1 Dywizja Powietrznodesantowa – powietrznodesantowy związek taktyczny armii brytyjskiej z okresu II wojny światowej. Jednostka powstała pod koniec 1941 po tym, jak brytyjski premier Winston Churchill zażądał utworzenia sił powietrznodesantowych. Była jedną z dwóch dywizji powietrznodesantowych utworzonych przez armię brytyjską podczas tej wojny, drugą z nich była 6 Dywizja Powietrznodesantowa, utworzona w maju 1943, z wykorzystaniem zalążków wydzielonych z 1 Dywizji Powietrznodesantowej.

Dwie pierwsze misje dywizji – operacja Biting, akcja spadochroniarzy we Francji i operacja Freshman, misja szybowcowa w Norwegii – były działaniami rajdowymi. Część dywizji została wysłana do Afryki Północnej pod koniec 1942, gdzie walczyła w Tunezji, a kiedy alianci zaatakowali Sycylię w lipcu 1943, dywizja przeprowadziła desantowania siłami brygady. Pierwsze z nich, operacja Ladbroke, przeprowadzona przez piechotę szybowcową z 1 Brygady Powietrznodesantowej oraz druga, operacja Fustian 1 Brygady Spadochronowej nie odniosły spodziewanych rezultatów. 1 Dywizja Powietrznodesantowa wzięła następnie udział w dywersyjnym desancie o kryptonimie operacja Slapstick, w ramach alianckiej inwazji na Włochy we wrześniu 1943.

W grudniu większość 1 Dywizji Powietrznodesantowej (oprócz 2 Brygady Spadochronowej) wróciła do Anglii, gdzie rozpoczęła szkolenie i przygotowania do inwazji na Normandię. Nie uczestniczyła jednak w lądowaniach z czerwca 1944 i trzymana była w odwodzie. We wrześniu 1944 wzięła udział w operacji Market Garden w Holandii. Dywizja, z przydzieloną polską 1 Samodzielną Brygadą Spadochronową, wylądowała 97 km za liniami niemieckimi, aby przechwycić mosty nad Renem w mieście Arnhem. Została jednak otoczona, poniosła ciężkie straty, ale utrzymywała się na pozycjach przez dziewięć dni.

Pozostałości 1 Dywizji Powietrznodesantowej wróciły wkrótce do Anglii. Dywizja nigdy w pełni nie zrekompensowała strat poniesionych w Arnhem, a 4 Brygada Spadochronowa została rozwiązana. Niedługo po zakończeniu wojny w Europie osłabiona formacja wzięła udział w policyjnej operacji Doomsday w Norwegii w maju 1945. Ich zadaniem było rozbrojenie i repatriacja niemieckiej armii okupacyjnej. 1 Dywizja Powietrznodesantowa powróciła następnie do Anglii i została rozwiązana w listopadzie 1945.

Geneza thumb|left|Naszywka mundurowa brytyjskiej 1 Dywizji Powietrznodesantowej Będąc pod wrażeniem sukcesu niemieckich operacji powietrznodesantowych podczas kampanii francuskiej premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill polecił Ministerstwu Wojny zbadać możliwość stworzenia brytyjskich oddziałów spadochronowych w sile 5 tys. żołnierzy. W rezultacie 22 czerwca 1940 No. 2 Commando przekształcono w jednostkę powietrznodesantową, a 21 listopada przemianowano na 11 batalion Special Air Service ze spadochroniarzami i skrzydłem szybowcowym.

21 czerwca 1940 na lotnisku Ringway utworzono Central Landing Establishment. Jego zadaniem było przede wszystkim szkolenie spadochroniarzy. Prowadzono tam również badania nad możliwością użycia szybowców do transportowania żołnierzy na pole bitwy. Jednocześnie Ministerstwo Produkcji Lotniczej zleciło firmie General Aircraft Ltd zaprojektowanie i wykonanie odpowiedniego typu szybowca transportowego. Rezultatem prac było powstanie General Aircraft Hotspur, który był w stanie przetransportować ośmiu żołnierzy i był wykorzystywany zarówno do celów szturmowych, jak i szkoleniowych.

Sukces pierwszego brytyjskiego rajdu, operacji Colossus, skłonił Biuro Wojny do rozbudowy sił powietrznodesantowych poprzez utworzenie pułku spadochronowego i opracowanie planów przekształcenia kilku batalionów piechoty w bataliony spadochronowe i szybowcowe. 31 maja 1941 szefowie sztabu i premier Winston Churchill zatwierdzili wspólne memorandum armii i sił powietrznych. Zalecili, aby brytyjskie siły powietrznodesantowe składały się z dwóch brygad spadochronowych, jednej z siedzibą w Anglii, a drugiej na Bliskim Wschodzie, i aby utworzyć wojska szybowcowe o sile 10 tys. żołnierzy.

