thumb|upright=1.3|Dialekty języka rosyjskiego Narzecze północnorosyjskie, dialekty północnorosyjskie lub gwary północnorosyjskie (ros. северорусское наречие, северные говоры русского языка) – grupa dialektów języka rosyjskiego używana na północny pierwotnego obszaru wielkoruskiego. Razem z dialektami południoworosyjskimi oraz znajdującym się pomiędzy tymi dwiema grupami pasem przejściowych gwar środkoworosyjskich tworzą one dialekty rosyjskie.

Z gwarami północnorosyjskimi związany był język staronowogrodzki – dawny język literacki Republiki Nowogrodzkiej.

Podział dialektów północnorosyjskich Wyróżnia się w tej grupie pięć dialektów: archangielski (pomorski; nad Morzem Białym), ołoniecki (nad jeziorem Onega), wołogodzko-wiacki (wschodni), leningradzko-nowogrodzki (zachodni) i włodzimiersko-powołżański.

Najbardziej typowe cechy północnorosyjskie mają trzy pierwsze z wymienionych dialektów, podczas gdy pozostałe mają charakter przejściowy i cechują się licznymi wpływami narzecza południoworosyjskiego i rosyjskiego języka literackiego.

Cechy językowe Do cech fonetycznych charakterystycznych dla dialektów północnorosyjskich należą: przejście ’a po spółgłoskach miękkich w ’e, np. gr’ez’, v gr’ez’i, vz’et’ wobec ros. lit. грязь, в грязи, взять, zróżnicowana wymowa psł. *ě (jać) pod akcentem – jako i w gwarach leningradzko-nowogrodzkich, np. s’ino, f s’in’e, b’iłoj, χlip; jako wąskie ė w większości gwar ołonieckich i archangielskich, np. s’ėno, f s’ėn’e, niekiedy wymowa zależna od palatalizacji następującej spółgłoski lub archaiczna wymowa dyftongiczna przez ie, np. s’i̯eno, b’i̯ełoj, χli̯ep, zanik interwokalicznego j i związane z tym kontrakcje samogłosek, np. znáet~znáat~znat, stára izbá. tzw. cokanie, czyli nierozróżnianie w wymowie dawnych *č i *c i zastępowanie ich jedną głoską – c, c’ lub č’, np. c’ístyj, c’údo, c’asý, por. ros. lit. чи́стый, чу́до, часы́, asymilacje grup spółgłoskowych zawierających spółgłoskę nosową, np. onnómu, damnó, mnuk, ommázał, por. lit. ros. одному́, давно́, внук, обма́зал, okanie, tj. brak akania (wymowy nieakcentowanego o jak a), np. oknó, voróna, pod starym i nowym akutem *o dało zwężone ô lub dyftong u̯o, np. moru̯oz, koru̯ova, bołu̯oto, ku̯oža, vu̯ola, zwarta wymowa g, np. gorá, nogá, wobec szczelinowej ɣ w gwarach południoworosyjskich oraz ukraińskich i białoruskich.

Charakterystycznymi cechami morfologii są: postpozytywna partykuła wzmacniająca -ot, -ta, -to, podkreślająca treść wyraz, np. dóm-ot, izbá-ta, s’ołó-to, przypominająca bułgarski rodzajnik, twarda końcówka -t w 3. osobie l. poj. i mn., np. on stoít, oni prós’at, utrzymanie końcówki -ogo wobec literackiej -ого wymawianej przez -v-, np. archangielskie i ołonieckie stárogo, togo, w innych gwarach północnorosyjskich też -oɣo.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Język rosyjski