowieczu był szeroko rozgałęziony w Rzeszy i Europie Środkowej. Liczne gałęzie posiadał na Łużycach, gdzie w 1339 roku Sigmund Johann von Unruh był kanclerzem Ziemi Żarskiej oraz w Czechach (od końca XII wieku), gdzie w 1304 roku notowany był kanclerz Johann von Unruh. W 1430 roku jacyś członkowie rodu przybyli do Nowej Marchii, prawdopodobnie wraz Hohenzollernami z Norymbergi. Ich potomkowie po rozbiorach osiedlili się w powiecie babimojskim, a gałąź ta wygasła pod koniec XIX wieku. Również w Prusach Wschodnich mieszkali Unruhowie. Jednak nie ma dowodów genealogicznych na pokrewieństwo polskich Unrugów pochodzących ze Śląska z tymi gałęziami, a także z innymi gałęziami śląskimi. Możliwe, że wszystkie one nie mają wcale wspólnego przodka osiadłego w Turyngii, jak głosi tradycja, ale są to odrębne rody złączone jednym herbem i zawołaniem, które stało się wspólnym nazwiskiem. Doktor medycyny Gerd von Unruh z Uniwersytetu w Bonn rozpoczął projekt badań genetycznych mężczyzn w całym rodzie, mający na celu ustalenie wzajemnych powiązań między gałęziami i wewnątrz nichProjekt trafia na opory większości członków rodu wobec takich badań..
thumb|upright|left|Herb rodu, wariant śląski Pierwszy z Unruhów w Polsce walczył w szeregach rycerstwa Bolesława III Krzywoustego przeciwko Henrykowi V w zwycięskiej wojnie polsko-niemieckiej 1109 roku. Jan Długosz w jednej z prac pisał, iż był on również posłem księcia polskiego do cesarza. Almanach Gotajski stwierdza wprost, że był to pierwszy, znany ze źródeł historycznych, Unruh / Unrug w ogóle. Pieśń rybałtów śląskich wspomina o udziale Unrugów po stronie polskiej w bitwie pod Opolem z Mongołami w 1241 roku.
W okresie rozbicia dzielnicowego Polski Unruhowie zamieszkiwali na Dolnym Śląsku. Wpierw osiedlili się w okolicach Brzegu, a następnie Kożuchowa. Ich szczególną siedzibą przez ponad 400 lat była Racula w księstwie głogowskim. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1315 roku i wymienia jako właściciela wsi Johanna von Unruha, który ufundował w niej kościół pw. św. Mikołaja. Zamieszkiwała ją w większości ludność polska aż do XVIII wieku. Akta grodzkie z Poznania w 1336 roku również wzmiankują Jana Unruga z księstwa głogowskiego. Hannus Unru był dworzaninem księcia głogowskiego Henryka, a Jan Unruwe rzecznikiem rycerstwa głogowskiego. Dokument z 1357 roku z Żagania posiada pieczęć przedstawiającą najstarszy zachowany wizerunek herbu Unrugów.
W 1385 roku w Królestwie Polskim notowany był dziekan Piotr Unrug ze Śląska, a za nim podążyło kilku innych. Pochodzący z tej dzielnicy rycerze Hans i Peter Unruge walczyli pod Grunwaldem w 1410 roku po stronie krzyżackiej, jednakże cztery lata później przeszli na służbę króla polskiego Władysława Jagiełły. Nie wiadomo, czy mieli potomków. Piotr Hervest Unrow był dworzaninem i posłem króla Aleksandra Jagiellończyka i Zygmunta Starego, uczestniczył w walkach z Tatarami, m.in. w zwycięskiej bitwie pod Kleckiem w 1506 roku. Posłem Zygmunta Starego był również drugi przedstawiciel rodu Ernest Unrow.