Historia formowania jednostki thumb|left|Brytyjscy spadochroniarze na szkoleniu w Norwich w Anglii, czerwiec 1941 Istniejący 11 batalion SAS został przemianowany na 1 batalion spadochronowy i wraz z nowo powstałymi 2. i 3. batalionami spadochronowymi utworzył pierwszą z nowych formacji powietrznodesantowych –1 Brygadę Spadochronową bryg. Richarda Nelsona Gale'a. 2. i 3. batalion spadochronowy utworzono z ochotników w wieku od dwudziestu dwóch do trzydziestu dwóch lat, którzy służyli już wcześniej w jednostkach piechoty. Tylko do dziesięciu żołnierzy z jednej jednostki mogło być przeniesionych do wojsk powietrznodesantowych.

W październiku 1941 bryg. Frederick Browning został awansowany na generała dywizji, mianowany dowódcą spadochroniarzy i wojsk powietrznodesantowych i oddelegowany do utworzenia kwatery głównej w celu rozwoju oraz szkolenia nowego typu sił. Następną utworzoną jednostką była 1 Brygada Powietrznodesantowa, powstała 10 października 1941 w wyniku przekształcenia doświadczonej w walkach górskich 31 Samodzielnej Brygady Piechoty dowodzonej przez bryg. George'a Hopkinsona, później dowodzącego dywizją we Włoszech. Brygada składała się z czterech pułków: 1 Pułku Granicznego, 2 Pułku South Staffordshire, 2 Pułku Lekkiej Piechoty Oxford and Bucks oraz 1 Pułku Królewskich Strzelców Ulsterskich. Żołnierzy nieprzystosowanych do służby w siłach powietrznodesantowych zastąpili ochotnicy z innych jednostek Pod koniec roku dowództwo Browninga stało się siedzibą dowództwa 1 Dywizji Powietrznodesantowej.

1942–1943 thumb|Król Jerzy VI sprawdza jeepa wojsk powietrznodesantowych wyposażonego w karabin maszynowy Vickers podczas wizytacji 21 maja 1942, z gen. Frederick Browning, dowódca 1 Dywizji Powietrznodesantowej Browning wyraził swoją opinię, że dywizji nie można składać w „kawałkach” i wezwał do utworzenia trzeciej brygady. Ostatecznie zezwolenie zostało udzielone w lipcu 1942, po czym utworzono 2 Brygadę Spadochronową, dowodzoną przez bryg. Ernesta Downa. 2 Brygadzie Spadochronowej przydzielono istniejący 4. batalion spadochronowy i dwa nowe bataliony przekształcone z jednostek piechoty liniowej, 5. szkocki batalion spadochronowy, przekształcony z 7. batalionu Pułku Queen's Own Cameron Highlanders i 6. walijski batalion spadochronowy z 10. batalionu Pułku Królewskich Fizylierów Walijskich.

3 Brygada Spadochronowa została utworzona w listopadzie 1942 i przydzielona do 1 Dywizji Powietrznodesantowej. Brygada pod dowództwem bryg. Alexandra Staniera składała się z 7. batalionu spadochronowego, wcześniej 10. batalionu Pułku Lekkiej Piechoty Somerset, 8. batalionu spadochronowego Pułku Midlands, przekształconego z 13. batalionu Królewskiego Pułku Warwickshire oraz 9. batalionu spadochronowego Eastern and Home Counties, dawniej 10. batalionu Pułku Essex. Niedługo potem 1 Brygada Spadochronowa opuściła dywizję, aby wziąć udział w operacji Torch, lądowaniu aliantów w Afryce Północnej, gdzie uczestniczyła w licznych operacjach, choć walczyła w roli zwykłej piechoty.

W kwietniu 1943 dowódca 1 Brygady Powietrznodesantowej, Hopkinson, został awansowany na generała dywizji i otrzymał dowództwo całej dywizji. Później tego samego roku oddział został rozmieszczony w Tunezji w celu prowadzenia działań na śródziemnomorskim teatrze działań wojennych. 3 Brygada Spadochronowa i dwa bataliony z 1 Brygady Powietrznodesantowej – 1 Pułk Królewskich Strzelców Ulsterskich oraz 2 Pułk Lekkiej Piechoty Oxford and Bucks – pozostały w Anglii, tworząc zalążek nowo powstałej 6 Dywizji Powietrznodesantowej. Po przybyciu, 1 Dywizja Powietrznodesantowa została wzmocniona przez 4 Brygadę Spadochronową. 4 Brygada Spadochronowa została utworzona na Bliskim Wschodzie w 1942. Oprócz 156. batalionu spadochronowego, który został przeniesiony z wojsk brytyjskich stacjonujących w Indiach, obejmowała ona także 10. i 11. batalion spadochronowy, które zostały utworzone z żołnierzy z Egiptu i Palestyny.

