Tomasz Sikorski (ur. 19 maja 1939 w Warszawie, zm. 12 listopada 1988 tamże) – polski kompozytor i pianista. Syn teoretyka i kompozytora Kazimierza Sikorskiego (1895–1986).
Życiorys W PWSM w Warszawie studiował kompozycję oraz fortepian (1956–63), uczył się także w Paryżu u Nadii Boulanger (1965–1966). W latach 1963–1968 wykładał w PWSM w Warszawie. W 1962 roku zadebiutował jako pianista na festiwalu „Warszawska Jesień”. W latach 1966–1974 pracował w Komisji Repertuarowej festiwalu "Warszawska Jesień". Był jednym z współzałożycieli zespołu „Warsztat Muzyczny". W 1967 założył zespół „Ad novum", w którym grali również Zbigniew Rudziński (fortepian), Andrzej Wojakowski (flet) i K. Woźniak (perkusja). Równocześnie występował jako solista, grając przede wszystkim własne utwory. Po raz ostatni wystąpił publicznie podczas pierwszego polskiego wykonania Hymnos na „Warszawskiej Jesieni” w 1981 roku.
Jeszcze w czasach studiów zainteresowała go muzyka elektroniczna; powstały wtedy Echa II i Antyfony z taśmą. Podczas pobytu w USA na stypendium Senior Fulbright Program skomponował Samotność dźwięków na taśmę. Przede wszystkim jednak komponował na fortepian: solo lub w zespołach o różnym składzie.
Podobnie jak wielu polskich kompozytorów jego pokolenia, we wczesnych utworach eksperymentował z niekonwencjonalnymi sposobami gry i śpiewu, w poszukiwaniu nowych brzmień (sonoryzm). Ten nurt twórczości Sikorskiego najpełniej reprezentują utwory takie, jak Antyfony (1963 roku), Echa II (1961–63), Prologi (1964), Concerto breve (1965) oraz Sequenza I (1966). Na przykład w partii sopranu w utworze Antyfony zastosował glissando, skoki o duże interwały, staccato wykonywane w szybkim tempie). Wkrótce jednak w jego muzyce objawiły się również cechy znamienne dla minimalizmu: powtarzanie współbrzmień lub motywów, długo wytrzymywane dźwięki. W jednym z najpopularniejszych utworów Sikorskiego Holzwege na orkiestrę występują dwa plany. Jeden stanowią „barwne plamy” grane przez instrumenty dęte i perkusyjne, a drugi monotonne tło skrzypiec wykonujących długi dźwięk oraz powtarzany motyw (interwał trytonu).
Pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 103-6-7).
Twórczość W minimalistycznych utworach Sikorskiego materiał motywiczny, rytmiczny i harmoniczny jest z zasady bardzo skromny. Skrajny jest pod tym względem utwór Samotność dźwięków, który tworzy jeden dźwięk. Motywy są wielokrotnie i długo powtarzane. Czasem powtarzane są w stałym tempie, kiedy indziej coraz wolniej lub coraz szybciej, albo z nieregularnymi zmianami tempa. Występuje też przesuwanie faz, wynikające z różnicy tempa w jakim wykonywana jest taka sama muzyka. Na przykład w utworze Diafonia dwaj pianiści wykonują ten sam materiał dźwiękowy nierównocześnie, a ponadto mogą wstawiać pauzy w dowolnych miejscach, niezależnie od siebie. W utworze Choroba na śmierć drugi fortepian za każdym razem wchodzi nieco później niż pierwszy. W Muzyce nasłuchiwanej oba fortepiany grają w różnych tempach.
Symbolem jego muzyki jest romboid, oddziałujący na różne elementy jego utworów. Po raz pierwszy pojawia się w utworze Prologues (1964). "Pojawianie się romboidu wynika z założonej przez Sikorskiego nierównomierności w każdym z elementów muzyki. Nierównomierność ta polega na starannym unikaniu bezpośredniej powtarzalności takich samych szczegółów, jak np. dwie identyczne wartości rytmiczne czy dwa identyczne zwroty melodyczne"Krzysztof Baculewski Historia muzyki polskiej. Współczesność, Warszawa 2012, s. 83..
Uważany za pierwszego polskiego minimalistę, Sikorski stał się w latach dziewięćdziesiątych postacią nieomal kultową w środowiskach młodzieży zainteresowanej nowoczesną muzyką. Specyficzną aurę wokół jego muzyki stwarzał fakt, iż inspirował się Borgesem, Kierkegaardem i filozofią egzystencjalną. Przystępność jego muzyki zwiększała tonalna harmonia, ułatwiająca kontemplowanie jego utworów.