W okresie reformacji Unruhowie z Raculi: Nickol i Hans przyjęli protestantyzm już w 1525 roku, pod wpływem proboszcza parafii św. Jadwigi w Zielonej Górze Pawła Lemberga i odtąd kościół w Raculi został siedzibą parafii ewangelickiej, związanej z dziejami rodu. Jan Unru notowany na Śląsku w 1300 roku i utożsamiany z raculskim Johannem von Unruh, jego syn Hannus oraz wnuk wójt Niczek (Mikołaj) Unrow (zm. 1416), żonaty z córką wicesędziego poznańskiego Wawrzyńca Będlewskiego herbu Łodzia, byli w prostej linii przodkami Christopha / Krzysztofa (1550-1622), protoplasty rodu Unrugów w Wielkopolsce.
Christoph von Unruh (1550-1622), zamieszkały w Żabnie, w Raculi poślubił Annę von Promnitz herbu Promnicz z Dzietrzychowic, z możnego rodu dolnośląskiego, która wniosła w posagu ogromny majątek w złocie. Z powodu przynależności do wspólnoty protestanckiejWśród Unrugów polskich byli luteranie, bracia czescy oraz kalwiniści, a od poł. XIX w. także katolicy., poszukując wolności religijnej, wraz z rodziną opuścił Śląsk, będący już pod panowaniem Austrii i tak jak inni współwyznawcy, przybył do Rzeczypospolitej. W 1597 roku za 45 tys. talarów kupił od Jana hrabiego Ostroroga, wspierającego protestantów, klucz międzychodzki, czyli miasto Międzychód z wsiami: Wielowieś, Muchocin, Dzięcielin, Mokrzec, Kaplin, Mierzyn, Radgoszcz, Strychy i Świniary. Do roku 1599 zbudował zamek w Międzychodzie nad Jeziorem Miejskim (koło dzisiejszej ul. Zamkowej), który stał się główną siedzibą pierwszej polskiej linii rodu. Jego założycielem został jako Christoph von Unruh der Uhrältere (Krzysztof Unrug Najstarszy). W 1613 roku od króla Zygmunta III Wazy otrzymał indygenat i udostojnienie herbu. W dokumencie potwierdzenia zapisano jego nazwisko w formie: Christopherus von Unrug. Zmarł w gnieździe rodowym w Raculi. Według jednych publikacji miał jedną córkę: Barbarę Karską-Sczaniecką, według innych dwie: Sydonię von Braun-Steinberg i Annę Broniewską, a także trzech synów: Christopha, Georga i Balthasara. Christoph II von UnruhW rodzie Unrugów stale powtarzają się imiona: Krzysztof, Zygmunt i Baltazar, a także: Jerzy, Bogusław i Aleksander. Powoduje to niejasności i pomyłki w literaturze. – pierwszy dziedzic majętności. W 1619 roku założył pierwszą w rejonie wieś na prawie olęderskim – Schweinerter Holländer / Świniarki. Ożenił się z Kathariną von Köckeritz. Mieli czworo dzieci, zmarłych bezpotomnie. Georg von Unruh / Jerzy Unrug (1580-1652) – od 1627 roku dziedzic Międzychodu, odstąpionego przez Christopha II. Służył w Wojsku Polskim. Zakupił Kargową, Pieski i Nowe Gorzycko. Żonaty był dwukrotnie: z Anną von Lest i Ewą von Rothenburg. Z Anną miał dwie córki i syna Krzysztofa (1624-1689) – dziedzica Międzychodu, a z Ewą syna Aleksandra (1628-1668) – założyciela linii Unrugów z Bukowca i trzy córki. Balthasar von Unruh / Balcer Zygmunt Unrug (1582-1634) – dziedzic po Christophie II Świniar, Strych i Grochowa, ożenił się z Anną Marią Szczaniecką herbu Ossoria. Mieli czterech synów: Zygmunta (1615-1680) – dziedzica Świniar i Grochowa, Johanna Karla (zm. 1655) – właściciela Witoszyna Dolnego, który wraz z dziećmi zmarł prawdopodobnie podczas epidemii, Adama Abrahama (zm. 1677) – dziedzica Strych i Balthazara.
