Barbakan w Warszawie – barbakan wzniesiony około 1548 jako element warszawskich murów obronnych – przedbramie Bramy Nowomiejskiej Starego Miasta.

Historia Celem budowy barbakanu było zwiększenie bezpieczeństwa wjazdu do Starej Warszawy przez Bramę Nowomiejską i zapewnienie bocznej obrony sąsiednich murów. Jest on jedną z kilku tego rodzaju budowli w Europie.

Ceglana budowla ma formę wysuniętej przed fosę półokrągło zakończonej dwukondygnacyjnej bastei przejazdowej. W dolnej kondygnacji umieszczono strzelnice artyleryjskie, a w górnej zamknięty, kryty ganek z okrągłymi okienkami strzelniczymi na obie strony. Barbakan został połączony z murem zewnętrznym murów obronnych niewyodrębnioną szyją tej samej wysokości. Wewnątrz szyi i przed barbakanem znajdowały się prawdopodobnie mosty zwodzone.

Projektantem budowli był architekt Jan Baptysta z Wenecji. Na przełomie XVI i XVII wieku została ona zwieńczona renesansową attyką. W pierwszej połowie XVII wieku przed barbakanem wzniesiono tzw. trzecią Bramę Nowomiejską, w formie arkady zamykającej ulicę Nowomiejską.

Już w chwili jego wybudowania barbakan był anachroniczny i nie spełniał poważniejszych funkcji obronnych, głównie wskutek rozwoju artylerii. Tylko raz w swej historii uczestniczył w obronie Warszawy – podczas potopu szwedzkiego, kiedy to wojska króla Jana Kazimierza odbijały go 30 czerwca 1656 z rąk szwedzkich.

W XVIII wieku barbakan częściowo rozebrano, a w XIX jego pozostałości włączono w obręb nowo wybudowanych w jego miejscu kamienic. Zachowały się dolne części zespołu bramnego oraz ściana barbakanu w pełnej wysokości wykorzystana jako ściana kamienicy pod adresem Nowomiejska 24. W latach 1937–1938 zrekonstruowano, pod kierownictwem Jana Zachwatowicza, fragment murów oraz zachodnią część mostu barbakanu, co umożliwiła rozbiórka znajdujących się tam budynków. Do jej zburzenia w 1944 w miejscu wschodniej części barbakanu znajdowała się kamienica Piwnica Gdańska (pierwotnie pod adresem ul. Nowomiejska 18/20, a po połączeniu z sąsiednią kamienicą ul. Nowomiejska 18/22).

Podczas obrony Warszawy w 1939 oraz powstania warszawskiego zabudowa Starówki uległa zniszczeniu. Po II wojnie światowej Biuro Odbudowy Stolicy postanowiło nie odbudowywać kamienic okalających dawne mury miejskie. W zamian postanowiono odsłonić ich pozostałości i odbudować barbakan. Rekonstrukcji dokonano w latach 1952–1954 pod kierownictwem Wacława Podlewskiego na podstawie XVII-wiecznych rycin z zastosowaniem cegieł z gotyckich kamienic rozebranych w Nysie i WrocławiuArchitektoniczne perły Warszawy, Renowacje i zabytki nr. 3/2012. Nie odbudowano części szyi od strony miasta i nieprawidłowo odtworzono zewnętrzną formę portalu wjazdowego.

W trzechsetną rocznicę wyzwolenia miasta (1956) na wewnętrznym murze budowli odsłonięto tablicę z piaskowca upamiętniającą żołnierzy i mieszkańców walczących w czasie potopu szwedzkiego.

W barbakanie znajduje się wystawa Muzeum Warszawy (czynna w sezonie letnim), poświęcona murom obronnym Starej Warszawy. Historię barbakanu można poznać, podążając muzealną trasą spaceru online Tajemnice Barbakanu i warszawskich murów miejskich.

Zobacz też

Barbakan w Krakowie Barbakan w Bieczu „Barbakan Warszawski” (czasopismo)

Galeria

Przypisy

Linki zewnętrzne Barbakanna portalu polska-org.pl Warszawa Warszawa Kategoria:Budynki muzeów i bibliotek w Warszawie Kategoria:Mury obronne Warszawy Kategoria:Muzeum Warszawy Kategoria:Zabytki nieruchome w Warszawie