Kinematografia armeńska – ogół produkcji i dystrybucji filmowej na terytorium Armenii.
Pierwsze zdjęcia filmowe na terytorium Armenii wykonano w 1907 roku (był to pogrzeb katolikosa Mkrticza Chrimiana). W czasie I wojny światowej nagrywano głównie walki na Kaukazie oraz ucieczkę ludności ormiańskiej po ludobójstwie. W 1923 roku utworzono organizację Goskino, a wraz z nim laboratorium filmowe. Na jego bazie w 1928 roku powstało studio filmowe Armenkino, które w 1938 roku przemianowano na Erywańskie studio kinowe (Ереванская киностудия), a w 1957 roku na Armenfilm. thumb|Kadr z filmu Namus Pierwszym filmem powstałym na terenie Armenii był dokument Chorhrdajin Hajastan z 1924 roku, natomiast pierwszym filmem fabularnym był Namus w reżyserii Amo-Beka Nazarowa (1925). Wyróżniał się on nowatorskim montażem i wysokim poziomem gry aktorskiej. W kolejnych latach do najważniejszych filmów zaliczały się m.in. Zare (1927), Chas-Pusz (1928) Nazarowa, Kikos (1931) i Gikor . Nazarow nakręcił również pierwszy film dźwiękowy – Pepo (1935). W 1938 roku powstał natomiast pierwszy ormiański film animowany w reżyserii Lwa Atamanowa. Lata 1933–1939 były trudnym okresem dla kinematografii armeńskiej ze względu na prześladowania twórców inspirowane przez Berię. Większość filmów z tego okresu to produkcje o tematyce rewolucyjnej. Wśród nich warto wyróżnić Zangezur Nazarowa (1938). W 1940 roku powstała komedia Ludzie z naszego kołchozu , która nie przedstawiała, zdaniem Jerzego Toeplitza, walorów artystycznych, a także film Niewzruszona przyjaźń Barchaduriana, dotyczący współpracy armeńskiego i azerbejdżańskiego kołchozu. Najdonioślejszym filmem lat 40. był epos historyczny Dawid-bek Amo-Beka Nazarowa (1944).
Kryzys armeńskiej kinematografii trwał do połowy lat 50. Wówczas swoje filmy zaczął tworzyć , kontynuator tradycji Nazarowa, który wyreżyserował m.in. Urwakannere heranum en lerneric (1955), Ampropi arahetow (1956), Kamo znany osobiście (1958), Kamo – niebezpieczna misja (1965), a także tacy reżyserzy, jak , Grigor Melik-Awakian czy . Powstały wówczas również takie filmy, jak Tajemnica górskiego jeziora (1954) czy Woske clik (1955), które poruszały tematy codzienne. thumb|left|Siergiej Paradżanow W latach 60. tematyka dzieł zróżnicowała się, zaczęto akcentować odmienność kultury ormiańskiej, powstawały również pierwsze dramaty psychologiczne, tworzone m.in. przez i . W tym czasie popularność na terenie ZSRR zdobywali też ormiańscy aktorzy, np. Frunzik Mykyrtczian czy Armen Dżigarchanian. Za najważniejsze dzieła armeńskiej kinematografii w tym okresie uważane są takie filmy, jak Dowlatiana (1966), który został zaprezentowany w konkursie głównym na 19. MFF w Cannes, Trójkąt Henrika Maliana (1967) oraz Barwy granatu Siergieja Paradżanowa (1968), będący syntezą kultury ormiańskiej. Znalazł się on również na liście 10 najlepszych filmów roku 1982Film miał premierę we Francji w 1982 roku wg miesięcznika "Cahiers du cinéma" i zdobył uznanie m.in. Andrieja Tarkowskiego. Ponownie popularnością cieszyły się również filmy dokumentalne. Wśród ich reżyserów warto wymienić , i , twórcę m.in. Menq (1969) i Pór roku (1975). W latach 70. i 80. można wyróżnić takich twórców, jak (Tam za siedmioma górami, 1980), , (Dobra połowa życia, 1979), , i . Swoje filmy wciąż tworzyli także Malian, np. My i nasze góry (1970), Arjak (1972) i Nahapet (1977) oraz Frunze Dowlatian, np. Kronika erewańskich dni (1974) i Żyjcie długo (1980). Na przełomie lat 80. i 90. tworzyli („Trzynasty apostoł”, 1987), , i . thumb|Kino Moskwa w Erywaniu Ormianie tworzyli również filmy poza granicami Armenii. W Iranie, pierwszym filmem fabularnym był nakręcony przez Ormianina Owanesa Ohaniana Abi o Rabi (1931). Reżyserowie ormiańskiego pochodzenia działali także w Rosji (Karen Szachnazarow), Francji (Henri Verneuil) i USA (Rouben Mamoulian).
W 2010 roku w Erywaniu otwarto aleję gwiazd armeńskiego filmu. W 2019 roku Zgromadzenie Narodowe ustanowiło 16 kwietnia dniem kina ormiańskiego. W 2020 roku jego obchody nie odbyły się z powodu pandemii COVID-19, jednakże rok później po raz pierwszy zostały one zorganizowane.
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Kinematografia w Armenii