Pancernik (Dasypus) – rodzaj ssaków z podrodziny Dasypodinae w obrębie rodziny pancernikowatych (Dasypodidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 240–580 mm, długość ogona 120–480 mm, długość ucha 22–57 mm, długość tylnej stopy 45–135 mm; masa ciała 1–10,5 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w 10. wydaniu Systema Naturae publikacji swojego autorstwa poświęconej systematyce zwierząt i roślin. Linnaeus wymienił kilka gatunków – Dasypus novemcinctus, D. septemcinctus, D. sexcinctus, D. Unicinctus i D. tricinctus – z których gatunkiem typowym jest (Linneuszowska tautonimia) D. novemcinctus (pancernik dziewięciopaskowy).
Etymologia Dasypus (Dasipus): dasupous ‘włochato-nogi’, od δασυς dasus ‘włochaty, kudłaty’; πους pous, ποδος podos ‘stopa’. Cataphractus: καταφρακτος kataphraktos ‘schowany, zamknięty’, od κατα kata ‘naprzeciw’; φρακτος phraktos ‘chroniony, zabezpieczony’, od φρασσω phrassō ‘wzmocnić’. Gatunek typowy: Dasypus novemcinctus . Tatu (Tatus, Tatua): , , ‘pancernik’ (rodzime nazwy pancernika w Paragwaju i innych częściach Ameryki Południowej). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Dasypus novemcinctus . Loricatus: „opancerzony”, od lorica ‘pancerz, metalowy napierśnik’, od lorum, lori ‘rzemień’. Gatunek typowy: Loricatus niger (= Dasypus novemcinctus ). Tatusia: fr. tatusie ‘pancernik’, od tatu (fr. tatou, hiszp. tato, port. tatu ‘pancernik’ (rodzime nazwy pancernika w Paragwaju i innych częściach Ameryki Południowej)). Gatunek typowy: Lesson wymienił kilka gatunków – Tatusia apar Lesson, 1827 (= Loricatus matacus Desmarest, 1804), Tatusia peba Lesson, 1827 (= Dasypus novemcinctus Linnaeus, 1758), Loricatus hybridus Desmarest, 1804, Loricatus tatouay Desmarest, 1804, Tatusia minuta Lesson, 1827 (= Loricatus pichiy Desmarest, 1804), Loricatus villosus Desmarest, 1804 i Tatusia quadricincta Lesson, 1827 (= Dasypus tricinctus Linnaeus, 1758) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Dasypus peba (= Dasypus novemcinctus ). Cachicamus (Cachicama): ‘pancernik dziewięciopaskowy’, od rodzimej nazwy cachicamo ludów znad Orinoko dla pancernika, zaadaptowanej przez Buffona w 1763 roku. Gatunek typowy: McMurtrie wymienił dwa gatunki – Dasypus novemcinctus Linnaeus, 1758 i Dasypus septemcinctus Linnaeus, 1758 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Dasypus novemcinctus . Zonoplites: gr. ζωνη zōnē ‘pas’; ὁπλιτης hoplitēs ‘ciężkozbrojny, uzbrojony, hoplita’. Gatunek typowy: nie wyzanczony. Praopus: gr. πραος praos ‘miękki, delikatny’; πους pous, ποδος podos ‘stopa’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Dasypus longicaudus (= Dasypus novemcinctus ). Cryptophractus: gr. κρυπτος kruptos ‘ukryty’; φρακτος phraktos ‘chroniony, zabezpieczony’, od φρασσω phrassō ‘wzmocnić’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cryptophractus pilosus . Hyperoambon: gr. ὑπεωρα hupeōra ‘podniebienie’; αμβων ambōn ‘krawędź, brzeg’. Gatunek typowy: Peters wymienił dwa gatunki – Dasypus pentadactylus W.C.H. Peters, 1865 (= Dasypus kappleri Krauss, 1862) i Dasypus peba Desmarest, 1822 (= Dasypus novemcinctus Linnaeus, 1758) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Dasypus pentadactylus (= Dasypus kappleri ). Muletia (Mulletia, Mulietia): fr. mulet ‘muł’, od nazwy zwyczajowej „Tatou mulet” która nawiązuje do uszu pancernika pampasowego, które jednak nie są większe niż u niektórych innych gatunków pancerników. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Dasypus septemcinctus:Nie Dasypus septemcinctus . (= Loricatus hybridusPodgatunek D. septemcinctus. ). Mamtatusiusus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka Mam (od Mammalia).
