Antoni Władysław Jakubski (ur. 28 marca 1885 we Lwowie, zm. 20 maja 1962 w Londynie) – podpułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy i społeczny, kawaler Orderu Virtuti Militari, zoolog, profesor Uniwersytetu Poznańskiego.
Życiorys Syn Władysława – urzędnika pocztowego, i Pauliny z Hickiewiczów, urodzony 28 marca 1885 we Lwowie. Od 1895 uczęszczał do gimnazjum IV we Lwowie. Od 1903 studiował zoologię pod kierunkiem prof. Józefa Nusbaum-Hilarowicza na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego. Tam też, w 1908 uzyskał doktorat w zakresie zoologii, a następnie rozpoczął naukę na Wydziale Lekarskim, gdzie studiował przez dwa lata. W latach 1909–1910 odbył wyprawę do Afryki Wschodniej. Był pierwszym Polakiem, który 13 marca 1910 zdobył (i następnie opisał) Kilimandżaro wraz z jego najwyższym szczytem Kibo. Pieszo przeszedł ówczesną Tanganikę od Oceanu Indyjskiego do jezior Niasa i Rukwa oraz częściowo Kenię (obecnie państwa Tanzania i Kenia). Głównym celem wyprawy Jakubskiego było badanie fauny jeziora Niasa i Rukwa.
W latach 1904–1906 należał do Organizacji „Nieprzejednani”. W 1906 został członkiem Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej, trzy lata później wstąpił do Związku Walki Czynnej, a w 1912 do Związku Strzeleckiego.
W czasie I wojny światowej, początkowo od sierpnia do września 1914 służył w Legionie Wschodnim, a następnie w październiku tego roku wstąpił do Legionów Polskich, gdzie przydzielono go do 6 pułku piechoty. 5 grudnia 1914 został mianowany podporucznikiem, a 11 października 1915 – porucznikiem. 30 czerwca 1916 w czasie tzw. „zatargu z c. i k. Komendą Legionów Polskich o oznaki” został wezwany do gen. Stanisława Puchalskiego, który zakomunikował mu, że oddaje go pod sąd polowy i zakazuje opuszczać rejon pułku, natomiast komendant III Brygady LP płk Wiktor Grzesicki, po śmierci porucznika Romana Łubieńskiego (6 lipca 1916), zakazał wyznaczenia go na stanowisko adiutanta pułku. 6 czerwca 1917 został odkomenderowany z pułku do Inspektoratu Wyszkolenia Polskiej Siły Zbrojnej.
W 1917 habilitował się na Uniwersytecie Lwowskim z zakresu anatomii porównawczej i biologii. thumb|Mjr dr Antoni Jakubski z adiutantem por. Wesołowskim z 3 Armii (1920) thumb|Oficerowie Komendy 6 pułku piechoty Legionów Polskichi, Antoni Jakubski w głębi. W listopadzie 1918 brał udział w polsko-ukraińskich walkach o Lwów jako II szef sztabu Naczelnej Komendy Obrony LwowaEugeniusz Romer, Pamiętnik Paryski 1918–1919, t. I, Warszawa 2010, s. 35.. 25 maja 1919 został formalnie przyjęty do Wojska Polskiego z byłych Legionów Polskich, z zatwierdzeniem posiadanego stopnia kapitanaDz. Rozk. Wojsk. Nr 61 z 3 czerwca 1919, poz. 1949. i przydzielony z dniem 1 listopada 1918 do Dowództwa WschódDz. Rozk. Wojsk. Nr 66 z 14 czerwca 1919, poz. 2104.. 26 lipca 1920 został szefem sztabu 2 Dywizji Litewsko–Białoruskiej. 12 sierpnia 1920 został wyznaczony na stanowisko kwatermistrza 5 Armii. Według doniesień z listopada 1920 był kwatermistrzem 3 Armii. Za postawę wykazaną w czasie obrony Lwowa, podczas wojny polsko-ukraińskiej, 10 sierpnia 1922 otrzymał order „Virtuti Militari” V klasy, a we wniosku o jego nadanie, czytamy m.in.:
25 października 1921 został przeniesiony do rezerwy. W rezerwie posiadał przydział do 38 pułku piechoty Strzelców Lwowskich w Przemyślu. Został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 w korpusie oficerów rezerwy piechoty. W 1934 pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Poznań Miasto. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr VII. W 1936 był prezesem Zarządu Okręgu Poznań Związku Legionistów PolskichZwiązek Legionistów Polskich: 1936–1938 r.: sprawozdanie Zarządu Głównego Związku Legionistów Polskich, Warszawa 1938, s. 79..
