Stanisław Papuziński, ps. Szczepan, PawłowskiPowstańcze biogramy, Stanisław Papuziński (ur. 7 listopada 1903 w Łodzi, zm. 17 lipca 1982Albin Kelm, Papuziński Stanisław, Praca Socjalna 2018 nr 1, s. 156–159, ISSN 0860-3480. w Warszawie) – polski pedagog społeczny i organizator pomocy społecznej.

Życiorys Pochodził z robotniczej rodziny, która przybyła spod Kalisza i osiedliła się w Łodzi w poszukiwaniu pracy w przemyśle. Był synem Nikodema (1877–1943) i Walerii z Centów (ur. 1877). Miał brata Mariana (1901–1967). W wieku dwóch lat utracił wzrok w lewym oku. Od 1910 uczęszczał do gimnazjum Józefa Radwańskiego, a następnie do gimnazjum Aleksego Zimowskiego. W latach szkolnych (1914) wstąpił do harcerstwa. W 1919 przewodził największej na terenie Łodzi drużynie harcerskiej, a w 1920 wstąpił na ochotnika do Armii Ochotniczej gen. Hallera i walczył w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1921 zdał maturę i rozpoczął studia na Uniwersytecie Wileńskim. Studiował zarówno pedagogikę, jak i polonistykę (do 1923, kiedy to studia przerwał). W tym czasie żył z korepetycji udzielanych uczniom.

Od 1922 pracował w Łodzi przy ul. Nawrot 92, w Zakładzie dla Dzieci Moralnie Zaniedbanych (polskich i żydowskich), w której bezskutecznie próbował wprowadzać nowatorskie metody pracy (został kierownikiem tej placówki). Z uwagi na brak zrozumienia jego metod przez władze miasta, złożył rezygnację i ponownie pojechał do Wilna, celem kontynuacji studiów, które jednak ponownie przerwał i wrócił do Łodzi. Kierował Miejskim Domem Wychowawczym. Wchodził w konflikty z władzami miejskimi odnośnie do kształcenia dzieci proletariackich. W 1926 wystąpił z harcerstwa. Od 1925 do 1928 pracował w bibliotekach oświatowych. Od 1929 do 1930 kierował V Miejskim Domem Wychowawczym w Łodzi. Od 1930 studiował na Wolnej Wszechnicy Polskiej (Studium Pracy Społeczno-Oświatowej). Studia ukończył w 1939 (praca Kryteria działalności instytucji społecznych). Od 1934 mieszkał w Warszawie (pracował w Instytucie Spraw Społecznych). Za lewicowe poglądy został usunięty ze Centralnego Związku Osadników Wojskowych. Od 1939 kierował ośrodkami opiekuńczymi w Warszawie.

W czasie okupacji niemieckiej dwukrotnie zatrzymało go gestapo, był więziony na Pawiaku i pobity (odbite nerki). Pracował dla podziemnego Zarządu Miasta, współpracując z legalną Radą Główną Opiekuńczą. Był poszukiwany za nagrodą i zmienił nazwisko na Stanisław Pawłowski. Wychowywał dzieci własne, znajomych (zmarłych), z domu dziecka i jedno żydowskie (brał udział w akcji Ireny Sendlerowej ratowania dzieci z getta warszawskiegoWW2, Irena SendlerowaPOLIN, Sieć współpracowników Ireny Sendlerowej). Korzystał ze wsparcia ŻegotyChidusz, Mur cementował niechęć. Rozmowa z Anną Bikont o Sendlerowej. W swoim mieszkaniu razem z żoną ukrywali żydowskie dzieci, m.in. byli to: Estera Sztajn, Stefania Wortman, Krzysztof Groslik, Halina Złotnik i Basia Markow. Na skutek donosu, gestapo w lutym 1944 zrobiło nalot na ich mieszkanie. Niemcy zabili na miejscu ukrywających się, a żonę Zofię zabrano na Pawiak, gdzie 26 kwietnia 1944 została rozstrzelana. Walczył i odniósł rany w powstaniu warszawskim. Mimo tych ran i problemów zdrowotnych wychowywał dzieci.

