thumb|Wazy Davida, najsłynniejszy przykład niebiesko-białej ceramiki. Dynastia Yuan, 1351. Muzeum Brytyjskie Niebiesko-biała ceramika () – wyroby ceramiczne dekorowane na białej powierzchni za pomocą niebieskiego barwnika pochodzącego z tlenku kobaltu, najsilniejszego z tlenków pod względem siły zabarwienia. Zależnie od jego koncentracji uzyskane kolory przechodzą od bladego błękitu do czerni o niebieskawym odcieniu.
Pierwsza niebiesko-biała ceramika powstała w IX-wiecznym Iraku i szybko stała się popularna w całym świecie islamu. Stamtąd technologia jej wytwarzania została przeniesiona do Chin, gdzie powstała jej najsłynniejsza odmiana, niebiesko-biała porcelana. Jej produkcja na masową skalę rozpoczęła się w epoce Yuan, była ona jednak wówczas traktowana jedynie jako towar eksportowy. Artystyczne apogeum niebiesko-biała porcelana osiągnęła w czasach dynastii Ming, kiedy cieszyła się zainteresowaniem samego cesarskiego dworu. Chociaż niebiesko-biała porcelana była nadal istotną częścią produkcji ceramiki w epoce Qing, to stopniowo jej rola malała na rzecz wielokolorowej porcelany. Chińska niebiesko-biała porcelana była szeroko naśladowana w takich krajach Azji Wschodniej jak Korea, Japonia i Wietnam, które stopniowo rozwinęły jej własne odmiany. Wtórnie wpłynęła ona również na rozwój późniejszej niebiesko-białej ceramiki w świecie islamu, skąd się wywodziła. Od XVI wieku niebiesko-biała porcelana z Chin była masowo sprowadzana do Europy, gdzie wkrótce pod jej wpływem powstały różne regionalne odmiany niebiesko-białej ceramiki.
Świat islamu thumb|Półmisek z dwoma przeplatającymi się smokami. Masa frytowa malowana podszkliwnie. Kerman, ok. 1640. Metropolitan Museum of Art Tlenek kobaltu był używany jako barwnik już na figurach znalezionych w egipskich grobach z czasów V dynastii (ok. 2465–ok. 2325 p.n.e.), zaś zabarwione kobaltem koraliki datowane na ok. 2250 p.n.e. zostały odkryte w północno-zachodnim Iranie. Jego użycie w ceramicznych glazurach datuje się na ok. 1200 p.n.e. na podstawie przedmiotów znalezionych w grobach w Etiopii, Mykenach i Tyrynsie, które prawdopodobnie pochodziły z Egiptu bądź Fenicji.
W IX-wiecznym Iraku abbasydzcy ceramicy zaczęli malować motywy roślinne, geometryczne lub kaligraficzne o barwie kobaltowego błękitu na nieprzezroczystej białej glazurowanej powierzchni naczynia, które następnie wypalano (technikę glazurowania przejęto i zaadaptowano z tradycji ceramiki sasanidzkiej). Te naczynia pokryte matową białą glazurą (która próbowała imitować chińską porcelanę) i zdobione niebieskimi wzorami dały początek niebiesko-białej ceramice i „okazały się bardzo popularne w IX wieku; ich fragmenty znajduje się dziś wszędzie wzdłuż i wszerz dawnego imperium abbasydzkiego”.
W 1. połowie XII wieku w Iranie wynaleziono nowy typ masy ceramicznej, znany jako masa kwarcowa lub frytowa, który pozwalał na większą różnorodność dekoracji i zróżnicowanie odcieni barwnych. Z kolei w czasach panowania Ilchanidów garncarze przerzucili się na produkcję ceramiki malowanej podszkliwnie. Ze względu na brak odpowiednich materiałów i technologii bliskowschodni rzemieślnicy nie byli jednak w stanie produkować ceramiki wypalanej w wysokiej temperaturze, w związku z czym rozwijał się import chińskiej porcelany. Począwszy od XIV wieku coraz większy wpływ na wzornictwo islamskiej ceramiki ma niebiesko-biała chińska porcelana (zobacz poniżej). Świat islamu był jednym z najwcześniejszych i największych rynków dla tego rodzaju porcelany i to właśnie tutaj, gdzie narodziła się niebiesko-biała ceramika, została ona po raz pierwszy istotnie doceniona.
