Yves Saint Laurent

Yves Saint Laurent, właśc. Yves Henri Donat Mathieu Saint-Laurent (ur. 1 sierpnia 1936 w Oranie, zm. 1 czerwca 2008 w Paryżu) – francuski projektant mody, współtwórca domu mody Yves Saint Laurent SAS.

Życiorys Młodość i początki kariery Saint Laurent wychował się w Oranie. Jego rodzicami byli Lucienne i Charles Mathieu-Saint-Laurent; ojciec kierował przedsiębiorstwem ubezpieczeniowym i był właścicielem sieci kin. Yves dorastał wraz z siostrami Michèle i Brigitte. Już jako uczeń interesował się literaturą i czytał czasopisma poświęcone modzie należące do matki.

W 1953, mając 17 lat, zajął trzecie miejsce w kategorii projektów sukienek w konkursie organizowanym przez Secrétariat international de la laine. Podczas wyjazdu po odbiór nagrody poznał Michela de Brunhoffa, redaktora naczelnego paryskiego wydania „Vogue”, który zachęcił go do dalszego projektowania i ukończenia szkoły. We wrześniu 1954 przeniósł się do Paryża i rozpoczął naukę w Chambre syndicale de la couture; w listopadzie tego samego roku w kolejnej edycji konkursu zdobył pierwszą i trzecią nagrodę w kategorii sukienek. 20 czerwca 1955, po przedstawieniu jego szkiców Christianowi Diorowi przez de Brunhoffa, Dior zatrudnił Saint Laurenta jako swojego asystenta.

Christian Dior (1955–1960) Po śmierci Christiana Diora 24 października 1957 Saint Laurent, zgodnie z wolą Diora, został jego następcą i w wieku 21 lat objął kierownictwo artystyczne domu mody. Właściciel przedsiębiorstwa, Marcel Boussac, rozważał po śmierci Diora zamknięcie domu, lecz pod naciskiem licencjobiorców zdecydował się powierzyć kierownictwo artystyczne Saint Laurentowi; dzięki tej decyzji marka kontynuowała działalność po śmierci założyciela.

Pierwszą kolekcję Saint Laurenta dla Diora, znaną jako Trapèze, zaprezentowano 30 stycznia 1958. Spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem prasy; dobrze sprzedawały się zarówno oryginalne modele, jak i licencjonowane kopie. W latach 1958–1960 zaprojektował dla Diora sześć kolekcji. Ostatnia z nich, „Souplesse, Légèreté, Vie”, zawierała m.in. ciemne stroje, skórzane kurtki i golfy nawiązujące do ubioru młodzieżowego i po raz pierwszy nie spotkała się z jednoznacznie pozytywną recepcją.

1 września 1960, podczas wojny algierskiej, Saint Laurent został powołany do służby wojskowej. W koszarach był brutalnie szykanowany przez innych żołnierzy i po kilku tygodniach doznał załamania nerwowego. Judith Thurman z „The New Yorker” ujmowała traumatyczny charakter tego doświadczenia również w kontekście homoseksualności Saint Laurenta, opisując pobyt w koszarach wśród heteroseksualnych mężczyzn jako doświadczenie, które go załamało.

Saint Laurent trafił następnie do wojskowego szpitala Val-de-Grâce, gdzie poddano go elektrowstrząsom i podawano mu duże dawki środków uspokajających. Podczas jego hospitalizacji dom Diora zwolnił go i powierzył stanowisko Marcowi Bohanowi.

Dom mody Yves Saint Laurent i lata 60. Po odejściu z Diora Saint Laurent i jego życiowy partner Pierre Bergé utworzyli własny dom haute couture. Bergé pozyskał finansowanie, w tym od amerykańskiego przedsiębiorcy J. Macka Robinsona; dom Yves Saint Laurent rozpoczął działalność 4 grudnia 1961. Pierwszą kolekcję własnej firmy Saint Laurent zaprezentował 29 stycznia 1962 przy rue Spontini w Paryżu.

W 1965 stworzył kolekcję inspirowaną twórczością Pieta Mondriana, obejmującą 26 projektów wykorzystujących geometryczne podziały i charakterystyczne dla neoplastycyzmu pola barwne. Kolekcja odniosła natychmiastowy sukces i zapoczątkowała długą serię jego projektów odwołujących się bezpośrednio do sztuk plastycznych.

