Wanda Boerner-Brzechffa z domu Boerner primo voto Przewłocka, Wanda Boerner-Przewłocka (ur. w Penzie, zm. 14 października 1971 w Londynie) – polska architektka, żołnierka Armii Krajowej w stopniu kapitana (pseudonim „Grażyna”), uczestniczka powstania warszawskiego, bratanica Ignacego BoerneraWanda Boerner-Brzechffa, nota biograficzna na stronie In memoriam. Pamięci architektów polskich..
thumb|Urząd pocztowy w Iwoniczu-Zdroju, proj. Wanda Boerner-Przewłocka, 1935
Życiorys Studiowała na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, gdzie w 1929 roku obroniła pracę dyplomową „Hotel przy ulicy Marszałkowskiej” pod kierunkiem Czesława PrzybylskiegoWanda Boerner, nota biograficzna na stronie Pamięć miasta. Architektura Warszawy i jej projektanci.Warszawska szkoła architektury 1915-1965: 50-lecie Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1967, s. 271..
W latach 30. projektowała zarówno budynki mieszkalne (m.in. przy ul. Kaczewskiej w GdyniZespół domów wielorodzinnych przy ul. Kaczewskiej, Gdyński Szlak Modernizmu.), jak i gmachy użyteczności publicznej (np. urząd pocztowy w Lidzie). W 1933 roku została wybrana na stanowisko dyrektorki Rady Związku Stowarzyszeń Architektów PolskichSprawozdanie Rady Związku Stowarzyszeń Architektów Polskich, „Architektura i Budownictwo” 1934, nr 1, s. 18..
W 1934 roku została współzałożycielką Stowarzyszenia Architektów Rzeczypospolitej Polskiej (SARP, obecnie Stowarzyszenie Architektów Polskich), które łączyło organizacje architektów dotychczas działające w Polsce. Do założycieli należeli także m.in. Stanisław Brukalski, Lech Niemojewski i Kazimierz Tołłoczko, a Boerner-Przewłocka była w tym gronie jedyną kobietąZ rejestru stowarzyszeń, „Monitor Polski”, 14 czerwca 1934, nr 134, s. 4..
Po wybuchu II wojny światowej działała w szeregach Armii Krajowej w stopniu kapitana (Kierownictwo Produkcji Uzbrojenia, numer legitymacji AK 182 / I)Wanda Przewłocka, Powstańcze Biogramy – Muzeum Powstania Warszawskiego. pod pseudonimem „Grażyna”. Uczestniczyła także w powstaniu warszawskim. Trafiła do niewoli niemieckiej, 30 października 1944 roku została wywieziona z Lamsdorfu do Stalagu IV B MuhlbergWanda Boerner-Brzechffa ps. Grażyna (Przewłocka), Ogrody Wspomnień..
Otrzymała Krzyż Walecznych (dwukrotnie) oraz Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami.
Pochowana na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie.
thumb|Dom na osiedlu Boernerowo (typ B), proj. Wanda Boerner-Przewłocka
thumb|Dom na osiedlu Boernerowo (typ E), proj. Wanda Boerner-Przewłocka
Zrealizowane projekty Do zrealizowanych projektów architektonicznych Boerner-Przewłockiej należą m.in.:
zespół drewnianych budynków mieszkaniowych na osiedlu Boernerowo w Warszawie (1932)Małgorzata Jaworska, Drewniana Warszawa, „Spotkania z Zabytkami” 2019, nr 11-12, s. 42-44., budynek koszarowy dywizjonu w Rembertowie (1934)Al. Chruściela 103 (Akademia, blok 22), Dawny Rembertów., budynki mieszkalne przy ul. Kaczewskiej (numery 1, 3, 5) w Gdyni (ok. 1935), urząd pocztowy w Iwoniczu-Zdroju (1935), urząd pocztowy w Lidzie (1936)Michał Pszczółkowski, Kresy nowoczesne. Architektura na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej 1921-1939, Łódź 2016, s.103-104..
Do jej najciekawszych projektów należy wspomniany zespół budynków na warszawskim Boernerowie (nazwa nadana w 1936 roku). Inicjatorem wybudowania osiedla dla pracowników Transatlantyckiej Centrali Radiotelegraficznej był minister poczt i telegrafów Ignacy Boerner, prywatnie spokrewniony z architektką. Boerner-Przewłocka zaprojektowała drewniane zabudowania Pierwszego Osiedla Łączności, wzniesione między lipcem a listopadem 1932 rokuMałgorzata Rozbicka, Osiedle Boernerowo w Warszawie – dzieje budowy, stan zachowania, sugestie w zakresie zasad ochrony konserwatorskiej, „Ochrona Zabytków” 2001, nr 54/3 (214), s. 276-291..
Były to budynku modułowe, które Stanisław Szpaczyński tak opisał w 1933 roku na łamach „Przeglądu Budowlanego”:Domy drewniane Pierwszego Osiedla Łączności dzielą się na 5 typów zasadniczych pod względem układu rzutu poziomego, przy czym jednak 4 z tych typów, a mianowicie A, B, C i D, są typami tzw. rosnącego domu. Typ A mianowicie, jako najmniejszy, stanowi element początkowy, z którego przez dobudową, nadbudowę lub dobudową i nadbudowę łącznie powstają typy B, C, D. Typ E [...] pomyślany jest jako zakończony w sobie – dom o maksymalnych wymiarachStanisław Szpaczyński, Budowa „Pierwszego Osiedla Łączności” pod Warszawą, „Przegląd Budowlany” 1933, nr, s. 11.. Zastosowane przez architektkę rozwiązanie pozwalało obniżyć koszty produkcji oraz przyśpieszyć budowę, a także dawało możliwość ewentualnego rozbudowywania mieszkań w przyszłości.
Przypisy
Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli niemieckiej (powstanie warszawskie) Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Architektów Polskich Kategoria:Kobiety – żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Kobiety – powstańcy warszawscy Kategoria:Ludzie urodzeni w Penzie Kategoria:Urodzeni w 1903 Kategoria:Zmarli w 1971