Wpływ niebiesko-białej porcelany jest wyraźnie widoczny w kaflach Meczetu Murada II w Edirne powstałego w 1436 roku oraz w naczyniach datowanych na panowanie Mehmeda II (1451–1481). Począwszy od lat 20. XVI stulecia bliskie oryginałom imitacje chińskiej porcelany były wytwarzane w İzniku (zobacz Ceramika z İzniku), przy czym korzystały one z takich chińskich motywów dekoracyjnych jak lotus, peonie, smok czy feniks.
Chińską porcelanę próbowano naśladować również w XV-wiecznym Iranie, jednak „błękitno-białe wyroby timurydzkie niezwykle rzadko dorównywały swoim chińskim wzorcom: czerepy naczyń są średniej jakości, szkliwo grube, a rysunek dekoracyjny - w wielu wypadkach po prostu mierny”. W Kaszanie i Meszhedzie używano kobaltu w sposób dający efekt rozmazania, który był minimalizowany przez stosowanie czarnego obramowania. Ta technika była również używana w XVII wieku w piecach w Kermanie, gdzie wytwarzano niebiesko-białą ceramikę dekorowaną za pomocą smoków i kwiatów bardzo podobnych do tych z naczyń chińskich. Abbas I (1588–1629) miał sprowadzić do Isfahanu chińskich garncarzy i wielkie ilości chińskiej porcelany, tak że z jego stolicy chińskie wpływy rozchodziły się na całe perskie garncarstwo. Naczynia Kubaczi, nazywane tak od miasta w Dagestanie gdzie po raz pierwszy je znaleziono, były malowane na niebiesko, bez obramowania, oraz często dekorowane pagodami i wysokimi wzgórzami naśladującymi ówczesną chińską porcelanę. Po zniszczeniu chińskich pieców w trakcie upadku dynastii Ming (zobacz poniżej) te naczynia w chińskim stylu były importowane przez Holenderską Kompanię Wschodnioindyjską i sprzedawane w Europie, zastępując tym samym niedostępną chińską porcelanę.
Azja Wschodnia Chiny
Początki produkcji niebiesko-białej porcelany w Chinach thumb|Dzban z uchwytami w kształcie lwich głów. Pas z motywami yunjian oraz feniksami na tle form kwiatowych można odnaleźć również w ówczesnej sztuce ilchanidzkiego Iranu, wspólnie z Chinami tworzącego wówczas Imperium Mongolskie. Porcelana malowana podszkliwnie. Jingdezhen, XIV wiek. Cleveland Museum of Art Chociaż niebiesko-biała ceramika powstała na muzułmańskim Bliskim Wschodzie, to odmiana, z którą jest najczęściej kojarzona, niebiesko-biała porcelana, narodziła się w Chinach. Pierwsze chińskie wyroby niebiesko-białe zostały wyprodukowane w prowincji Henan już za panowania dynastii Tang, chociaż odkryto tylko odłamki. Większość fragmentów z epoki Tang nie jest porcelaną, ale raczej ceramiką z zielonkawo-białym nalotem, powstałą przy użyciu niebieskich pigmentów kobaltowych. Przed epoką Song kobalt był czasami używany jako materiał pomocniczy, ale nie był szeroko stosowany. Jedyne trzy egzemplarze Tangowskiej niebiesko-białej ceramiki zostały wydobyte z wraku indonezyjskiego statku Belitung w 1998 roku, a następnie sprzedane do Singapuru (zobacz ilustracja).
Kobaltowy pigment używany w epoce Tang był różny od odmian stosowanych w późniejszym okresie i jego źródło nie jest znane. Początkowo tlenek kobaltu importowano z Iranu, prawdopodobnie z regionu Kaszanu, i stąd nazywano go „błękitem mahometańskim” (). Było to spowodowane tym, iż chiński kobalt był wówczas trudno dostępny i zawierał zbyt dużo manganu, który powodował czernienie koloru. Oczyszczona forma chińskiego kobaltu z nowo odkrytych złóż nie została opracowana aż do ok. 1520. Zachowana w całości misa oraz kilka innych uszkodzonych naczyń wraz z odłamkami, pochodzące z epoki Song, zostały odnalezione w prowincji Zhejiang, i wydaje się że zostały one wyprodukowane w piecu w Jiangshan (obecnie część prefektury Quzhou). Te naczynia miały odcień szarawy lub niemal czarny, co było związane z niską zawartością kobaltu w pigmencie i większą od niego dziesięć razy zawartością manganu. Ogólna niska jakość tych naczyń w porównaniu do późniejszej produkcji z Jingdezhen, objawiająca się również w ich glinie i glazurze, oznacza iż mogły one pochodzić z prywatnych pieców i mieć charakter eksperymentalny. Podsumowując, produkcja niebiesko-białej porcelany rozpoczęła się w północnych piecach dynastii Tang i później ponownie pojawiła się w epoce Song, tym razem na południu. Miała ona jednak charakter eksperymentalny i o komercyjnej wytwórczości na szerszą skalę oraz ciągłości rozwoju tego rodzaju ceramiki w Chinach można mówić dopiero od momentu rozpoczęcia produkcji w Jingdezhen w epoce Yuan.