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki zgrupowane w trzech podrodzajach: Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNHyperoambonW.C.H. Peters, 1864centruj|150pxDasypus beniensisLönnberg, 1942gatunek monotypowyniziny Amazonii, na południe od rzeki Amazonka (Brazylia, północno-wschodnie Peru i północna Boliwia)DC: 55–56 cmDO: 35–40 cmMC: około kgcentruj|150pxDasypus pastasaeO. Thomas, 1901gatunek monotypowywschodnie Andy (Kolumbia, Ekwador i Peru), Wenezuela (na południe od rzeki Orinoko) oraz zachodnia Nizina Amazonki (Brazylia, północno-zachodnia Boliwia, na północ od rzeki Madre de Dios)DC: 48–58 cmDO: 37–48 cmMC: 5,9–9,8 kgcentruj|150pxDasypus kappleriKrauss, 1862pancernik większygatunek monotypowyWyżyna Gujańska (wschodnia Wenezuela, region Gujana i północno-wschodnia Brazylia)DC: 50–90 cmDO: 30–43 cmMC: 4–15 kgMuletiaJ.E. Gray, 1874centruj|150pxDasypus septemcinctusLinnaeus, 1758pancernik siedmiopaskowy3 podgatunkiod dolnej części Niziny Amazonki na południe do stanu Rio Grande do Sul (Brazylia) i Urugwaju, na zachód do Gran Chaco (wschodnia Boliwia, Paragwaj i północna Argentyna)DC: 24–31 cmDO: 12–17 cmMC: 1–1,5 kgDasypusLinnaeus, 1758centruj|150pxDasypus pilosus(Fitzinger, 1856)pancernik włochatygatunek monotypowyendemit Peru: wschodnie zbocza Andów (region Amazonas do regionu Junín, być może region Cajamarca); zakres wysokości: 2000–3500 m n.p.m.DC: 32–44 cmDO: 24–31 cmMC: 1–1,5 kgcentruj|110pxDasypus sabanicolaMondolfi, 1968pancernik nizinnygatunek monotypowyllanos w Kolumbii i Wenezueli; zakres wysokości: 25–500 m n.p.m.DC: 25–31 cmDO: 17–21 cmMC: 1–2 kgcentruj|130pxDasypus mazzaiYepes, 1933pancernik reliktowygatunek monotypowyendemit Argentyny: znany tylko z prowincji Jujuy i Salta; zakres wysokości: 440–1800 m n.p.m.DC: około 31 cmDO: 18–23 cmMC: 2–2,5 kgcentruj|150pxDasypus novemcinctusLinnaeus, 1758pancernik dziewięciopaskowygatunek monotypowyod wschodnich zboczy Andów w Ekwadorze, Kolumbii i Wenezueli do Brazylii, Peru, Boliwii, Paragwaju, Urugwaju i północnej Argentyny; zakres wysokości: poniżej 3000 m n.p.m.DC: 28,5–50 cmDO: 11,5–45 cmMC: 1,5–6,5 kgcentruj|150pxDasypus mexicanus W.C.H. Peters, 1865gatunek monotypowyod środkowo-wschodnich Stanów Zjednoczonych przez Amerykę Środkową do KostarykiDC: 38–45 cmDO: 30,5–43 cmMC: brak danychcentruj|150pxDasypus fenestratusW.C.H. Peters, 1865gatunek monotypowyod Kostaryki, przez Panamę (w tym wyspa Barro Colorado) do zachodnich zboczy Andów w Ekwadorze, Kolumbii i WenezueliDC: około 38 cmDO: 26,2–55 cmMC: 2,2–4,2 kgDasypus guianensisBarthe, Feijó, de Thoisy, Catzeflis, Billet, Hautier & Delsuc, 2024gatunek monotypowyWyżyna Gujańska na północ do dolnego biegu rzeki Amazonka i na wschód od rzeki Rio Negro (północna Brazylia) do regionu Gujana, na wschód od rzeki Orinoko w WenezueliDC: 45–58 cmDO: 34–46 cmMC: 5,6–6,5 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunki wymarłe: Dasypus bellus (Stany Zjednoczone; plejstocen) Dasypus laevisculptus (Argentyna; miocen/pliocen) Dasypus neogaeus (Argentyna; miocen) Dasypus punctatus (Brazylia; czwartorzęd)
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Pancernikowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza