Miedzianka szmaragdowa (Chalcophaps indica) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny gołębiowatych, podrodziny treronów. Występuje na subkontynencie indyjskim, w Azji Południowo-Wschodniej oraz Australii wraz z kilkoma wyspami Oceanii (przyjmując ujęcie systematyczne, w którym do tego gatunku włączana jest miedzianka brązowogłowa, C. (i.) longirostris). Nie jest zagrożony wyginięciem. Trzymany jest w niektórych ogrodach zoologicznych.
Długość ciała wynosi 23–27 cm. Miedzianki szmaragdowe są stosunkowo niewielkimi gołębiami o zaokrąglonych kształtach ciała i dość krótkim ogonie. Upierzenie jest głównie fioletowawo-brązowe. Od czoła za oko ciągnie się biały obszar. Ciemię niebieskoszare, o zmiennej barwie. Zależnie od podgatunku, na skrzydle może być obecna biała plama lub plama w innym kolorze. Płaszcz, barkówki i pokrywy skrzydłowe są zielone, opalizujące. Miedzianki szmaragdowe podzielić można na dwie grupy: osobników o szarej czapeczce (grupa C. i. indica) i osobników o brązowej czapeczce (grupa C. i. longirostris). Systematyka jest sporna; niektórzy autorzy uznają miedzianki szmaragdowe i miedzianki brązowogłowe za osobne gatunki na podstawie różnic w upierzeniu i głosie ptaków z różnych regionów, za czym jednak nie przemawia istnienie form przejściowych.
Zasięg występowania miedzianek szmaragdowych obejmuje Półwysep Indyjski, Azję Południowo-Wschodnią, Nową Gwineę, północną i wschodnią Australię oraz przyległe do tych obszarów wyspy, między innymi Cejlon, Andamany i Nikobary, Norfolk, Lord Howe, Nową Kaledonię i niektóre spośród innych wysp Oceanii. Środowiskiem życia miedzianek szmaragdowych są pierwotne lasy deszczowe i lasy innego rodzaju, między innymi namorzyny i lasy galeriowe, oraz zapuszczone plantacje i podmiejskie ogrody. Pożywieniem tych gołębi są głównie owoce i nasiona. Pora lęgowa przypada na różne okresy w roku w zależności od miejsca występowania, jednak w północnych częściach zasięgu lęgi trwają przeważnie od marca do maja, zaś w południowej – od października do marca. Gniazdo jest luźną platformą z gałęzi. Zniesienie liczy 2 jaja, które wysiadywane są przez 14–16 dni. Młode są w pełni opierzone po 12–16 dniach życia, zdolność lotu w niewoli uzyskują w wieku około 21 dni.
IUCN klasyfikuje miedziankę szmaragdową jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern).
Taksonomia Po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego gatunek ten opisał Karol Linneusz w 1758 w 10. edycji Systema Naturae. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Columba indica. Holotyp pochodził z indonezyjskiej wyspy Ambon. Wcześniej w 1743 angielski przyrodnik George Edwards opublikował tablicę barwną i opis miedzianki szmaragdowej, którą nazwał Green-winged Dove, na podstawie okazu przywiezionego z Indii Wschodnich. Inny miał być trzymany w klatce przez Hansa Sloane’a. Obecnie (2019) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza miedziankę szmaragdową w rodzaju Chalcophaps. IOC wyróżnia dwa gatunki: miedziankę szmaragdową i miedziankę brązowogłową, podobnie jak autorzy Handbook of the Birds of the World Alive (w oryginalnej wersji, wydanej w 1997, rozdziału nie było). Przedstawiciele tych dwóch taksonów cechują się odmiennymi szczegółami upierzenia. Autorzy Kompletnej listy ptaków świata łączą te dwa gatunki, uznając miedziankę brązowogłową za podgatunek miedzianki szmaragdowej (C. i. longirostris). W 1986 White i Bruce stwierdzili, że w obszarze Wallacea (w Indonezji, między linią Wallace’a a linią Lydekkera) następuje gwałtowna zmiana z jednej formy na drugą i nie stwierdzono gołębi o pośrednich cechach. W 2005 Rasmussen i Anderton wyrazili podobny pogląd wskazując, że upierzenie i głos miedzianek w południowej Azji są znacząco odmienne od miedzianek w Australii, stąd powinny być uznawane za dwa osobne gatunki. W 2013 Johnstone nie zgodził się twierdząc, że w sposób oczywisty uwidacznia się stopniowa zmiana cech u miedzianek szmaragdowych i nie ma podstaw do rozdzielania ich na dwa gatunki. W artykule opublikowanym w 2014 scharakteryzował ptaki pośredniej formy, występujące między innymi na wyspie Semau. Rozdział miedzianki szmaragdowej i brązowogłowej na dwa gatunki został zaproponowany również w 2014 w Illustrated Checklist of the Birds of the World na podstawie kryteriów opracowanych przez Tobiasa i współpracowników w 2010. BirdLife International opierające się na tym źródle również traktuje C. indica i C. (i.) longirostris jako dwa odrębne gatunki, wskutek czego są one również osobno klasyfikowane przez IUCN.
