Ulice i place w Braniewie

Historia do 1945 Ulice Braniewa były od czasów średniowiecza do nastania ery komunikacji samochodowej wąskie i ciasne, tak samo jak w innych tej rangi miastach. Tylko niektóre z nich miały utwardzoną nawierzchnię. Nie posiadały oficjalnych nazw, opisów ani numerów. Nie oznaczało to wcale, iż nazw ulic czy też dzielnic wówczas nie używano. Przeciwnie – nazwy poszczególnych ulic występują w źródłach już od czasów średniowiecza i niektóre z nich zachowano w niezmienionej formie podczas oficjalnego nadawania mian w połowie XIX wiekuAugustin Lutterberg, Zur Baugeschichte der Altstadt Braunsberg, ZGAE, XIX, 1916.Stanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s. 239..

W 1802 ulice Braniewa zostały rozświetlone pierwszymi latarniamiAugustin Lutterberg, Zur Baugeschichte der Altstadt Braunsberg, ZGAE, XIX, 1916, s. 711.. W 1818 władze ponumerowały budynki w mieście i to zarówno mieszkalne, jak i te o innym charakterze, a także inne grunty, zakładając w tym celu księgę wieczystą miasta. Nazwy ulicom zostały nadane urzędowo w 1845 roku. Był ku temu już czas, gdyż miasto po połączeniu Starego Miasta i prawobrzeżnego Nowego Miasta liczyło już łącznie osiem i pół tysiąca mieszkańców i dalej szybko się rozrastałoStanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s. 196..

15 grudnia 1867 roku została uruchomiona przy współczesnej ul. Przemysłowej gazownia w Braniewie. Temu wydarzeniu towarzyszyło rozświetlenie ulic miasta przez 136 gazowych latarni zasilanych z sieci i nie wliczano w tę liczbę oświetlenia nowego dworca kolejowegoBraunsbergs Technische Werke. Wie sich entstanden und sich weiterentwickelten [w:] Der Kämpfer. Festausgabe 650 Jahre Braunsberg, 22 czerwca 1934, s. 5.

W 1913 na łączną długość 17 100 m ulic znajdujących się na terenie miasta tylko 4560 m dróg nie było utwardzonych, przy tym uskarżano się, iż wiele wybrukowanych ulic zostaje uszkadzanych i niszczonych podczas masowego kładzenia instalacji wodnych, kanalizacyjnych i gazowychBericht über die Verwaltung und den Stand der Gemeinde-Angelegenheiten der Stadt Braunsberg umfassend das Kalenderjahr 1913, Braunsberg. Druck der der Heyneschen Buchdruckerei (G. Riebensahm) 1914, s. 19–20.

W I połowie XX w. miasto się nadal dynamicznie rozwijało i rozbudowywało. Na obrzeżach miasta powstawało wiele nowych ulic, którym często nadawano nazwy wielkich postaci związanych z miastem – tak powstały m.in.: Wichmannstraße, Arendtstraße, Flemingstraße, Seeligerstraße, SydathstraßeStanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s. 227..

Po zagarnięciu władzy przez nazistowską partię NSDAP (Machtergreifung), w latach 1933–1935 roku nazwy poszczególnych ulic uległy zmianie. I tak zmienione zostały nazwy ulic: Berliner Straße na Ludendorffstraße, Neue Dammstraße na SA-Straße, Marktstraße na Hindenburgstraße, Vorstädtischer Markt na Adolf-Hitler-Platz, Am Stadtpark na Horst-Wessel-Platz, Logenstraße na Otto-Weinreich-StraßeStadt Braunsberg im Ermland: ein Familienbuch, von Walter Merten, 1976, s. 30..

