Kobylacka Góra (biał. Кабыляцкая гара, ros. Кобыляцкая гора) – uroczysko na skraju Orszy na Białorusi, w którym odkryte zostały masowe groby ludzi rozstrzelanych przez NKWD w latach 1930–1950. Jest to drugie na Białorusi (po Kuropatach), oficjalnie uznane miejsce masowych rozstrzeliwań i pochówków ofiar stalinowskich represji. Dokładna liczba ofiar nie jest znana, jej szacunki wynoszą do 5 tys. osób.
Kobylacka Góra jest jednym spośród co najmniej sześciu miejsc masowych egzekucji dokonywanych przez NKWD na terenie Orszy. Masowe pochówki znajdują się również przy mohylewskiej szosie koło wsi Ponizowie.
Położenie Uroczysko Kobylacka Góra znajduje się na północ od centrum miasta, pomiędzy dzielnicami Griaziłowka i Cegielny, na południe od wsi Andrejewszczyzna, 700 metrów od drogi magistralnej M8.
Historia Nazwa pochodzi od pobliskiej wsi Kobylaki (ob. Przydnieprze). We wrześniu 1982 r., przy budowie przez cementownię odnogi kolejowej Orsza-Północ, znaleziono dół ze szczątkami 50 rozstrzelanych osób. Komisja złożona z przedstawicieli organów sowieckich i administracyjnych (prokurator, biegły sądowy, przedstawiciele wojskowej komendy uzupełnień i milicji) 20 września 1982 r. przeprowadziła oględziny miejsca i szczątków. Po rozpytaniu miejscowych i przeprowadzeniu ekshumacji, komisja wykluczyła możliwość, iż pochowane osoby zostały rozstrzelane podczas okupacji niemieckiej. Oficjalne wnioski z pracy komisji brzmiały:
W 1990 r. w miejscu rozstrzeliwań ustawiono drewniany krzyż, jednak został on zniszczony. W kolejnym roku władze Orszy i BNF ustawiły pomnik – głaz z czerwonego granitu z Dniepru. Po jakimś czasie skradziono tablicę znajdującą się na pomniku. W 2005 r. ustawiono drewniane krzyże: prawosławny i katolicki. We wrześniu 2018 r. Orszański Rejonowy Komitet Wykonawczy odnowił tablicę, jednak napis w języku polskim został zastąpiony napisem w języku angielskim. 27 października 2019 r. odsłonięto i poświęcono pomnik z napisem w języku polskim: „Pamięci Polaków Białorusi prześladowanych i mordowanych w Orszy”. Upamiętnia on ofiary tzw. operacji polskiej NKWD.
Ofiary Inicjatywa obywatelska „Kobylaki. Rozstrzelani w Orszy” zajmuje się upamiętnianiem zabitych w okolicach Orszy ofiar stalinowskiego terroru. W 2018 r. na podstawie baz danych rosyjskiego portalu „Otwarta lista” ustalono dane 1750 (inne źródła wskazują liczbę 1740) osób rozstrzelanych w Orszy w latach 1937-1939. 1135 ofiar było Białorusinami, 505 Polakami, 40 Żydami. Wśród pozostałych ofiar byli Rosjanie, Litwini, Łotysze, Ukraińcy, Niemcy, a nawet Grecy.
Zidentyfikowano ponad 50 represjonowanych rodzin: ojców i dzieci, żony i mężów, braci i siostry, 18 duchownych, między innymi ks. Adolfa Kaszica, proboszcza parafii w Białogródce w dekanacie zasławskim w diecezji żytomierskiej, rozstrzelanego 17 stycznia 1938 r. Zamordowani Polacy pochodzili oprócz Orszy między innymi z rejonów zasławskiego, łohojskiego, lepelskiego i dzierżyńskiego.
Wszystkich danych zamordowanych nie można ustalić, ponieważ listy ofiar terroru na Białorusi przechowywane w Archiwum Narodowym i archiwach KGB objęte są klauzulą tajności i nie są dostępne dla badaczy oraz potomków ofiar. Większość z zamordowanych Polaków, których dane uzyskano, została zrehabilitowana w latach 1956–2000. Inicjatywa „Kobylaki. Rozstrzelani w Orszy” prowadzi stronę internetową kobylaki.by, na której opublikowano m.in. dane ofiar oraz mapę miejsc, z których pochodziły.
Zobacz też Kuropaty, Chajsy, Palai, Sandarmoch, Butowo, Miednoje, Bykownia,
Przypisy
Bibliografia Strona internetowa inicjatywy obywatelskieji „Kobylaki. Rozsztrzelani w Orszy”
Linki zewnętrzne «Крумкачы» на Кабыляцкай гары ДЗЯДЫ. Здароў, польскі шпіён! Artykuł w tygodniku „Nowy Czas” z 15.11.2019 r. Сваякі расстраляных у Оршы просяць выканкам вызначыць месца для мемарыяла
Kategoria:Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka Kategoria:Cmentarze na Białorusi Kategoria:Cmentarze polskie poza granicami kraju
Kategoria:Orsza Kategoria:Represje ZSRR wobec Polaków i obywateli polskich Kategoria:Uroczyska Kategoria:Zbrodnie komunistyczne na Białorusi Kategoria:Historia Orszy