Nazwa Chalcophaps (i.) chrysochlora bywa błędnie używana dla populacji ze wschodniej Australii (konkretnie miedzianek brązowogłowych, zakładając ich odrębność gatunkową). W Pigeons and Doves (2012), monografii dotyczącej gołębiowych, widnieje jako osobny podgatunek C. i. chrysochlora. Według autorów HBW jest to dawna nazwa dla C. i. rogersi. IOC odnotowuje, że epitet chrysochlora wyszedł z użycia, a określał formy klasyfikowane współcześnie jako C. i. rogersi i C. i. timorensis. Chalcophaps (i.) chrysochlora opisał w 1827 Johann Georg Wagler, pod nazwą Columba chrysochlora. Był gatunkiem typowym dla rodzaju Chrysochlora, wspomnianego po raz pierwszy przez Johna Goulda w 1848.
W związku z połączeniem w jeden gatunek miedzianki szmaragdowej i brązowogłowej, jak to przedstawiono w Kompletnej liście ptaków świata, podgatunków uznawanych przez IOC jest 10. Te same wymieniają autorzy HBW. Opisano również kilka nieuznawanych podgatunków, w tym C. i. salimalii (południowo-zachodnie Indie), C. i. yamashinai (południowe Riukiu), C. i. formosana (Tajwan), C. i. sanghirensis (Sangihe), C. i. nana (Peleng) i C. i. melvillensis (Wyspa Melville’a). Wszystkie zdają się jednak być wyodrębnione na podstawie mało znaczących różnic względem ptaków podgatunku nominatywnego.
Choć obowiązującą polską nazwą gatunku jest miedzianka szmaragdowa, w materiałach dotyczących hodowli występuje również pod nazwą gołąbeczek zielonoskrzydły.
Genetyka W 2011 zsekwencjonowano całkowicie lub niemal całkowicie genom mitochondrialny u 17 różnych gatunków ptaków. Wśród nich była miedzianka szmaragdowa; u tego gatunku genom mitochondrialny liczy co najmniej 15 363 pary zasad. W lutym 2019 GenBank zawierał 70 różnych sekwencji nukleotydowych dla Chalcophaps indica. Badana była również sekwencja genu kodującego podjednostkę I oksydazy cytochromu c u miedzianek szmaragdowych i 23 innych gatunków gołębi, między innymi na podstawie zasobów GenBanku. Sekwencja COI okazała się być taka sama u miedzianki szmaragdowej i 3 innych gatunków: gołąbeczka azteckiego (Columbina inca), gołąbka zebrowanego (Geopelia striata) i kasztanówki bażanciej (Macropygia amboinensis phasianella).
Nie stwierdzono krzyżowania się z innymi gatunkami, jednak nad rozrodem miedzianek szmaragdowych przeprowadzono niewiele badań i nie jest to wartościowa informacja.
Podgatunki i zasięg występowania Poniżej przedstawiono systematykę łączącą w jeden gatunek miedziankę szmaragdową i brązowogłową, jak to przedstawiono w Kompletnej liście ptaków świata, oraz podgatunki wymienione według IOC: C. i. indica (Linnaeus, 1758) – subkontynent indyjski (na południe od zboczy Himalajów), południowe Chiny (południowo-wschodni Syczuan, Junnan, Kuangsi, Hajnan), Tajwan, południowe wyspy Riukiu i obszar dalej na południe biegnący przez południowo-wschodnią Azję oraz Filipiny po Małe i Wielkie Wyspy Sundajskie, Celebes, Moluki (poza południowo-wschodnią częścią) oraz okolice zachodniej Nowej Gwinei C. i. robinsoni Baker, 1928 – Sri Lanka C. i. maxima Hartert, 1931 – Andamany C. i. augusta Bonaparte, 1855 – Nikobary C. i. natalis Lister, 1889 – Wyspa Bożego Narodzenia C. i. minima Hartert, 1931 – wyspy u północno-zachodniego wybrzeża Nowej Gwinei: Numfoor, Biak i Mios Num.