Historia od 1945 Kolejną zasadniczą zmianę przyniósł koniec II wojny światowej. Już kilka miesięcy wcześniej, bo w lutym 1945 r., na konferencji jałtańskiej zdecydowano o likwidacji Prus Wschodnich i przyznaniu Braniewa Polsce. 20 marca 1945 miasto zajęły wojska radzieckie. Pod koniec maja 1945 zaczęli napływać polscy osadnicy. 7 lipca 1945 władza w Braniewie została przejęła przez polską administrację. Posługiwanie się językiem polskim wymusiło również nazywanie ulic w tym języku. Nie odtworzono i nie nazwano wielu przedwojennych ulic, gdyż brakowało planu, zapału, funduszy, a także nie było potrzeby w wyludnionym przez wojnę mieście. Zatracono po wojnie nie tylko cenną architekturę miasta, ale i średniowieczny układ wielu uliczek. Oficjalne nazwy ulicom zostały nadane dopiero w 1947 roku. Dokonała tego specjalna komisja Miejskiej Rady Narodowej w składzie: Roman Grynberg, Stanisław Rojek, Zygmunt Rarok, Longin Maliński i Wincenty Wiśniewski. Pewne dystansowanie się do „wyzwolicieli” uwidacznia się w nazewnictwie ulic – zmieniono nazwy ul. Stalina na „tylko” ul. Bohaterów Stalingradu oraz ul. Wandy Wasilewskiej na ul. gen. ŚwierczewskiegoStanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s. 247–264..

Ostatnią znaczną zmianę w nazewnictwie ulic Braniewa przyniosły przemiany ustrojowe 1989 roku. Z dniem 1 grudnia 1990 zniknęło z krajobrazu miasta siedem nazw ulic i placów, których patroni byli jednoznacznie kojarzeni z poprzednim systemem – tj. ulice Zwycięzców, Lenina, Partyzantów, Bohaterów Stalingradu, Świerczewskiego, Hanki Sawickiej i plac Skowrońskiego. Zastąpiono je nazwami bohaterów narodowych III RP (ul. Grota Roweckiego, ul. Sikorskiego, pl. Piłsudskiego), w następnych latach pojawił się również, dotychczas niemal nieobecny, patronat osób duchownych (ul. Protmann, ul. Kromera, pl. ks. Brandysa). Kolejne uchwały Rady Miejskiej w Braniewie dotyczyły nazywania bezimiennych ulic i placów lub nowo utworzonych.

Poniżej lista zawierająca zestawienie 115 ulic i placów. W rejestrze podziału terytorialnego kraju TERYT odnotowanych jest (rok 2025) tylko 113 ulic i placów miasta Braniewa, nie występuje w nim amfiteatr im. Henryka Mrozińskiego, a także ul. Wałowa.

+ Alfabetyczna lista ulic i placów w Braniewie (2025 rok)Nazwa ulicyNazwa ulicy do 1945 roku, o ile nie podano inaczejŹródłoul. 1 MajaSchichauer WegHeimatseite der Kreisgemeinschaft Braunsberg/Ostpreussen e.V., Braunsberg (Ermland) – Straßenverzeichnis von Braunsberg polnisch-deutsch.ul. 700-leciaul. 9 MajaRitterstraßeul. Akacjowanowo utworzona Uchwałą RM z dnia 13 kwietnia 2022Uchwała nr XXXIV/335/22 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 13 kwietnia 2022 r. w sprawie nadania nazwy ulicy na terenie miasta Braniewa.Amfiteatr im. Henryka MrozińskiegoPflaumengrund, po wojnie otrzymał imię w 2016rondo im. gen. Władysława Andersanazwane 6 maja 1998Uchwała Rady Miejskiej w Braniewie nr LXV/218/98 z dnia 6 maja 1998 r. w sprawie nadania rondu w Braniewie imienia generała Władysława Andersa.ul. Armii KrajowejInstitutsstraße, Seeligerstraße, ul. Zwycięzców do 1990, od 1 grudnia 1990 ul. Armii Krajowej (ulica zawiera też obszar przedwojennej Bullengasse, wcześniej Am Bullenteich), Uchwała nr VI/36A/90 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 22 sierpnia 1990 roku w sprawie zmiany nazw ulic miasta Braniewa (§ 3 Uchwała wchodzi w życie z dniem 1 grudnia 1990 roku.).C.G. Höpfner. Preussische Provinzial-Blätter. Erinnerungen aus den Kriegsläuften des Jahres 1807 in und um Braunsberg. Mit einem Situationsplane. Königsberg 1854, s. 115ul. Krzysztofa Kamila Baczyńskiegonowo utworzona Uchwałą RM z dnia 20 lutego 1991Uchwała nr XIII/58/91 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 20 lutego 1991 roku w sprawie nadania nazw nowo powstałym ulicom miasta Braniewa (§ 3 Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia).ul. Jana Bażyńskiegonowo utworzona Uchwałą RM z dnia 20 lutego 1991ul. Józefa BemaSeydlitzstraßeul. BłotnaPetershagener Wegul. BotanicznaStiftsweg, Am Stadtgraben (część)pl. ks. Prałata Tadeusza BrandysaNazwany Uchwałą RM z dn. 31 marca 2010Uchwała nr XXXV/220/10 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 31 marca 2010 r. w sprawie nadania nazwy placowi na terenie miasta Braniewa.ul. BrzozowaFliederwegul. Bursztynowanowo utworzona w 2018Uchwała nr II/7/18 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 28 listopada 2018 r. w sprawie nadania nazwy ulicy na terenie miasta Braniewa.ul. Fryderyka Chopinanowo utworzona Uchwałą RM z dnia 24 maja 2017Uchwała nr XXXII/229/17 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 24 maja 2017 r. w sprawie nadania nazwy ulicy na terenie miasta Braniewa.ul. Cichanowo utworzona Uchwałą RM z dnia 20 lutego 1991ul. Dąbrowskiegoul. DembińskiegoZiethenstraßeul. DługaProf. Thienemann-Straßeul. DrewnianaHolzstraßeul. DrozdowaSalzburger Straßeul. Dworzec KolejowyAm Bahnhoful. ElbląskaBerliner Straße/Ludendorffstraße (w l. 30. XX w. wydzielona z części ulicy Berliner Straße od nru 25)Stadt Braunsberg im Ermland: ein Familienbuch, von Walter Merten, 1976, s. 212.ul. FromborskaBerliner Straße (część), Vor dem hohen Toreul. GdańskaLanggasse, po wojnie wydłużona o część Vorstädtischer MarktUchwała nr LI/272/94 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 12 maja 1994 r. w sprawie nadania nazwy ulicy miasta Braniewa (§ 3 Uchwała wchodzi w życie z dniem 1 lipca 1994 r.).ul. Gustawa Gizewiuszanowo utworzona 16 października 1984ul. gen. Grota Roweckiegoul. Hanki Sawickiej do 1990, od 1 grudnia 1990 ul. gen. Grota Roweckiegopl. GrunwalduTeichstraßeul. Grzybowaul. HozjuszaFischergatz, Poststraße (po wybudowaniu poczty)ul. Jaśminowanowo utworzona Uchwałą RM z dnia 13 kwietnia 2022Uchwała nr XXXIV/333/22 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 13 kwietnia 2022 r. w sprawie nadania nazwy ulicy na terenie miasta Braniewa.ul. Jachtowanowo utworzona 16 października 1984Uchwała nr II/9/84 Miejskiej Rady Narodowej w Braniewie z dnia 16 października 1984 r. w sprawie nadania nazwy ulic w mieście Braniewie (§ 5 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia).ul. JagiełłyBruno-Schaffrinski-Straßeul. JaskółczaKarlsbader Straßeul. KajkiKarl-Freyberger-Straßeul. Katedralna1. Kirchenstraßeul. KętrzyńskiegoHerbert-Norkus-Straßeul. KolejowaLindenauer Chausseeul. Kołłątajaul. KonarskiegoAckerstraßeul. Kopernikaul. KościelnaTheaterstraßeul. KościuszkiMarktstraße (do 1933, 20.04.1933 przemianowana na Hindenburgstr.) dalej jako Ermländische Straße, potem Bahnhofstraße (do 1945), zawierała też przed wojną obszar: Fleischstraße, Lindenstraßeul. KrasickiegoFlemingstraßeul. Marcina Kromeraczęść ul. Gdańskiej do 1994,

Ulice i place w Braniewie

Czytaj w krótszych częściach

Źródło i licencja