thumb|Katarzyna Zofia Unrużyna, żona Baltazara Unruga (1655-1722), praprapraprapraprapraprababcia króla Niderlandów Wilhelma Aleksandra Potomkowie Balthasara (1582-1634), w kolejnych pokoleniach dziedziczący Świniary, Strychy i Grochów, nie wyróżnili się licznie w źródłach historycznych szczególną służbą dla Rzeczypospolitej. Bracia Krzysztof i Adam Fryderyk walczyli jako polscy oficerowie w wojnie północnej (1700 -1721). Ludwik Filip (ok. 1703-1740) syn Baltazara Unruga (1655-1722) syna Adama Abrahama chorążego czarnkowskiego, był starostą gnieźnieńskim. Później przeniósł się do Nowej Marchii i został leutnantem armii Królestwa Prus. Poległ w bitwie pod Małujowicami. Jego syn Karl Philipp von Unruh (1731-1805) dosłużył się stopnia generała porucznika tej armii. Syn jego Karl von Unruh (1786-1852) również został generałem porucznikiem i gubernatorem wojskowym Fryderyka Wilhelma. Córka Dorothea Christiana Modeste (1781-1854) wyszła za grafa Wilhelma Ernesta zur Lippe-Biesterfeld (1777-1840). Ich praprawnukiem w prostej linii był książę Niderlandów Bernhard zur Lippe-Biesterfeld ojciec byłej królowej Beatrycze. Potomkiem Balthasara był też Karl Friedrich Stephan von Unruh (1845-1898), w latach 1883–1898 poseł do parlamentu pruskiego z okręgu koszalińskiego. Krzysztof Zygmunt (1677-1747), prawnuk Balthazara, zaczął pisać kronikę rodzinną od 1740 roku, która jest do dziś zachowana. W piątym pokoleniu linia świniarska uległa całkowitej germanizacji, a w ciągu XIX wieku wszystkie jej odgałęzienia wygasły po mieczu.
Potomkowie Georga / Jerzego (1580-1652): synowie Krzysztof i Aleksander oraz liczni przedstawiciele ich linii w następnych pokoleniach przez cztery stulecia brali aktywny udział w polskim życiu narodowym, piastując urzędy, a przede wszystkim walcząc w szeregach różnych formacji Wojska Polskiego. Ponadto choć ich krewni na Śląsku posiadali spore dobra i byli szlachtą tytularną, rzadko polskie linie Unrugów decydowały się na koligacje ze szlachtą śląską, starając się częściej wiązać rodzinnie z wielkopolskimi elitami. Teodor Żychliński, autor Złotej Księgi Szlachty Polskiej tak scharakteryzował polską gałąź Unrugów:
Wielu spośród kolejnych członków rodu od Krzysztofa Najstarszego do rozbiorów, a nawet po nich, stosowało polską pisownię nazwiska: Unrug. Świadczą o tym zbiory dokumentów, np. Volumina Legum i Teki Dworzaczka oraz ich własnoręczne podpisy w listach. Także Carl Günther Ludovici (1707–1778), w swej największej encyklopedii niemieckiej XVIII wieku Grosses vollständiges Universal-Lexicon stwierdził:
Wbrew temu we współczesnych publikacjach w języku polskim jest obecna maniera nadużywania niemieckiej formy imion i nazwiska odnośnie do ich wszystkich. Np. Stefan Petriuk powstanie formy Unrug suponuje dopiero w 1848 roku od Henryka Kajetana Maurycego. Tymczasem Oswald Pietruski, w swym Poczcie Elektorów Królów Polskich, w 1843 roku pisał coś wręcz przeciwnego:
Linia międzychodzka thumb|Krzysztof Unrug (1624-1689)