Marian Sobański

Marian Adam Sobański (ur. 21 listopada 1889 w Krakowie, zm. 18 sierpnia 1980 w Rabce) – kapitan Wojska Polskiego, śpiewak operowy (bas-baryton), dyrektor polskiego Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach.

Życiorys Był synem Jana hrabiego Sobańskiego i Aleksandry ze Szczurowskich, mężem najpierw śpiewaczki operowej – Karoliny Wolskiej, potem Henryki Błażejewskiej. W 1909 zdał maturę w Gimnazjum św. Anny w Krakowie, potem studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim przez sześć semestrów (z przerwą w 1910/11, na odbycie służby wojskowej). Równocześnie kształcił się w Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie w klasie śpiewu operowego u Aleksandra Bandrowskiego i Adama Ludwiga. Występy w operze lwowskiej uniemożliwił mu wybuch I wojny światowej. Wojnę przebył jako porucznik w artylerii armii austriackiej na frontach rosyjskim i włoskim. W roku 1917 w Sarajewie przebył ciężką chorobę płuc, która osłabiła mu głos i zdyskwalifikowała w przyszłości jako śpiewaka operowego. Po powrocie do kraju zgłosił się do artylerii Wojska Polskiego i służył w randze kapitana od listopada 1918 do maja 1921.

Po opuszczeniu wojska zaangażował się jednak jako śpiewak (w latach 1921–1922) do Teatru Wielkiego w Poznaniu. Potem śpiewał na koncertach (często z pierwszą żoną) oraz gościnnie m.in. w teatrach operowych i operetkowych Krakowa, Katowic i Sosnowca.

Okres katowicki Pod koniec 1926 zamieszkał w Katowicach. Pracował jako współorganizator prorządowego dziennika „Polska Zachodnia”, pełniąc w nim krótko także obowiązki sprawozdawcy muzycznego i teatralnego. Od 1 września 1927 do wybuchu wojny w r. 1939 był dyrektorem polskiego (przejętego od Niemców) Teatru Śląskiego w Katowicach.

Organizował także wyjazdy zespołu teatralnego na niemiecką część Górnego Śląska i na Opolszczyznę, gdzie wystawiał polskie sztuki dla polskiej mniejszości narodowej. 30 kwietnia 1939 roku pod Strzelcami Opolskimi został napadnięty i pobity przez bojówki hitlerowskieAndrzej Linert, Teatr Śląski w latach 1945-1949. Katowice. Śląski Instytut Naukowy, 1979.. Promował w teatrze polski dramat (klasyków: Mickiewicza, Słowackiego, Wyspiańskiego, Krasińskiego, Fredrę etc.) i dbał o wysoki poziom przedstawień teatralnych.

Katowice opuścił 1 września 1939 razem z zespołem Teatru Śląskiego. Na Górny Śląsk nie mógł powrócić, gdyż znajdował się na liście polskich działaczy i inteligencji przeznaczonych do eksterminacji (Akcja A-B na Śląsku). Zamieszkał w Rabce, gdzie w czasie okupacji przebywała jego chora żona. Przez cały okres okupacji ukrywał się pod pseudonimem „Adam Junosza” (utworzonym z drugiego imienia i herbu rodowego). Do Katowic powrócił w połowie lutego 1946 roku i znalazł zatrudnienie w Referacie Teatralnym Urzędu Wojewódzkiego. Został także wicedyrektorem Teatru Śląskiego. W tym czasie był również wykładowcą techniki wokalnej i zastępcą kierownika Studia Dramatycznego przy Teatrze. W marcu 1951 został zwolniony z teatru z przyczyn politycznychBiogram w iPSB aut. Elżbiety Nawrat [dostęp: 15.02.2019]. Przeniósł się do Rabki, tym razem na stałe, z drugą żoną, którą poślubił po śmierci Karoliny Wolskiej.

Rabka: 1951–1980 Odizolowany od życia artystycznego na Śląsku, w czerwcu 1951 podjął pracę w lalkowym Teatrze „Rabcio Zdrowotek”. W roku 1972 zaproszono go na Jubileusz 50-lecia Teatru Śląskiego w Katowicach i wręczono (przyznany de facto już w sierpniu 1939 roku, ale oficjalnie nie zatwierdzony) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł w Rabce w roku 1980. alt=|mały

Upamiętnienie Objął dyrekcję Teatru Śląskiego po pięciu latach jego działalności (w roku 1927), niemniej to właśnie jego działalność przyczyniła się do ukształtowania polskiej sceny teatralnej (także operowej - do roku 1932) na Górnym Śląsku. Tablica pamiątkowa poświęcona Sobańskiemu umieszczona jest tuż przy wejściu głównym do gmachu Teatru Śląskiego.

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1939) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1936) „za zasługi na polu pracy kulturalno-oświatowej i społecznej”. Złoty Krzyż Zasługi (9 listopada 1931) „za zasługi na polu kulturalno-narodowem”. Srebrny Wawrzyn Akademicki (4 listopada 1937) „za zasługi dla polskiej sceny”.

Przypisy

Bibliografia

Biogram w iPSB aut. Elżbiety Nawrat Bogdan Snoch, Górnośląski leksykon biograficzny, Katowice. Muzeum Śląskie, 1997. Teatr Polski na Śląsku : 1922–1939 : (materiały i wspomnienia) / Marian Sobański ; do dr. przyg. Andrzej Wydrzyński. Katowice. Wydawnictwo „Śląsk”, 1963. Andrzej Linert, Teatr Śląski w latach 1945–1949. Katowice. Śląski Instytut Naukowy, 1979.

Linki zewnętrzne Marian Sobański, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2022-01-29].

Kategoria:Absolwenci Akademii Muzycznej w Krakowie Kategoria:Dyrektorzy Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach Kategoria:Kapitanowie artylerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Marian Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Zmarli w 1980