Cmentarz św. Katarzyny w Braniewie (niem. Katharinenfriedhof) – zabytkowy cmentarz katolicki w Braniewie, założony w XIX w., zlikwidowany w latach 50.–60. XX wieku.

Powstanie i historia cmentarza św. Katarzyny lewo|mały|Cmentarz na mapie z 1939 roku lewo|mały|Karta cmentarza NID lewo|mały|Plan cmentarza lewo|mały|Park porastający cmentarz, 1993 W XIX wieku Braniewo przeżywało okres rozkwitu. Postęp techniczny (doprowadzenie kolei, gazyfikacja miasta) implikował wzrost uprzemysłowienia i niemal skokowy wzrost ludności Braniewa (liczba mieszkańców wzrosła w XIX w. dwuipółkrotnie – z 5111 w 1802 do 12 497 w 1900)Stanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s. 196.. Dotychczasowy, założony jeszcze w średniowieczu, cmentarz św. Jana był zapełniony grobami, możliwe były na nim jedynie dochówki rodzinne do grobów już istniejących (Erbbegräbnis) lub też w miejsce zlikwidowanych.

Równocześnie w mieście wielką śmiertelność powodowała cholera, która w XIX w. występowała w latach 1831, 1848, 1852, 1963 i 1873. Powstała potrzeba utworzenia nowej nekropolii, toteż około połowy XIX w. założony został w mieście kolejny cmentarz – przy skrzyżowaniu ówczesnej Malzstraße (Sikorskiego) z drogą do Zawierza Zagerer Chaussee (Stefczyka). Współfundatorem cmentarza był ksiądz Anton Arendt, któremu jako kapelanowi chorych umierających na cholerę problem ten był szczególnie bliski. W 1886, gdy ksiądz Arendt zmarł, został również pochowany na cmentarzu św. Katarzyny – w okazałej kaplicy grobowej. Kaplica zbudowana została według ścisłych zaleceń Arendta, który polecił, aby go po śmierci zabalsamować i tak pochować, aby sam mógł wstać w przypadku letargu.

Niekorzystne warunki panujące na cmentarzu wskutek zalegających wód gruntowych wymusiły na początku XX w. utworzenie kolejnej nekropolii w mieście, którym był cmentarz św. Magdaleny na przedmieściu KoźlinHeimatseite der Kreisgemeinschaft Braunsberg/Ostpreussen e.V., Braunsberg (Ermland) – geistige Hauptstadt des Ermlands, z opisu na mapie miasta.Dr. Georg Mielcarczyk Vom Hafen zur Kreuzkirche, 26 stycznia 1963, Das Ostpreußenblatt, s. 11.. Wówczas zaczęto określać cmentarz św. Katarzyny jako „stary cmentarz” (alter Friedhof)Stadt Braunsberg im Ermland: ein Familienbuch, von Walter Merten, 1976, s. 36., a „nowym cmentarzem” (neuer Friedhof) był nazywany cmentarz św. Magdaleny.

Ostatnie pochówki na cmentarzu św. Katarzyny miały miejsce w 1945 roku, była to m.in. zbiorowa mogiła żołnierzy Wehrmachtu, którzy zginęli podczas pierwszego dnia bombardowania miasta – 5 lutego 1945 (mjr Kluth, szef obrony Braniewa, raportuje o liczbie 110–120 zabitych żołnierzy Wehrmachtu w tym dniu, których następnie pochowano na tym cmentarzu w zbiorowych mogiłach). W latach 50.–60. XX w. nieczynny cmentarz został zlikwidowany i powstał w tym miejski niewielki park. W połowie lat 70. na części parku urządzono czynem społecznym uczniów, nauczycieli i żołnierzy pobliskiej jednostki wojskowej boisko szkolne Liceum Ogólnokształcącego im. Feliksa NowowiejskiegoH. Tyszkiewicz Dalsze dzieje LO Braniewo. Same sukcesy, lata szkolne 1976–78, IKAT. Ilustrowany Kurier Terenowy, 16 października 1996 r., s. 7.

Do 1998 roku działka byłego cmentarza należała do Skarbu Państwa. W tym roku park i znajdujący się tam budynek został przekazany braniewskiemu starostwuBraniewo. Park będzie zagospodarowany [w:] IKAT. Gazeta Braniewska 20–26 marca 2009. W 2017 teren byłego cmentarza został przejęty przez prywatnego właściciela, który wybudował tu kompleks kortów tenisowych, otwartych w 2018 roku. Po XIX-wiecznym cmentarzu nie zachował się żaden ślad ani pamiątka.

Cmentarz został wpisany pod numerem Z-79 do wojewódzkiej ewidencji zabytków z opisem: po wsch. stronie ul. Świerczewskiego (ulica z dniem 1 grudnia 1990 przemianowana została na ul. SikorskiegoUchwała nr VI/36A/90 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 22 sierpnia 1990 roku w sprawie zmiany nazw ulic miasta Braniewa (§ 3 Uchwała wchodzi w życie z dniem 1 grudnia 1990 roku.).), na południe od skrzyżowania z ul. Stefczyka, od wschodu park.

Patronka cmentarza Kult Świętej Katarzyny Aleksandryjskiej aktywnie propagowali w średniowieczu Krzyżacy we wszystkich czterech powstałych diecezjach na podbitych terenach pruskich. W owym czasie Katarzyna Aleksandryjska była najpopularniejszą po Najświętszej Marii Pannie patronką. Pierwsza wzmianka o św. Katarzynie w Braniewie, jako patronce świątyni, pochodzi z dokumentu lokacyjnego miasta z 1 kwietnia 1284 roku i odtąd pozostawała ona główną patronką największej świątyni w mieście (drugą patronką była św. Maria Magdalena). Jako że cmentarz został założony przy parafii św. Katarzyny, otrzymał taki sam patronatPiotr Gursztyn Braniewska fara Świętej Katarzyny (zarys historyczny).Stanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s. 19..

Zobacz też Cmentarz zgromadzenia zakonnego sióstr św. Katarzyny w Braniewie Cmentarz św. Jana w Braniewie Cmentarz przy ul. Olsztyńskiej w Braniewie Cmentarz żydowski w Braniewie Cmentarz ewangelicki w Braniewie Cmentarz przy ul. Morskiej w Braniewie Cmentarz Żołnierzy Armii Radzieckiej w Braniewie Cmentarz przy ul. Elbląskiej w Braniewie

Przypisy

Kategoria:Cmentarze katolickie w województwie warmińsko-mazurskim Kategoria:Zabytkowe cmentarze w Braniewie Kategoria:Obiekty w Braniewie wpisane do gminnej ewidencji zabytków Kategoria:Chrześcijaństwo w Braniewie