Od marca 1945 podjął pracę zawodową i społeczną, m.in. organizował akcję socjalną na Śląsku. Działał w Robotniczym Towarzystwie Przyjaciół Dzieci. Współpracował m.in. z Henrykiem Dinterem. Od 1947 do 1949 prowadził wykłady na Uniwersytecie Łódzkim (Katedra Pedagogiki Społecznej). Następnie (do 1957) pracował w Departamencie Urządzeń Komunalnych i Socjalnych Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. W 1957 został wybrany na prezesa Towarzystwa Przyjaciół Dzieci. Był współinicjatorem powołania Towarzystwa Wolnej Wszechnicy Polskiej. Od 1957 pracował w Ministerstwie Oświaty i wraz z Ottonem Lipkowskim reorganizował polską opiekę nad dziećmi. W latach 1959–1969 wykładał w Państwowym Instytucie Pedagogiki Specjalnej. Od 1960 do 1966 był na etacie wiceprezesa TPD, a w 1966 przeszedł na emeryturę.

W ciągu całego swojego życia zawodowego współpracował z takimi pedagogami, jak Janusz Korczak, Maria Grzegorzewska, Kazimierz Lisiecki i Kazimierz Jeżewski. Jego działania inspirowane były też myślą Heleny Radlińskiej.

Zmarł w Warszawie, pochowany 23 lipca 1982 na cmentarzu Bródnowskim (sektor 47M-6-7).

Pośmiertnie, w październiku 1998 Stanisław i Zofia Papuzińscy zostali uhonorowani tytułem i medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

Rodzina Od 1928 był mężem nauczycielki Zofii Antoniny z Wędrychowskich (ur. 5 lipca 1905 w Mińsku Mazowieckim, zm. 26 kwietnia 1944 w Warszawie), z którą miał czwórkę własnych dzieci: Zofię (zm. 1937), Sławomira (zm. 1937), Marka (zm. 1975) i Andrzeja (1932–2017), wychowywał ponadto kilkoro dzieci adoptowanych. Jego szwagrem był Henryk Stanisław Dinter. Jedną z jego córek była prof. Joanna Papuzińska, autorka książek dziecięcych (wojenne losy ojca opisała w książce dla dzieci Mój tato szczęściarzKsiążeczki synka i córeczki, Mój tato szczęściarz).

Publikacje Potrzeba analizy działalności opieki społecznej (1938), Zasady i rzeczywistość (1938), Kształtowanie zawodu młodzieży opuszczonej (1938), Materiały dla Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej dotyczące opieki społecznej w chwili bieżącej (1945), Sytuacja dziecka w Polsce (1946), Praca domu dziecka (uwagi, tezy, postulaty) (1958), Poradnie społeczno-wychowawcze TPD i próba oceny ich działalności (1964), Zagadnienia i metody tworzenia samorządu mieszkańców (1965), Uwagi o poglądach pedagogicznych Marii Grzegorzewskiej (1972).

Publikował artykuły fachowe w takich czasopismach jak: Życie Młodych, Praca i Opieka Społeczna, Opiekun Społeczny, Głos Nauczycielski, Dom Dziecka, Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze i Szkoła Specjalna.

Ordery i odznaczenia

Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (20 czerwca 1947) „za wybitne zasługi na polu opieki nad dzieckiem”. Medal im. dr. Henryka Jordana Odznaka „Przyjaciel Dziecka” Złota Odznaka „Zasłużony Działacz TPD” Medal Sprawiedliwy wśród Narodów Świata (pośmiertnie, 1998)Księga Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Ratujący życie podczas Holocaustu. Polska, tom II, red. naczelny Izrael Gutman, Kraków 2009, s. 529.

Przypisy

Kategoria:Absolwenci Wolnej Wszechnicy Polskiej Kategoria:Działacze Towarzystwa Przyjaciół Dzieci Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem im. dr. Henryka Jordana Kategoria:Pochowani na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Polscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Urodzeni w 1903 Kategoria:Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Łódzkiego Kategoria:Zmarli w 1982