thumb|150px|Gliniany graniastosłup z tekstem Sumeryjskiej listy królów, kopia WB / WB 444 (kopia G u Glassnera). Sumeryjska lista królów – dzieło sumeryjskiego piśmiennictwa, będące listą władców i dynastii rządzących Sumerem, począwszy od królów panujących przed potopem, a na I dynastii z Isin kończąc (początek II tys. p.n.e.). Dzieło to ma charakter półlegendarny, dlatego dyskwalifikuje się je jako źródło historyczne i traktowane jest przez badaczy dziejów starożytnej Mezopotamii z dużą dozą ostrożności. Informacje tam zawarte poddawane są ciągłej weryfikacji i konfrontowane z innymi źródłami piśmienniczymi oraz znaleziskami archeologicznymi.

Lista zachowanych kopii Sumeryjska lista królów powstała najprawdopodobniej pod koniec III tysiąclecia p.n.e., za panowania władców z III dynastii z UrMichalowski P., Sumerian..., s. 81.. Jej treść udało się zrekonstruować na podstawie 16 zachowanych kopii, pochodzących w większości z okresu starobabilońskiego i datowanych na XVIII w. p.n.e.Michalowski, Sumerian..., s. 82. Kopie te nie są identyczne – zachowane wersje różnią się często między sobą co do kolejności panujących dynastii i długości rządów poszczególnych władców. Pierwszym, który sporządził listę zachowanych kopii Sumeryjskiej listy królów, był Thorkild JacobsenJacobsen T., The Sumerian King List, Assyriological..., s. 5-13.. Listę tę uzupełnili następnie o kopie opublikowane po 1939 roku Dietz-Otto EdzardEdzard D.O., Königslisten und Chroniken (Sumerisch), [w:] Reallexikon..., s. 77-78. i Claudine-Adrienne VincenteVincente C.-A., The Tall Leilān Recension of the Sumerian King List, [w:] Zeitschrift..., s. 236-238.. Uporządkowania tak powstałej listy dokonał Jean-Jacques GlassnerGlassner J.-J., Mesopotamian..., s. 117-118.

lista Glassnera lista Jacobsena uzupełniona przez Edzarda i Vincente sygnatury uwagi kopia A kopia L1+Ni1Vincente C.-A., The Tall Leilān Recension of the Sumerian King List, [w:] Zeitschrift..., s. 237. CBS 14220 + Ni 9712a-c fragmenty tabliczki, z Nippur, datowana na okres Isin-Larsa lub początek dynastii HammurabiegoGlassner J.-J., Mesopotamian..., s. 117. kopia B kopia L2+P2 CBS 14223 + CBS 13981Jacobsen T., The Sumerian King List, Assyriological..., s. 5 i 9. fragmenty tabliczki, z Nippur, z okresu Isin-Larsa, istnieje możliwość, że fragmenty te należeć mogą do dwóch różnych kopii kopia C kopia P3+BT14 i kopia P4+Ha CBS 13994 + Brockmon 14 i CBS 13293 + CBS 13484Jacobsen T., The Sumerian King List, Assyriological..., s. 6. fragmenty dwóch tabliczek, z Nippur, z okresu Isin-Larsa kopia D kopia P5 CBS 19797Jacobsen T., The Sumerian King List, Assyriological..., s. 7. fragment tabliczki, z Nippur, czasy dynastii Hammurabiego kopia E kopia Mi UM 29-15-199 fragment tabliczki, z Nippur, okres Isin-Larsa kopia F kopia IB IB 1564+1565 fragmenty tabliczki, z Isin, czasy panowania Hammurabiego lub Samsu-iluny kopia G kopia WB / WB 444 Ashmolean Museum 1923.444 czworoboczny graniastosłup, najprawdopodobniej z Larsy, okres Isin-Larsa; najbardziej kompletna kopia Sumeryjskiej listy królówGlassner J.-J., Mesopotamian..., s. 118. kopia H kopia G ? fragment tabliczki, z Kisz, czasy dynastii Hammurabiego kopia I kopia Su1 ? fragment perforowanego cylindra, z Suzy, czasy dynastii Hammurabiego kopia J kopia Su2 ? fragment perforowanego cylindra, z Suzy, czasy dynastii Hammurabiego kopia K kopia Su3+4 ? fragment perforowanego cylindra, z Suzy, czasy dynastii Hammurabiego kopia L kopia TLVincente C.-A., The Tall Leilān Recension of the Sumerian King List, [w:] Zeitschrift..., s. 238. L87-520a+520b+641+769+770 fragmenty tabliczki, z Tell Leilan, XVIII w. p.n.e. kopia M kopia J ? fragment tabliczki, pochodzenie nieznane, czasy dynastii hammurabiego kopia N kopia S BM 108857 niemal kompletna tabliczka, z Sippar, czasy dynastii Hammurabiego kopia O kopia vD IM 11053 fragment tabliczki szkolnej, pochodzenie nieznane, okres starobabiloński kopia P - ? pochodzenie nieznane, czasy panowania III dynastii z Ur