Kompozycje
Symfonia na orkiestrę smyczkową, 1955-1962(?) (niewydane) Wariacje na fortepian, 1955(?) (niewydane) Impromptu na fortepian, 1955(?) (niewydane) Sonatina na fortepian, 1955 (niewydane) Pięć preludiów na fortepian, 1955 (wydane jako Dwa preludia na fortepian, 1956) Dyptyk - pastorale e toccattina na fortepian, 1955 (niewydane) Tryptyk na fortepian, 1955 (niewydane) Mały tryptyk na fortepian, 1955 (niewydane) Pięć miniatur na fortepian, 1955 (niewydane) Mały koncert (Capriccio, Concertino) na fortepian i małą orkiestrę, 1956/1985 Piosenka (Kantata, Kantyczka) o Wicie Stwoszu na sopran, chór sopranów i orkiestrę kameralną, 1956/1986 Pięć pieśni do słów Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego na głos i fortepian, 1956/1986 (niewydane) Trio stroikowe, 1958 (niewydane) Warianty na fortepian i 4 grupy perkusyjne, 1960 (niewydane) Echa I na fortepian i perkusję, 1961 (niewydane) Echa II dla pięciu wykonawców, 1961-1962 (niewydane) Echa II na 1, 2, 3 lub 4 fortepiany, dzwony, 2 gongi, 2 tam-tamy i taśmę, 1961-1963 Szkice na kwartet smyczkowy, 1962 (niewydane) Stretty na chór kameralny i instrumenty, 1962 (niewydane) Antyfony na sopran, waltornię, fortepian, dzwony, 4 gongi i taśmę, 1963 (niewydane) Prologi na chór żeński, 2 fortepiany koncertujące, 4 flety, 4 waltornie i 3 perkusje, 1964 Concerto breve na fortepian, 24 instrumenty dęte i 4 perkusje, 1965 Monodia e Sequenza na flet i fortepian, 1966 Sequenza I na orkiestrę, 1966/1969 Sonant na fortepian, 1967 (1965-1967) Intersections na 4 perkusistów (na 36 instrumentów perkusyjnych), 1968 (niewydane) Diafonia na 2 fortepiany, 1969 Hymn do Viracocha na recytatora, chór mieszany i orkiestrę, 1969 (niewydane) Homofonia na 12 instrumentów dętych blaszanych, 2 fortepiany i perkusję, 1968-1969 Homofonia na 12 instrumentów dętych blaszanych, fortepian i gong, 1970 Na smyczki (For Strings) na troje skrzypiec i trzy altówki, 1970 Collage na chór żeński, 28 instrumentów dętych, 4 perkusje, fortepian i taśmę, 1970 (niewydane) Musique diatonique II na 28 instrumentów dętych, 8 tam-tamów i fortepian, 1970 (niewydane) Vox humana (Voix humaine) na chór mieszany, 2 fortepiany, 12 instrumentów dętych blaszanych, 4 gongi i 4 tam-tamy, 1971 Przygody Sindbada Żeglarza, wersja koncertowa na sopran, tenor, 3 recytatorów, chór mieszany, orkiestrę i taśmę, 1971 Przygody Sindbada Żeglarza, opera radiowa na sopran, tenor, 6 recytatorów, chór żeński, orkiestrę i taśmę, 1972 Zerstreutes Hinausschauen (Widok z okna oglądany w roztargnieniu) na fortepian, 1971 Hommage à Kandinsky na orkiestrę, 1971 (niewydane) Bez tytułu na fortepian i 3 dowolne instrumenty, 1972 Etude na orkiestrę, 1972 (niewydane) Holzwege (Drogi donikąd) na orkiestrę, 1972 Muzyka nasłuchiwania na 2 fortepiany, 1973 Muzyka z oddali na chór mieszany, instrumenty dęte blaszane, fortepian, dzwony, gong i tam-tam, 1974 Inne głosy na 24 instrumenty dęte, 4 gongi i dzwony, 1975 Samotność dźwięków (Solitude of Sounds) na taśmę, 1975 Choroba na śmierć na głos recytujący, 2 fortepiany, 4 trąbki i 4 waltornie (tekst: Søren Kierkegaard), 1976 Music in Twilight (Muzyka w półcieniu) na fortepian i orkiestrę, 1977-1978 Hymnos na fortepian, 1979 Struny w ziemi na orkiestrę smyczkową, 1979/1980 Monofonia (Monophony) na orkiestrę symfoniczną, 1979-1980 (niewydane) Lontano na trzy fortepiany i orkiestrę, 1979-1980 (niewydane) Ostinato na orkiestrę, 1980 (niewydane) Autograf na fortepian, 1980 Modus na puzon solo, 1980 (niewydane) W dali ptak na klawikord lub fortepian, nagrany klawikord lub fortepian i głos mówiący szeptem (tekst: Samuel Beckett), 1981 (niewydane) Dwa portrety na orkiestrę, 1981-1982 (niewydane) Paesaggio d'inverno per archi (Pejzaż zimowy) na orkiestrę smyczkową, 1981-1982 Modus - wersja na wiolonczelę solo, 1982 Eufonia na fortepian, 1982 Recitativo e aria na orkiestrę smyczkową, 1983 Autoritratto per due pianoforti concertanti e orchestra na 2 koncertujące fortepiany i orkiestrę, 1983 (niewydane) Rondo na fortepian (lub dowolny instrument klawiszowy), 1984 Inwokacja na organy, 1984 (niewydane) La notte per archi ("Omaggio a Friedrich Nietzsche") na orkiestrę smyczkową, 1984 Muzyka poranna na flet, obój i klarnet, 1985 (niewydane) Moderato Cantabile na wiolonczelę solo, 1986 (niewydane) Das Schweigen der Sirenen (Milczenie syren, według Franza Kafki) na wiolonczelę solo, 1986/1987 Omaggio per quattro pianoforti ed orchestra in memoriam Jorge Luis Borges na 4 fortepiany i orkiestrę, 1987 Kwintet na instrumenty smyczkowe i fortepian, 1987 (niewydane) Diario 87 na taśmę i recytatora (tekst: Jorge Luis Borges), 1987 Utwory o nieznanym bądź niepewnym datowaniu (niewydane):
Dwa kanony dwugłosowe na flet, obój, klarnet i fagot Dwie etiudy na orkiestrę Cztery utwory na orkiestrę Trzeci utwór orkiestrowy na orkiestrę Trzy szkice na orkiestrę symfoniczną Musica concertante na fortepian i orkiestrę Inwokacja na 28 instrumentów dętych, chór, fortepian i dzwony Muzyka na instrumenty dęte blaszane, tam-tamy i dzwony, 1969(?) Tabula rasa na głos recytujący, chór, 2 fortepiany i taśmę Azar y Nada a due per due pianoforti na 2 fortepiany, 1979-1980(?) Bagatela na fortepian, 1974/1975(?) Utwory sceniczne:
Muzyka do przedstawienia teatralnego Hamlet, 1964 Muzyka do przedstawienia teatralnego Krakus, czyli Wyścigi, 1970
Muzyka do baletu La escala de Jacob (Drabina Jakubowa), 1970
Muzyka filmowa:
Muzyka do filmu dokumentalnego Strach ma wielkie oczy, 1965 Muzyka do filmu fabularnego Znaki zodiaku, 1978
Przypisy
Bibliografia Grażyna Draus, Muzyka fortepianowa Tomasza Sikorskiego w świetle Teorii dezintegracji pozytywnej Kazimierza Dąbrowskiego, Warszawa 2016. Tomasz Piotrowski, Symbol i symbolizowanie w muzyce Tomasza Sikorskiego, „Przegląd Muzykologiczny” 2013 nr 9 . Tomasz Piotrowski, Rękopisy muzyczne Tomasza Sikorskiego. Prezentacja – kontekst – interpretacja, Warszawa 2017. Adrian Thomas, Tomasz Sikorski, [w:] The New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie. 20 t. Londyn, Macmillan Publishers Ltd., 1980. Adrian Thomas, Tomasz Sikorski, [w:] The Oxford Companion to Music, ed. Alison Latham. Londyn, Oxford University Press, 2002. Ewa Wójtowicz, Sylwetka Tomasza Sikorskiego, [w:] "Muzyka Polska 1945-1995", red. T. Malecka, K. Droba, K. Szwajgier, Kraków 1996.
Linki zewnętrzne Strona internetowa kompozytora (POLMIC)
Biogram (USC)
Kategoria:Urodzeni w 1939 Kategoria:Zmarli w 1988 Kategoria:Polscy kompozytorzy muzyki poważnej Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie