Ziarnojadek plamoskrzydły (Sporophila americana) – gatunek małego ptaka z rodziny tanagrowatych (Thraupidae), występujący w północnej połowie Ameryki Południowej. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN klasyfikowany jest jako gatunek najmniejszej troski.

Systematyka Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał Johann Friedrich Gmelin w 1789 roku w 13. wydaniu linneuszowskiego Systema Naturae. Gmelin nadał gatunkowi nazwę Loxia americana; nie wskazał dokładnie miejsca typowego, podając jedynie, że gatunek występuje w Ameryce. W 1904 roku Hellmayr ograniczył miejsce typowe do Kajenny (w Gujanie Francuskiej). Dawniej ziarnojadek plamoskrzydły był łączony w jeden gatunek z ziarnojadkiem kruczym (S. corvina). Obecnie wyróżnia się trzy podgatunki S. americana: S. a. americana (Gmelin, 1789) – ziarnojadek plamoskrzydły S. a. dispar Todd, 1922 S. a. murallae Chapman, 1915 – ziarnojadek białobrody W 2007 roku South American Classification Committee (SACC) nadał ziarnojadkowi białobrodemu status odrębnego gatunku. Jednak w związku z napływem nowych informacji o zmienności w upierzeniu i rozmieszczeniu geograficznym tych ptaków, w 2022 roku SACC ponownie rozpatrzył status tego taksonu i „zdegradował” go do rangi podgatunku S. americana; decyzję tę zaakceptował IOC. IUCN nadal traktuje ziarnojadka białobrodego jako osobny gatunek.

Morfologia mały|lewo|Samiec S. a. murallae (stan Acre, Brazylia) Mały ptak o cechach typowych dla rodzaju Sporophila, o charakterystycznym krępym, grubym i zaokrąglonym dziobie – koloru ciemnoszarego przechodzącego w czarny. Samce mają czarną głowę z białym paskiem na boku szyi zaczynającym się od czarnego karku i biegnącym do białego gardła i białych policzków (u ziarnojadka białobrodego pasek ten jest węższy). Ziarnojadek białobrody ma pod dziobem czarny wąsik, którego brak u innych podgatunków. Grzbiet, skrzydła i ogon czarne z niewielkimi odcieniami szarego. Brzuch białawy z jaśniejszym odcieniem przechodzącym w biały w jego centralnej części z jasnymi przebarwieniami w kształcie kilku pasków wyglądających niczym łuski. Skrzydła ciemnoszare z czarnymi obrzeżami lotek z niewielką białawą plamką na środku. Lotki drugiego i trzeciego rzędu o białych zakończeniach. Nogi ciemnoszare, tęczówki ciemnobrązowe. Upierzenie samicy jest typowe dla ziarnojadków, w zasadzie nie wyróżnia się niczym od samic innych gatunków. Jest płowobrązowa, brak plamki na skrzydłach, grzbiet ciemniejszy, brzuch zdecydowanie jaśniejszy na jego centralnej części szarawobiały. Długość ciała 10–11,5 cm, masa ciała 10–14 g.

Zasięg występowania 250px|mały|Zasięg występowania S. a. murallae Ziarnojadek plamoskrzydły występuje na terenach położonych do wysokości 210 m n.p.m., ziarnojadek białobrody do 1500 m n.p.m. Jest gatunkiem osiadłym. Poszczególne podgatunki występują: S. a. americana – w północno-wschodniej Wenezueli (od stanu Sucre po Delta Amacuro), na wybrzeżach Gujany Francuskiej, Surinamu, Gujany oraz w północnej Brazylii (stan Amapá i północno-wschodnia część stanu Pará), a także na Tobago, S. a. dispar – w środkowym i dolnym biegu Amazonki od Manacapuru na lewym brzegu i rzeki Juruá na prawym, aż do okolic miasta Santarém. S. a. murallae – w południowo-wschodniej Kolumbii, wschodnim Ekwadorze, północno-wschodnim Peru i sąsiadującymi z nimi zachodnimi obrzeżami Brazylii. Odnotowano też pojedyncze stwierdzenia w północno-wschodniej Boliwii (w północnej części departamentu Beni). Zasięg występowania podgatunków americana i dispar według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje około 2,77 mln km², zaś murallae – 1,5 mln km².

Ekologia i zachowanie Jego głównym habitatem są obrzeża wilgotnych lasów, lasy wtórne, często w pobliżu bagien namorzynowych. Występuje na terenach nizinnych, głównie w pasie równin na wybrzeżu, także na trawiastych wyspach rzecznych. Zasiedla też nadrzeczne zarośla czy pastwiska z pojedynczymi drzewami. Spotykany jest zazwyczaj w parach, czasami w niewielkich grupach. Żywi się nasionami traw, turzyc i chwastów. Zjada też owoce i pączki kwiatów, prawdopodobnie także nieco owadów.

Rozmnażanie Gniazdo przypomina to budowane przez ziarnojadka ciemnonogiego (S. intermedia); zbudowane jest z łodyg i wąsów czepnych roślin, wyłożone drobnymi czarnymi włóknami, które tworzą „wieniec” wokół obrzeża gniazda. Jedno zbadane gniazdo znajdowało się w rozwidleniu gałęzi kakaowca (Theobroma cacao) na wysokości 1,2 m, a drugie na koralodrzewie (Erythrina poeppigiana) na wysokości około 13,5 m. Samica sama buduje gniazdo i wysiaduje jaja. Brak dalszych szczegółowych danych.

Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN ziarnojadek plamoskrzydły od 2006 roku jest klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern); wcześniej był klasyfikowany w innym, szerszym ujęciu systematycznym. Wielkość populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako dość rzadki lub rzadki. BirdLife International podaje, że populacja ma trend stabilny, choć np. Gujanie Francuskiej rośnie, ale w Brazylii prawdopodobnie spada ze względu na wyłapywanie ptaków do handlu.

IUCN od 2008 roku uznaje ziarnojadka białobrodego za osobny gatunek i także zalicza go do kategorii najmniejszej troski. Wielkość populacji nie jest określona, ale ptak ten opisywany jest jako dosyć pospolity. BirdLife International podaje, że liczebność populacji przypuszczalnie ma trend wzrostowy, gdyż postępująca degradacja środowiska (lasów pierwotnych) powoduje powstawanie siedlisk dogodnych dla tego gatunku.

Przypisy

Systematyka i nazwy polskie za:

Linki zewnętrzne

Kategoria:Ziarnojadki Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1789 roku Kategoria:Taksony opisane przez Johanna Friedricha Gmelina Kategoria:Fauna Boliwii Kategoria:Fauna Brazylii Kategoria:Fauna Ekwadoru Kategoria:Fauna Gujany Kategoria:Fauna Gujany Francuskiej Kategoria:Fauna Kolumbii Kategoria:Fauna Peru Kategoria:Fauna Surinamu Kategoria:Fauna Wenezueli