Dodatkowo należy tu jeszcze wspomnieć o 4 kopiach nieuwzględnionych przez Glassnera, które wymieniały jedynie władców przed potopem:

lista Jacobsena uzupełniona przez Edzarda i Vincente sygnatury uwagi kopia Ni2 Ni 3195 fragment tabliczki, z Nippur kopia WB 62 Ashmolean Museum WB 62 pochodzenie nieznane kopia Go IM 63095 z Tell Harmal, początek okresu starobabilońskiego kopia Fi UCBC 9-1819 z Tutub, czasy dynastii Hammurabiego

Kompozycja W Sumeryjskiej liście królów przedstawiony został świat, w którym władza królewska „zstąpiła z niebios”, a następnie przekazywana była z jednego miasta do drugiego, a dynastie z tychże miast sprawowały czasową władzę zwierzchnią nad całym regionemVan De Mieroop, A History of the Ancient..., s. 41.. Tekst obejmuje czasy od legendarnego okresu przed potopem, kiedy to władza królewska po raz pierwszy miała się pojawić, aż do czasów panowania I dynastii z Isin (początek II tys. p.n.e.). Autor lub autorzy Sumeryjskiej listy królów założyli, iż dynastie w niej wymienione panowały kolejno po sobie, a upadek jednej wyznaczał początek panowania następnej – z tego powodu tekst ten zwany jest też niekiedy Kroniką pojedynczej monarchii. Wynikało to najprawdopodobniej z przekonania, iż w danym punkcie czasu panować nad danym regionem mógł tylko jeden władca, którego władza była usankcjonowana przez bogów. Wiemy jednak obecnie, iż niektóre z wymienionych w tym tekście postaci i dynastii było sobie współczesnych. Przykład znaleźć już można w sumeryjskim micie Gilgamesz i Agga z Kisz, gdzie Agga, wymieniony w Sumeryjskiej liście królów jako ostatni władca z I dynastii z Kisz, jest ukazany jako przeciwnik Gilgamesza, piątego króla z I dynastii z UrukGilgameš and Aga (Gilgamesz i Agga z Kisz) - angielskie tłumaczenie mitu na stronie ETCSL.

W Sumeryjskiej liście królów siedzibami dynastii królewskich są niemal wyłącznie miasta babilońskie, wśród których najważniejsza rola przypisana została miastom Ur, Uruk i Kisz. Jedynymi wspomnianymi siedzibami dynastii królewskich poza Babilonią są miasta Awan (na wschodzie), Hamazi (na północy) i Mari (na zachodzie). Zastanawiający jest brak jakiejkolwiek wzmianki w Sumeryjskiej liście królów o dynastiach z miast Larsa i Lagasz, które w pewnych okresach odgrywały ważną rolę w historii Mezopotamii. Wydaje się, iż z faktem tym nie mogli pogodzić się już sami mieszkańcy obu miast. I tak jeden ze skrybów z Larsy, przepisując tekst Sumeryjskiej listy królów, kierując się najprawdopodobniej lokalnym patriotyzmem, dodał „dynastię z Larsy” do „kanonicznej” listy pięciu przedpotopowych dynastii przed potopem (kopia WB 62)Jacobsen T., The Sumerian King List, Assyriological..., s. 72, przypis 17.. Z kolei skrybowie z Lagasz napisali swój własny odpowiednik Sumeryjskiej listy królów, który w całości poświęcony był królom tego miasta – Kronikę władców LagaszGlassner J.-J., Mesopotamian..., s. 144-149..

Początkowe części Sumeryjskiej listy królów, opisujące czasy przed potopem i zaraz po potopie, uważane są za legendarne i nie mające wiele wspólnego z rzeczywistością, biorąc chociażby pod uwagę niemożliwie długie okresy rządów wymienionych tam królów, liczone w tysiącach, a nawet dziesiątkach tysięcy lat. Co do dalszych części Sumeryjskiej listy królów, to ich wiarygodność można już często sprawdzić porównując zawarte w nich informacje z informacjami uzyskanymi ze źródeł historycznych.

Przypisy

Bibliografia Edzard D.O., Königslisten und Chroniken (Sumerisch), [w:] Reallexikon der Assyriologie VI, 1980-83, s. 77-86. Glassner J.-J., Mesopotamian Chronicles, Society of Biblical Literature, Atlanta 2004. Jacobsen T., The Sumerian King List, Assyriological Studies 11, Chicago, The University of Chicago Press, London 1939. Michalowski P., Sumerian King List, [w:] Chavalas M. (edytor), The Ancient Near East – Historical Sources in Translation, Blackwell Publishing, Carlton 2006, s. 81-85. Van De Mieroop, A History of the Ancient Near East ca. 3000-323 BC, Blackwell Publishing, 2004. Vincente C.-A., The Tall Leilān Recension of the Sumerian King List, [w:] Zeitschrift für Assyriologie 85, 1995, s. 234-270.

Linki zewnętrzne transliteracja i angielskie tłumaczenie tekstu Sumeryjskiej listy królów na stronie Electronic Text Corpus of Sumerian Literature.

Kategoria:Mezopotamskie listy królów