Dywizja wzięła udział w dwóch operacjach siłami wielkości brygady na Sycylii oraz w ataku desantowym w Tarencie we Włoszech. Podczas walk na froncie włoskim gen. Ernest Down został dowódcą dywizji po tym, jak jego poprzednik, gen. Hopkinson, zmarł z powodu ran odniesionych podczas walk. Po służbie w basenie Morza Śródziemnego dywizja wróciła do Anglii w grudniu 1943, pozostawiając 2 Brygadę Spadochronową jako niezależną formację.

1944–1945 Po przybyciu dywizji do Anglii, gen. Ernest Down został wysłany do Indii, aby nadzorować tworzenie i szkolenie 44 Indyjskiej Dywizji Powietrznodesantowej i został zastąpiony przez gen. Roberta Urquharta. We wrześniu 1944 na potrzeby operacji Market Garden w Holandii, polska 1 Samodzielna Brygada Spadochronowa została dołączona do dywizji. Po Market Garden mniej niż 2200 żołnierzy z 10 tys. wysłanych do Holandii wróciło za linie brytyjskie. Po tak ciężkich stratach 4 Brygada Spadochronowa została rozwiązana, a ocalałych mężczyzn przeniesiono do 1 Brygady Spadochronowej. Dywizja przeszła następnie okres reorganizacji, ale do końca wojny nie odzyskała pełni sił z powodu drastycznego niedoboru siły ludzkiej w całej armii brytyjskiej w latach 1944–1945. W maju 1945 została wysłana do Norwegii w celu rozbrojenia niemieckiej armii okupacyjnej; po powrocie do Wielkiej Brytanii w listopadzie 1945 1 Dywizja Powietrznodesantowa została rozwiązana.

Historia operacyjna Francja

thumb|left|Charakterystyczny czerwony beret brytyjskich spadochroniarzy Operation Biting, znana również jako rajd na Bruneval, była kryptonimem rajdu przeprowadzonego przez Dowództwo Operacji Połączonych w 1942 Celem była niemiecka stacja radarowa Würzburg w Bruneval we Francji. Z powodu rozległej obrony wybrzeża wzniesionej przez Niemców w celu ochrony swoich zdobyczy, sądzono, że nalot komandosów z morza spowoduje poważne straty i da garnizonowi niemieckiemu wystarczająco dużo czasu na zniszczenie sprzętu radarowego. Dlatego postanowiono, że atak powietrznodesantowy, a następnie ewakuacja drogą morską będą najlepszym sposobem na zaskoczenie przeciwnika i przejęcie radaru w stanie nienaruszonym.

W nocy 27 lutego kompania C 2. batalionu spadochronowego, pod dowództwem mjr Johna Frosta, wylądowała na spadochronach we Francji kilka kilometrów od radaru. Następnie siły przystąpiły do ataku na willę, w której przechowywany był sprzęt radarowy, zabijając kilku żołnierzy niemieckiego garnizonu i przechwytując instalację po krótkiej akcji gaśniczej. Technik, który przybył ze spadochroniarzami, częściowo zdemontował radar Würzburg i usunął kilka kluczowych elementów, aby zabrać je z powrotem do Wielkiej Brytanii, po czym siły rajdowe wycofały się na plażę. Oddział, który miał oczyścić strefę ewakuacji, nie zrobił tego jednak, a do wyeliminowania Niemców strzegących plaży konieczna była kolejna krótka walka. Siły rajdowe zostały w końcu zebrane przez niewielką liczbę jednostek desantowych i przeniesione na kilka łodzi motorowych, które sprowadziły je z powrotem do Wielkiej Brytanii. Rajd zakończył się pełnym sukcesem. Wojska powietrznodesantowe straciły tylko kilku ludzi, a dostarczone przez nich fragmenty radaru wraz z niemieckim technikiem radarowym pozwoliły brytyjskim naukowcom zrozumieć niemieckie postępy w rozwoju technologii radarowej i stworzyć środki zaradcze w celu ich zniwelowania.

Norwegia