mały|Karp w galarecie po żydowsku
Karp w galarecie – karp podany na zimno w galarecie, tradycyjne danie kuchni polskiej i żydowskiej. Jest jednym z polskich dań wigilijnych.
Historia Karp w polskim jadłospisie znalazł dość znaczącą pozycję. Powodów można się doszukiwać zarówno w dostępie do rzek oraz jezior, a także w kulturze chrześcijańskiej, która umocniła znaczenie ryb ze względu na post. Z tego powodu karp w galarecie na polskim stole, pojawiał i pojawia się najczęściej w piątki oraz dni, w które z uwagi na religijny charakter danego święta, nie spożywa się mięsa.
Początkowo był to dziki karp formy rzecznej, sazan. Karpia hodowlanego wywodzącego się z Chin, sprowadzili do Polski w XII w. cystersi, pisał o nim już Jan Długosz. Wprowadzili go do swojego jadłospisu też polscy Żydzi.
Przepis m.in. na karpia w kwaśnej galarecie, zamieściła też Lucyna Ćwierczakiewiczowa w książce 365 obiadów za pięć złotych.
O tym, że karp nie był jednak powszechnie znany w Polsce świadczy wpadka międzywojennych dziennikarzy. W 1927 redakcja „Expresu Zagłębia” z Sosnowca zamieściła na łamach gazety zdjęcie rybaka z dorodnym karpiem wyjaśniając, iż:
Po 1945 Po II wojnie hasło aby karp zagościł podczas wigilii na Polskim stole w pierwszych latach istnienia PRL, gdy trzeba było zaspokoić potrzeby konsumpcyjne ludności, miał rzucić ówczesny minister przemysłu Hilary Minc.
Historię o roli ministra we wprowadzeniu karpia na świąteczne stoły zakwestionował prof. Jarosław Dumanowski z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, w pracy: „Kuchnia polska. Tradycja, teraźniejszość, wspólnota”. Napisał m.in..
Wersje regionalne Zmodyfikowane w różnych regionach Polski przepisy na karpia w galarecie zostały wpisane na listę produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wigilijny karp w galarecie (Lubelszczyzna)
Jednym z takich dań jest wigilijny karp w galarecie, potrawa serwowana na Lubelszczyźnie w okresie świąt Bożego Narodzenia, w szczególności w dniu 24 grudnia. Wigilijny karp w galarecie został wpisany w dniu 10 sierpnia 2023 na Listę Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Wygląd i składniki Karp ugotowany i pokrojony w dzwonka, ułożony na półmisku w całość łącznie z głową; dookoła ryby w asyście zastygniętej galarety znajdują się warzywa pokrojone w plasterki: marchew, pietruszka, seler, cebula; ryba w przekroju ma wygląd gotowanej ryby, zaś galareta jest przejrzysta.
Lasowiacki karp w galarecie Na terenie Puszczy Sandomierskiej istnieje długa tradycja przygotowywania potraw rybnych według przepisów przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Lasowiacy w dołach wypełnionych wodą, rzekach i strumieniach poławiali ryby. Były to głównie liny, miętusy, leszcze, karasie, dzikie karpie, sumy, węgorze i okonie. Ryby smażono, wędzono lub gotowano. Danie z kuchni lasowiaków, zostało rozpowszechnione w okolicy Baranowa Sandomierskiego. Współcześnie lasowiacki karp w kwaśnej galarecie jest przygotowywany głównie na wigilię świąt Bożego Narodzenia i różnego rodzaju okazje (m.in. festyny).Tradycja przygotowywania karpia po lasowiacku została potwierdzona m.in. przez muzeum w Kolbuszowej.
W 2016 lasowiacki karp w galarecie został wpisany na listę produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w woj. podkarpackim .
Sposób przygotowania Po oczyszczeniu karpia należy go pokroić w dzwonka, osolić i pozostawić na dwie godziny. Potem należy przygotować warzywa, takie jak marchew czy cebula. Karpia powoli gotuje się z warzywami i w międzyczasie przygotowuje zalewę z octu, liści laurowych i ziela angielskiego. Następnie ugotowanego karpia umieszcza się w naczyniu i zalewa wywarem zmieszanym z wcześniej przygotowaną kwaśną zalewą. Po ukończeniu powstaje danie o jasnoszarym kolorze i stałej galaretowatej konsystencji. W smaku jest kwaśne, lekko słone i ma zapach ryby i octu.
Rytwiański karp w galarecie Rytwiański karp w galarecie został wpisany na listę produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 19 stycznia 2016 w kategorii: Produkty rybołówstwa w woj. świętokrzyskim. Przygotowywany jest na ważniejsze uroczystości m.in. na przyjęcia weselne, chrzciny i komunie.
Przygotowanie Karp jest lekko solony i nacierany przeprawami, a następnie pozostawiony w chłodnym miejscu do dnia następnego. Śliwki suszone oraz rodzynki są moczone w ciepłej wodzie. Do wody z cebulą oraz przyprawami dodawane są warzywa: marchew, seler, pietruszka i wszystko razem gotowane na wolnym ogniu. Następnie do tego wywaru dodawany jest karp pokrojony w dzwonka i gotowany przez około 20 minut. Na koniec warzywa, śliwki i rodzynki wraz z odpowiednio ułożonym karpiem zalewane są specjalnie przygotowaną galaretą.
Wygląd Karp w całości zanurzony w galarecie z warzywami, suszonymi śliwkami i rodzynkami, udekorowany plastrami cytryny i zieloną pietruszką.
Zobacz też karp po żydowsku
Przypisy
Linki zewnętrzne Historia karpia w Polsce. Nasz Czas 4 (593)
Kategoria:Kuchnia lasowiacka Kategoria:Kuchnia podkarpacka Kategoria:Polskie produkty tradycyjne Kategoria:Potrawy z ryb i owoców morza Kategoria:Kuchnia bożonarodzeniowa