Deklaracja niepodległości Ukrainy (ukr. Акт проголошення незалежності України) – dokument przyjęty przez ukraiński parlament 24 sierpnia 1991 roku, przywracającyWspółczesne państwo ukraińskie jest prawnym sukcesorem Ukraińskiej Republiki Ludowej istniejącej w latach 1918–1921. niepodległość Ukrainy.

Przyjęcie

Ustawa została przyjęta w następstwie zamachu stanu w Moskwie dokonanego 19 sierpnia 1991 roku, kiedy twardogłowi komunistyczni przywódcy Związku Radzieckiego próbowali przywrócić kontrolę Komitetu Centralnego KPZR nad całym ZSRR. W odpowiedzi (podczas specjalnej, 11-godzinnej, sobotniej sesji plenarnej) Rada Najwyższa Ukraińskiej SRR w przeważającej większości zatwierdziła Deklarację niepodległości. Ustawa przeszła 321 głosami za, 2 przeciw i 6 wstrzymujących się (na 360 obecnych). Tekst został w dużej mierze spisany w nocy z 23 na 24 sierpnia, głównie przez Łewko Łukjanenkę, Serhija Hołowycza, Mychajła Horynia, Iwana Zajecia i Wiaczesława Czornowiła.

Ukraińscy komuniści, przekonani za kulisami przez swojego kolegę z partii i Przewodniczącego Rady Najwyższej Łeonida Krawczuka, poczuli się zmuszeni poprzeć deklarację niepodległości, aby zdystansować się od zamachu stanu. Pierwszy sekretarz Komunistycznej Partii Ukrainy Stanisław Hurenko przekonywał, że „to będzie katastrofa”, jeśli KPU nie poprze niepodległości. Członkowie partii byli zdenerwowani wiadomościami o aresztowaniu jej byłego przywódcy Wołodymyra Iwaszki w Moskwie, ponownym podporządkowaniu Armii Radzieckiej przywódcom Rosyjskiej FSRR i zamknięciu pomieszczeń Komitetu Centralnego KPZR.

thumb|Pierwsza strona gazety parlamentarnej „Hołos Ukrajiny” z tekstem deklaracji wydrukowanym w dolnej połowie (27 sierpnia 1991 r.) Tego samego dnia (24 sierpnia) parlament wezwał do przeprowadzenia referendum w sprawie poparcia dla Deklaracji niepodległości. Propozycja zorganizowania ogólnokrajowego referendum wyszła wspólnie od liderów opozycji Ihora Juchnowskiego i Dmytro Pawłyczki. Parlament opowiedział się również za utworzeniem Gwardii Narodowej Ukrainy i przekazał sobie jurysdykcję nad wszystkimi siłami zbrojnymi znajdującymi się na terytorium Ukrainy.

Poza hałaśliwym tłumem, który zebrał się pod budynkiem parlamentu, ulice Kijowa były tego dnia ciche i niewiele dało się zauważyć oznak otwartego świętowania.

W następnych dniach przyjęto szereg uchwał i dekretów: nacjonalizację całego majątku KPU i przekazanie go Radzie Najwyższej oraz radom lokalnym; amnestia dla wszystkich więźniów politycznych; zawieszenie wszystkich działań KPU i zamrożenie aktywów KPU oraz jej kont bankowych do czasu oficjalnego dochodzenia w sprawie możliwej współpracy z moskiewskimi puczystami; powołanie komisji śledczej w sprawie zachowania najwyższych urzędników Ukraińskiej SRR podczas zamachu stanu; oraz powołanie komitetu do spraw wojskowych związanych z utworzeniem Ministerstwa Obrony Ukrainy.

26 sierpnia 1991 r. stały przedstawiciel Ukraińskiej SRR przy ONZ Hennadij Udowenko poinformował biuro Sekretarza Generalnego ONZ, że jego stała misja w tym zgromadzeniu międzynarodowym powinna zostać oficjalnie przekształcona na reprezentanta Ukrainy. Tego samego dnia komitet wykonawczy miasta Kijowa zagłosował za usunięciem wszystkich pomników komunistycznych bohaterów z miejsc publicznych, w tym pomnika Lenina na centralnym placu Rewolucji Październikowej. Komitet wykonawczy zdecydował także, że duży plac w centrum Kijowa zostanie przemianowany na Majdan Nezałeżnosti (Plac Niepodległości), podobnie jak centralna stacja metra pod nim.

