Ziemowit Karpiński (ur. 20 czerwca 1903 w Ra­wie Mazowieckiej, zm. 1 listopada 1973 w Nowym Jorku) – polski aktor teatralny i filmowy oraz reżyser teatralny, żołnierz AK, powstaniec warszawski.

Życiorys thumb|Grób Ziemowita i Klary Karpińskich na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach Był synem Jana Karpińskiego i Amelii z Wagnerów. Ukończył Gimnazjum im. Lelewela w Warszawie. Walczył w Legionach Polskich i brał udział w wojnie polsko bolszewickiej w 1920.

thumb|Ziemowit Karpiński (drugi od lewej) wśród twórców szopki politycznej w Warszawie (1938) W latach 1925–1928 odbył studia aktorskie w Oddziale Dramatycznym przy warszawskim Konserwatorium. Dzia­łalność aktorską rozpoczął w sezonie 1928/29 w Teatrze Miejskim Bydgoszczy. Następnie został zaangażowany przez Aleksandra Zelwerowicza do Teatrów Miejskich w Wil­nie, gdzie występował w latach 1929–1932. Początkowo grał role amantów, szybko jednak ujawnił talent do ról charaktery­stycznych. Od 1932 występował na scenach warszawskich: krótko w zespole Teatru Artystów w Warszawie, w sezonie 1932/33 w Teatrze Nowe Ateneum, a następnie do 1936 w teatrach TKKT. W latach 1936–1938 zaangażowany był w teatrach Narodowym i Nowym. W 1934 wszedł do zarządu głównego ZASP-u.

Równocześnie studiował reżyserię w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej, w 1936 był asystentem Leona Schillera przy wystawieniu Judyty Jeana Giraudoux. W tym samym roku debiutował jako reżyser przedstawieniem dla dzieci Wyprawa po szczęście w Teatrze Letnim. W 1938 ukończył kierunek reżyserski i zrealizował spektakl Szkoda wąsów w Teatrze Na­rodowym, a jako przedstawienie dyplo­mowe wystawił Dzieci nie chcą żyć w Teatrze Nowym. Przedstawienie zwróciło wówczas uwagę krytyki.

W latach trzydziestych zagrał w trzech filmach: Śluby ułańskie (1934), Jego wielka miłość (1936) i Geniusz sceny (1939); podobno zagrał też wtedy epizod fotografa w filmie Ja tu rządzę (prod. 1939, premiera 1939 lub 1941).

W 1938–1941 grał i reżyserował w wileńskim Teatrze na Pohulance. Wyreżyserował wówczas dziesięć sztuk, przeważnie komedii. Występował również jako aktor, często odnosząc sukcesy.

W kampanii wrześniowej walczył w szeregach 205 pułku piechoty. Od 1941 przebywał w Warszawie, gdzie brał czynny udział w działalności konspiracyjnej. Działał pod pseudonimem „Wagner”. Od marca 1941 był żołnierzem Armii Krajowej, służył w 3 Batalionie Pancernym „Golski”, w 4 kompanii, plutonie 161 jako dowódca plutonu. W czasie powstania warszawskiego, 19 sierpnia 1944, został ciężko ranny w czasie obrony Politechniki Warszawskiej, dowodząc obroną gmachu Technologii Chemicznej. Stracił wówczas rękę. Został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V klasy. Awansowany do stopnia podporucznika (1944). Po upadku powstania dostał się do niewoli, przebywał w Stalagu IV-B/H Zeithain, gdzie zorganizował zespół teatralny.

Po wyzwoleniu, od lipca do grudnia 1945, był reżyserem Ludowego Teatru im. Bogusławskiego w Lingen kierowanego przez Schillera. Następnie wyjechał do Londynu, gdzie mimo swego inwalidztwa ucze­stniczył w emigracyjnym życiu teatralnym. W sezonie 1948/49 współpracował z objazdowym Teatrem Sztafeta.

W latach 1946–1948 był prezesem oraz członkiem Rady Artystycznej ZASP-u za Granicą. W 1950 został powołany na sędziego Sądu Obywatelskiego w Londynie.

Od 1951 aż do śmierci mieszkał w Nowym Jorku. Uczestniczył tam w polonijnym życiu teatralnym, czasem publikował artykuły w prasie emigracyjnej.

Zmarł 1 listopada 1973 w Nowym Jorku. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera IIC28-6-1)Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze.

Życie prywatne Był mężem najpierw malarki Marii Ronczewskiej, póź­niej aktorki Klary Belskiej.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Urodzeni w 1903 Kategoria:Zmarli w 1973 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Oficerowie Armii Krajowej Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Ludzie urodzeni w Rawie Mazowieckiej Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Sędziowie Sądu Obywatelskiego w Londynie