26 września 1966 Saint Laurent otworzył w Paryżu butik SAINT LAURENT rive gauche z odrębną kolekcją Prêt-à-porter, a nie tańszymi kopiami modeli haute couture. W 1968 marka otworzyła butik w Nowym Jorku, w 1969 w Londynie, a w tym samym roku także butik prêt-à-porter dla mężczyzn. Judith Thurman podkreślała, że Saint Laurent nie wynalazł projektanckiego prêt-à-porter, lecz jego szczególną rolą było powiązanie prestiżu domu couture z wysokiej jakości odzieżą produkowaną seryjnie i sprzedawaną na rynkach międzynarodowych.

Do najbardziej rozpoznawalnych projektów Saint Laurenta z drugiej połowy lat 60. należały damski smoking Le Smoking, pokazany jesienią 1966, kostium ze spodniami z kolekcji wiosna–lato 1967 oraz kurtka safari, wprowadzona na wybieg w 1967 i spopularyzowana w następnym roku. Projektował także kostiumy filmowe; w 1967 przygotował całą garderobę postaci Séverine granej przez Catherine Deneuve w filmie Luisa Buñuela Belle de Jour.

Lata 70. 29 stycznia 1971 Saint Laurent zaprezentował kolekcję nazywaną „Libération”, „Quarante” lub „kolekcją skandalu”, odwołującą się do mody lat 40. i okupowanego Paryża. Jednym z bezpośrednich źródeł inspiracji był sposób ubierania się Palomy Picasso, wykorzystującej stroje z pchlich targów. W kolekcji pojawiły się m.in. krótkie sukienki, buty na platformach, podkreślone ramiona i mocny makijaż; pokaz spotkał się z gwałtowną krytyką prasy. Judith Thurman po latach oceniała tę początkowo potępianą kolekcję jako trwale wpływową dla mody retro.

W 1972 Andy Warhol stworzył serię portretów YSL.

W 1976 zaprezentował kolekcję „Opéras – Ballets russes”, inspirowaną m.in. Ballets Russes, twórczością Léona Baksta, malarstwem orientalistycznym oraz wyobrażeniami o carskiej Rosji. Wykorzystał w niej m.in. futra, szyfon, jedwab, aksamit i złotą lamę. Francine du Plessix Gray odnotowała, że część ówczesnych komentatorów uznała pokaz za najważniejsze wydarzenie haute couture od czasu New Look Diora z 1947.

Lata 80. i 90. W kolekcji wiosna–lato 1988 Saint Laurent ponownie odwołał się do malarstwa, poświęcając część projektów Vincentowi van Goghowi. Obrazy Irysy i Słoneczniki zostały przełożone na dekoracje kurtek haftowanych przez Maison Lesage; wykonanie każdej z nich wymagało ponad 600 godzin pracy.

W 1993, wobec dużego zadłużenia Groupe Yves Saint Laurent, przedsiębiorstwo znalazło się w strukturach Sanofi. Dział perfumeryjny przeszedł w całości pod kontrolę Sanofi, natomiast Yves Saint Laurent Couture nadal było zarządzane przez Saint Laurenta i Bergégo, mimo że Sanofi posiadało ponad połowę jego kapitału.

W 1999 Gucci Group przejęła Yves Saint Laurent; Tom Ford został następnie projektantem linii prêt-à-porter marki. Po odejściu Forda w 2004 stanowisko dyrektora kreatywnego Yves Saint Laurent objął Stefano Pilati.

Współpracownice i modelki Z twórczością Saint Laurenta związane było grono wieloletnich współpracownic i przyjaciółek, choć Pierre Bergé odrzucał wobec nich zbiorcze określenie „muz”. Paloma Picasso bezpośrednio zainspirowała stylistykę kolekcji z 1971, natomiast Betty Catroux uosabiała wizerunek oparty na elementach męskiej garderoby. Loulou de La Falaise, poznana przez Saint Laurenta w 1968, rozpoczęła pracę w jego studio w 1972 i pozostała z domem mody przez około trzydzieści lat, odpowiadając m.in. za dodatki i dzianiny.

Przy projektowaniu Saint Laurent pracował z żywymi modelkami i często tworzył stroje z myślą o konkretnych osobach. Judith Thurman wskazywała, że należał do pierwszych couturierów angażujących modelki pochodzenia afrykańskiego i karaibskiego. Do regularnie współpracujących z nim modelek należały m.in. Mounia Orosemane, Katoucha Niane i Amalia Vairelli.

Życie prywatne i Marrakesz Saint Laurent poznał Pierre’a Bergégo na początku 1958, kilka dni po swoim pierwszym pokazie dla Diora. Ich relacja połączyła związek osobisty z wieloletnim partnerstwem biznesowym, które stało się podstawą domu Yves Saint Laurent utworzonego w 1961.

W 1966 Saint Laurent i Bergé po raz pierwszy odwiedzili Maroko i kupili niewielki dom Dar el-Hanch w medynie Marrakeszu. Projektant wracał następnie do Maroka kilka razy w roku, pracując tam nad kolekcjami; wspominał później, że właśnie tam nauczył się posługiwać kolorem. W 1980, gdy Jardin Majorelle był zagrożony zabudową, Saint Laurent i Bergé kupili ogród wraz z przyległą willą i podjęli jego restaurację.

Zakończenie kariery i fundacja 7 stycznia 2002 Saint Laurent ogłosił na konferencji prasowej zakończenie kariery projektanta. 22 stycznia w Centre Georges Pompidou odbył się retrospektywny pokaz obejmujący czterdzieści lat jego twórczości; zaprezentowano ponad 300 modeli, w tym ostatnią kolekcję haute couture na sezon wiosna–lato 2002.

Dom haute couture zakończył działalność 31 października 2002. W grudniu Fondation Pierre Bergé – Yves Saint Laurent została uznana za instytucję użyteczności publicznej; jej podstawowym zadaniem stało się zachowanie dorobku projektanta obejmującego ponad cztery dekady pracy. Zbiory fundacji obejmują około 5000 ubiorów haute couture oraz 15 000 dodatków, szkiców i innych obiektów związanych z jego twórczością.

Kolekcja sztuki Saint Laurent i Bergé przez około czterdzieści lat gromadzili wspólną kolekcję obejmującą malarstwo, rzeźbę, sztukę dekoracyjną, obiekty archeologiczne, książki i rękopisy. Po śmierci projektanta Bergé wystawił znaczną jej część na aukcji w Grand Palais w Paryżu w dniach 23–25 lutego 2009; sprzedaż obejmowała 733 obiekty. Aukcja Christie’s osiągnęła łącznie 373 935 500 euro i ustanowiła wówczas światowy rekord wartości prywatnej kolekcji sprzedanej na aukcji; wpływy miały wesprzeć Fondation Pierre Bergé – Yves Saint Laurent oraz nową fundację zajmującą się badaniami naukowymi i walką z AIDS.

Śmierć Yves Saint Laurent zmarł 1 czerwca 2008 w swoim domu w Paryżu w wieku 71 lat. Przyczyną śmierci był rak mózgu. Uroczystości pogrzebowe miały miejsce 5 czerwca 2008 w Paryżu w kościele Św. Rocha. Wziął w nich udział prezydent Francji Nicolas Sarkozy z małżonką oraz projektanci mody, m.in. Jean-Paul Gaultier, Christian Lacroix. Po kremacji jego prochy rozsypano w ogrodzie willi Saint Laurenta w MarrakeszuParyż pożegnał wielkiego projektanta Yves Saint Laurenta, wp.pl..

Wyróżnienia i dziedzictwo W 1982 Saint Laurent otrzymał International Fashion Award przyznawaną przez Council of Fashion Designers of America, a w 1985 – Oscar de la mode. W 1983 Metropolitan Museum of Art poświęciło mu wystawę Yves Saint Laurent: Twenty-Five Years of Design, pierwszą indywidualną wystawę w tym muzeum poświęconą żyjącemu projektantowi. W 2007 został podniesiony do godności Wielkiego Oficera Legii Honorowej.

3 października 2017 w dawnej siedzibie domu haute couture przy 5 avenue Marceau otwarto Musée Yves Saint Laurent Paris. W tym samym miesiącu oficjalnie otwarto Musée Yves Saint Laurent Marrakech. W 2022 jego twórczość była równocześnie prezentowana na wystawie Yves Saint Laurent Aux Musées w sześciu paryskich instytucjach kultury, zestawiających projekty Saint Laurenta z dziełami sztuki stanowiącymi dla niego źródła inspiracji.

W kulturze Yves Saint Laurent: Ostatnia kolekcja, film dokumentalny (2007) Szalona miłość - Yves Saint Laurent, film dokumentalny (2010) Saint Laurent, dramat biograficzny (2014) Yves Saint Laurent, dramat biograficzny (2014) Yves Saint Laurent i jego szkice, film dokumentalny (2017)

Przypisy

Linki zewnętrzne Pierre Bergé Yves Saint Laurent Foundation Strona internetowa domu mody Yves Saint Laurent SAS Tygodnik Powszechny z 1959 roku o YSL

Kategoria:Francuscy projektanci mody Kategoria:Urodzeni w 1936 Kategoria:Zmarli w 2008 Kategoria:Zmarli na nowotwór mózgu Kategoria:Artyści związani z Paryżem Kategoria:Ludzie urodzeni w Oranie