Z grupy miedzianki brązowogłowej (C. (i.) longirostris): C. i. timorensis Bonaparte, 1856 – wschodnie Małe Wyspy Sundajskie (od Wetar, Timoru i Roti) na wschód po południowe i południowo-wschodnie Moluki (Wyspy Banda, Wyspy Tayandu, Wyspy Kai) i Wyspy Tanimbar. C. i. longirostris Gould, 1848 – północna Australia (północna Australia Zachodnia w regionie Kimberley i północne Terytorium Północne) C. i. rogersi Mathews, 1912 – wybrzeże Nowej Gwinei (od Astrolabe Bay na północy i Hall Sound na południu) na wschód po Wyspy Trobrianda, Wyspy d’Entrecasteaux i Luizjady, dalej po wschodnią Australię (na południe po Wiktorię). Występuje również na Lord Howe i Norfolku, gdzie prawdopodobnie został introdukowany lub dotarł w sposób naturalny pod koniec XIX lub na początku XX wieku. C. i. sandwichensis Ramsay, 1878 – Wyspy Santa Cruz, Wyspa Banksa, Vanuatu i Nowa Kaledonia.
Na Norfolku po raz pierwszy odnotowano te gołębie w 1908 (pierwszy lęg stwierdzono w 1911), na Lord Howe – 1869. Podejmowano inne próby introdukcji: na Hawajach w 1924 (osobniki z Singapuru wprowadzono na Oʻahu, bez powodzenia), na Nowej Zelandii w 1867 (ptaków nie wypuszczono) i w Hongkongu, gdzie introdukcja powiodła się. Informacja o wprowadzeniu miedzianek szmaragdowych w Hongkongu pochodzi z lat 70. XX wieku. Gołębie te zaczęły rozmnażać się w jednym z rezerwatów przyrody i prawdopodobnie także w innych obszarach.
Morfologia Długość ciała wynosi 23–27 cm. Miedzianki szmaragdowe są stosunkowo niewielkimi gołębiami. Cechują się zaokrąglonymi kształtami ciała i stosunkowo krótkim ogonem. Zwykle obserwowane są po spłoszeniu. W locie sprawiają wrażenie masywnych ptaków o wydatnej klatce piersiowej. Upierzenie jest głównie fioletowawo-brązowe. Od czoła za oko ciągnie się biały obszar. Ciemię niebieskoszare, o zmiennej barwie. Zależnie od podgatunku, na skrzydle może być obecna biała plama. Płaszcz, barkówki i pokrywy skrzydłowe są zielone, opalizujące. Miedzianki szmaragdowe podzielić można na dwie grupy: osobników o szarej czapeczce (grupa C. i. indica) i osobników o brązowej czapeczce (grupa C. i. longirostris). Masa ciała osobników w pierwszej grupie wynosi 89–171 g ogółem i 100–131 g u przedstawicieli C. i. natalis. Masa ciała osobników w drugiej grupie wynosi 140–192 g u C. i. longirostris, 120–172 g u C. i. rogersi i 100–128 g u C. i. sandwichensis. Szczegółowe wymiary podane w milimetrach przedstawiono w poniższej tabeli: + Wymiary szczegółowePodgatunekPłećDługośćskrzydłaDługośćdziobaDługośćskokuDługośćogonaC. i. robinsoniM135–14721–22ok. 24b.d.F130–14219–2122–2480–93C. i. maxima¹M (n=12)146–155F (n=6)142–162C. i. augustaM (n=2)152, 15323, 22b.d.90 (dla 1)F (n=3)144–1502282–90C. i. timorensisM (n=1)15717b.d.98F (n=1)1481595C. i. natalisM (n=19)132–15019–2326–2963–86F (n=17)132–14120–2324–2766–83C. i. minimaM/F133,5–150C. i. longirostrisM (n=20)155–16722–2527–3084–99F (n=10)164–16021–2426–3185–90C. i. rogersiM (n=1)153222789F (n=1)1472279C. i. sandwichensis²M/F137–159 ¹ U Harterta minimalne i maksymalne długości skrzydła były nieco większe: 157–164 mm dla 3 samców; 165 mm dla 1 samicy. ² Ramsay podał dokładne wymiary inne niż długość skrzydła, jednak w calach: długość dzioba od nasady nozdrzy 0,6 cala (15 mm), od czoła 0,8 cala (20 mm); długość skoku 1 cal (25,5 mm): długość skoku ogona 3,2 cala (ok. 81 mm).
Upierzenie