Został profesorem w Poznaniu. Był jednym z organizatorów polskich morskich badań biologicznych – w 1923 zorganizował Morskie Laboratorium Rybackie w Helu.
W czasie kampanii wrześniowej, 15 września 1939 został mianowany oficerem łącznikowym pomiędzy Dowództwem Grupy Obrony Lwowa, a władzami cywilnymi we Lwowie w sprawach utrzymania porządku, bezpieczeństwa, aprowizacji i służby zdrowia.
8 listopada 1939 został aresztowany przez słowacką straż graniczną i przekazany Niemcom. Przebywał w więzieniach w Komańczy, Sanoku, Tarnowie i na Montelupich w Krakowie. 30 sierpnia 1940 został więźniem KL Auschwitz, w którym otrzymał numer 3385. 4 grudnia 1944 został przewieziony do KL Mauthausen, w którym otrzymał numer 112.138. 5 maja 1945 został uwolniony przez armię amerykańską. W czerwcu 1945 został przyjęty do 2 Korpusu Polskiego i przydzielony do 2 Warszawskiej Dywizji Pancernej w Maceracie na stanowisko szefa oświaty.
Po zakończeniu II wojny światowej osiadł w Londynie. Pracował m.in. w British Museum. Członek założyciel i prezes Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie. Był także współzałożycielem Koła Lwowian w Londynie.
W 1913 zawarł związek małżeński z Wandą Białkowską i miał dwoje dzieci: Romana (ur. 30 października 1916) i Marię Wandę (ur. 16 września 1921).
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2529 – 10 sierpnia 1922 Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy społecznej”. Krzyż Niepodległości – 6 czerwca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych po raz pierwszy i po raz drugi – 1922 Krzyż Walecznych po raz trzeci i po raz czwarty – 1922 „za udział w b. Legionach Polskich” Złoty Krzyż Zasługi – 28 lipca 1928 „za zasługi na polu społecznym i przysposobienia wojskowego”M.P. z 1929 r. nr 26, poz. 43. Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka „Za wierną służbę” Krzyż Obrony Lwowa Odznaka pamiątkowa „Orlęta” Krzyż Pamiątkowy 6 Pułku Piechoty Legionów Polskich (Krzyż Wytrwałości) Pierścień Oficerski 6 pp LP Komandor Orderu Świętego Sawy (Jugosławia) Krzyż Zasługi Wojskowej 3 klasy z dekoracją wojenną niemiecki Krzyż Żelazny II klasy
Prace
Jakubski zajmował się m.in. zoogeografią, anatomią porównawczą i historią zoologii. Niektóre z jego pracJakubski, Antoni Władysław, Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, 5, Warsaw: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1965, pp. 184.: W krainach słońca, 1914 – relacja z podróży do Afryki, Czerwiec polski, 1934 – monografia czerwca polskiego, Bibliografia fauny polskiej do roku 1880 (z M. Dyrdowską), 1928.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Członkowie Naczelnej Komendy Obrony Lwowa Kategoria:Członkowie Organizacji Bojowej PPS Kategoria:Członkowie terytorialnych władz organizacyjnych Związku Legionistów Polskich Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Członkowie Związku Walki Czynnej Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Obrony Lwowa Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Pamiątkowym 6 pułku piechoty Legionów Polskich Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni odznaką pamiątkową „Orlęta” Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za wierną służbę” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie dowództwa 2 Warszawskiej Dywizji Pancernej Kategoria:Oficerowie dowództwa 5 Armii (II RP) Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie piechoty Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Podpułkownicy piechoty Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Podpułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojskowej Kategoria:Polacy odznaczeni niemieckim Krzyżem Żelaznym Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem św. Sawy Kategoria:Polscy entomolodzy Kategoria:Polscy podróżnicy i odkrywcy Kategoria:Prezesi Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Więźniowie KL Mauthausen-Gusen Kategoria:Więźniowie więzienia Gestapo na Montelupich w Krakowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Poznańskiego Kategoria:Żołnierze III Brygady Legionów Polskich Kategoria:Urodzeni w 1885 Kategoria:Zmarli w 1962