Przed odkryciem inskrypcji na Wazach Davida, datowanych na rok 1351, uważano że produkcja niebiesko-białej porcelany w Chinach rozpoczęła się w epoce Ming. Wrak z Sinan, pochodzący z 1323, nie zawiera żadnej niebiesko-białej porcelany, w związku z czym argumentowano, iż produkcja tego rodzaju ceramiki w Chinach musiała się rozpocząć dopiero po tym roku. Brak jakiegoś rodzaju ceramiki na jednym statku, załadowanym towarem dla klientów z Japonii, nie może jednak być uznany za rozstrzygające świadectwo na rzecz ogólnego braku tej ceramiki w ówczesnych Chinach. Wazy Davida są zbyt wyrafinowanym dziełem sztuki, by do jego powstania mogło dojść po tak krótkim okresie rozwoju nowego rodzaju porcelany. Nie zmienia tego fakt, iż ustanowienie produkcji niebiesko-białej porcelany w Jingdezhen byłoby niemożliwe, gdyby nie wcześniejsze osiągnięcia ceramików z Cizhou i Jizhou, którzy wprowadzili i udoskonalili nowe technologie podszkliwnego malowania i kaligrafii. Upadek dynastii Song i ustanowienie nowej dynastii Yuan wiązał się z upadkiem dawnych centrów produkcji i sądzi się iż wielu tamtejszych rzemieślników przeniosło się do Jingdezhen, przynosząc ze sobą znajomość technologii. Rozpoczęcie produkcji niebiesko-białej porcelany w Jingdezhen „było bardzo ważnym wydarzeniem w historii chińskiej ceramiki i punktem zwrotnym w przejściu od dekoracji jednobarwnej do rysowanej dekoracji barwnej”.
Mongolscy cesarze dynastii Yuan preferowali białą porcelanę, zaś jej odmiana niebiesko-biała była uważana przez literatów za wulgarną. Czasami była używana w świątyniach i przy pochówkach, jednak w mongolskiej stolicy, Dadu (dzis. Pekin), odnaleziono tylko jedną jej sztukę. Nowy rodzaj porcelany był zatem przede wszystkim towarem eksportowym i mongolscy władcy traktowali go właściwie wyłącznie jako źródło nowych dochodów. Powstanie niebiesko-białej porcelany było bezpośrednio związane z istnieniem kolonii arabskich i perskich kupców, którzy dostarczali do Chin tlenek kobaltu, zaś na Bliski Wschód sprowadzali chińską porcelanę w odpowiadającej muzułmańskim gustom kolorystyce. Z uwagi na powyższe forma i dekoracja tych naczyń często wywodziła się ze sztuki muzułmańskiej. Wielkie półmiski miały swoje źródło w wyrobach metalowych i szklanych powstałych na Bliskim Wschodzie, zaś dekoracja często opierała się na geometrycznych formach i dekoracyjnych schematach zapożyczonych z muzułmańskiej architektury. Nieliczne czternastowieczne naczynia wykonane na rynek rodzimy są dekorowane za pomocą scen ze sztuk z epoki Yuan oraz tradycyjnych chińskich motywów takich jak chmury, smoki, śliwy i sosny, feniksy, fale i wstęgi, otoczone jednak przez formy i elementy zapożyczone z Bliskiego Wschodu.
Dynastia Ming thumb|Misa dekorowana motywem „Trzech przyjaciół zimy” – sosną, bambusem i śliwą. Porcelana malowana podszkliwnie. Era Xuande (1426–1435). Cleveland Museum of Art Edykt założyciela dynastii Ming, cesarza Hongwu (1368–1398), doprowadził do zakłócenia międzynarodowego handlu i wraz z utratą muzułmańskiego rynku na jakiś czas eksport niebiesko-białej porcelany ustał. Doprowadziło to do ogólnego spadku jej produkcji, gdyż cesarz preferował naczynia dekorowane podszkliwną czerwienią. Niebiesko-biała porcelana tego okresu była wytwarzana za pomocą mieszaniny kobaltu perskiego (obecnie rzadkiego) i rodzimego, który zawierał zanieczyszczenia żelazem i stąd brakowało jej czystości i głębi koloru naczyń z późnej epoki Yuan.