Dwa dni później gotowość do służby w Gwardii Narodowej zadeklarowało ponad 200 000 mieszkańców Lwowa i obwodu lwowskiego.

W referendum niepodległościowym 1 grudnia 1991 r. ludność Ukrainy wyraziła szerokie poparcie dla Deklaracji niepodległości, z ponad 90% głosów za i 82% frekwencją. Referendum odbyło się tego samego dnia, co pierwsze bezpośrednie wybory prezydenckie na Ukrainie; wszystkich sześciu kandydatów na prezydenta popierało niepodległość i prosiło wyborców o głosowanie „tak”. Powodzenie referendum zakończył wszelkie możliwości utrzymania Związku Radzieckiego jako całości, nawet na ograniczoną skalę.

Tydzień po wyborach nowo wybrany prezydent Łeonid Krawczuk dołączył do swojego rosyjskiego i białoruskiego odpowiednika, podpisując Porozumienie białowieskie, w którym stwierdzono, że Związek Radziecki przestał istnieć. Oficjalnie państwo związkowe zostało rozwiązane 26 grudnia.

Od 1992 r. 24 sierpnia obchodzony jest na Ukrainie Dzień Niepodległości.

Uznanie międzynarodowe thumb|Flaga Ukrainy wyniesiona na salę obrad Rady Najwyżej w momencie ogłoszenia niepodległości. Obecnie w Muzeum Rady Najwyższej Ukrainy Polska i Kanada były pierwszymi krajami na świecie, które uznały niepodległość Ukrainy, oba w dniu 2 grudnia 1991 r. Tego samego dnia (2 grudnia) podczas wieczornej emisji programu telewizyjnego Wiesti poinformowano, że prezydent Rosyjskiej FSRR Borys Jelcyn również uznał niepodległość Ukrainy.

Stany Zjednoczone uczyniły to 25 grudnia 1991 r. W tym miesiącu niepodległość Ukrainy uznało 68 państw, a w 1992 roku kolejne 64 państwa. + Chronologia międzynarodowego uznania niepodległości Ukrainy Data Kraj 2 grudnia 1991 2 grudnia 1991 2 grudnia 1991 3 grudnia 1991 4 grudnia 1991 4 grudnia 1991 5 grudnia 1991 5 grudnia 1991 5 grudnia 1991 5 grudnia 1991 9 grudnia 1991 11 grudnia 1991 12 grudnia 1991 16 grudnia 1991 16 grudnia 1991 18 grudnia 1991 20 grudnia 1991 20 grudnia 1991 23 grudnia 1991 23 grudnia 1991 24 grudnia 1991 24 grudnia 1991 25 grudnia 1991 25 grudnia 1991 25 grudnia 1991 25 grudnia 1991 25 grudnia 1991 25 grudnia 1991 26 grudnia 1991 26 grudnia 1991 26 grudnia 1991 26 grudnia 1991 26 grudnia 1991 26 grudnia 1991 26 grudnia 1991 26 grudnia 1991 26 grudnia 1991 26 grudnia 1991 27 grudnia 1991 27 grudnia 1991 27 grudnia 1991 27 grudnia 1991 27 grudnia 1991 27 grudnia 1991 27 grudnia 1991 27 grudnia 1991 28 grudnia 1991 28 grudnia 1991 28 grudnia 1991 28 grudnia 1991 29 grudnia 1991 30 grudnia 1991 30 grudnia 1991 30 grudnia 1991 30 grudnia 1991 31 grudnia 1991 31 grudnia 1991 31 grudnia 1991 31 grudnia 1991 31 grudnia 1991 31 grudnia 1991 31 grudnia 1991 31 grudnia 1991 1 stycznia 1992 2 stycznia 1992 2 stycznia 1992 2 stycznia 1992 3 stycznia 1992 3 stycznia 1992 3 stycznia 1992 4 stycznia 1992 5 stycznia 1992 7 stycznia 1992 8 stycznia 1992 10 stycznia 1992 17 stycznia 1992 19 stycznia 1992 22 stycznia 1992 24 stycznia 1992 6 lutego 1992 11 lutego 1992 14 lutego 1992 4 marca 1992 7 maja 1992 2 czerwca 1992 8 czerwca 1992 23 lipca 1993

Zobacz też

Akt Przywrócenia Państwa Litewskiego Deklaracja suwerenności Białorusi

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:1991 na Ukrainie Ukraina Kategoria:Historia Ukrainy Kategoria:Rozpad ZSRR