Yüreğir – (tur.: Yüreğir / Üregir; występuje także w postaci Yuregir, Ürekir, Ürekün, Urakir, Urkir, Urkiz, Urkez) tradycyjna turecka nazwa jednego z 24 plemion należących do związku Oguz Turków. Według tradycji turkuckich, pochodzą od Dağ Chana – jednego z synów mitycznego protoplasty wszystkich turków oguzyjskich, czyli Oguz Chana.
Etymologia nazwy plemienia thumb|175px|left|Mapa z Dywanu języków turkijskich ukazująca rozlokowanie plemion turkuckich Najwcześniejsze znane wzmianki o plemieniu Yüregir w literaturze pisanej pochodzą z XI wieku. Nazwa plemienia została zapisana po raz pierwszy przez karachanidzkiego filologa i leksykografa Mahmuda al-Kaszgari w jego encyklopedycznym słowniku języka tureckiego pt. Dīwānu l-Luġat al-Turk (Dywan języków turkijskich). Słownik został skompilowany w latach 1072–74. Mahmud al-Kaszgari zapisał w nim: „Oguz to jedno z plemion tureckich, są też Turkmenami. Składają się z 22 rodzajów ... Piętnaste to Üregir, a także Yüreğir ... ”.
Wybitny średniowieczny historyk i mąż stanu Ilchanatu, Rashīd al-Dīn Faḍlullāh Hamadānī, wymienił w swoim „Zbiorze Kronik” z 1316 roku (Jāmiʿ al-tawārīkh) plemię Yüreğir jako jedno z 24 plemion turkmeńskich (Oguzów), bezpośrednich potomków Oguz Chana. Jednocześnie wyjaśnił znaczenie nazwy plemienia jako „zawsze czyniąc dobre uczynki i dbając o porządek, a jego prace są dobre ”.
Chan Chiwy Abu al-Ghazi Bahadur, autor „Szedżere-i Terakim” (tj. Genealogii Turkmenów), dzieła ukończonego w 1659 roku, napisał o 24 wczesnych plemionach turkmeńskich, z których jedno to Yüreğir, co według tego autora oznacza „Cnotliwy”.
O plemieniu Yüreğir, jako jednym z 24 najstarszych plemion turkmeńskich, pisze także Salar Baba Bin Gulali - turkmeński historyk z XVI wieku.
Kolejny turkmeński historyk O. Gundogdyev, utożsamiał huńskie plemię „Urog” z plemieniem YüreğirGundogdyev O., Historical and Cultural Heritage of Turkmenistan: Encyclopedic Dictionary, Istanbul 2000, strona 381.
Zarys historii plemienia Yüreğir thumb|350px|prawo|alt=YuregirTamga_161122.png|Tamga plemienia Yüreğir - łuk i trzy strzały Plemię to wywodzi się z gałęzi „Üçok” Oguzów, co znaczy Trzy Strzały. Üçok to tzw. „lewe ramię” Oguzów, co odnosi się do lewego skrzydła armii Turkmenów oraz ich pierwotnych siedzib na wschodzie terenów oguzyjskich. Symbolem plemienia „Tamga” są łuk i trzy strzały. Tamga Yüreğir’ów, jako jedyny ze znaków plemion oguzyjski, zawiera w sobie symbolikę strzał oraz łuku. Należy tu znaznaczyć, iż trzy strzały były symbolem gałęzi „Üçok” a złoty łuk był symbolem gałęzi „Bozok” Oguzów. Za totem plemienia uznawany jest Sokół Kobuz (Falco subbuteo).
Prof. Faruk Sümer, wybitny badacz historii Turków, zapisał w swoim monumentalnym dziele pt. „Oğuzlar": „Widać, że pieczęć Yüreği’ów ma postać łuku i trzech strzał. Jak już zostało powiedziane, łuk i trzy strzały są znakiem rządów Jabgu, władców Oguzów.”. Tym samym, można zakładać, że Jabgu, czyli władcy Państwa Oguzów, wywodzili się z tego właśnie plemienia.
Turcy Oguzowie byli odłamem ludów turkuckich wywodzących się z regionu Azji wyznaczonego przez obszar doliny rzeki Selenga, góry Sajany i Ałtaj, okolic jeziora Bajkał. We wczesnym średniowieczu większość z nich prowadziła koczowniczy tryb życia, a ich struktura polityczna była plemienna. Było 22 lub 24 plemiona Oguzów – w zależności od zapisów w poszczególnych kronikach średniowiecznych. Pierwotną religią ludów turkuckich był Tengrism; poczynając od X w. źródła nazywają Oguzów, którzy przyjęli Islam – Turkmenami.
O Oguzach i ich poszczególnych plemionach opowiada mit ludów tureckich o Oguz Chanie (utożsamiany z historycznym Modu Chanyu (wł. Bağatur Chan), założycielem kaganatu Xiongnu). Według tego mitu istniały 24 plemiona, w dwóch głównych grupach (tzw. gałęziach). Każdą grupę reprezentowało trzech braci (synów Oguza), a każdy brat miał mieć kolejnych czterech synów. Trzech pierwszych synów Oguza zwanych było Üçok (tj. Trzy Strzały). W tej klasyfikacji plemię Yüreğir jest potomkiem Dağ Chana, który z kolei był jednym z trzech pierwotnych Üçok’ów. Trzech kolejnych synów Oguza tworzyło drugą grupę nazwaną Bozok (Szare Strzały). Słowo „ok” w językach turkijskich oznacza „strzałę”, ale także „związek”.
Ponadto, gałąź Üçok jest uważana za „Wewnętrznych Oguzów”, podczas gdy Bozok są znani jako „Zewnętrzni Oguzowie”. Ślad takiego podziału odnajdujemy w Księdze mego dziada Korkuta (azer. کتاب دده قورقود, tur. Dede Korkut Kitabı) – najsłynniejszej spośród epopei Oguzów. Państwo Oguz Jabgu thumb|350px|left|Terytorium zajęte przez Państwo Oguz Jabgu między 750 a 1055 rokiem Yüreğirowie wchodzili w skład Państwa Oguz-Jabgu istniejącego między 750 a 1055. Obejmowało ono ziemie otaczające Morze Kaspijskie od północy, wzdłuż jego wschodniego brzegu, przez miasto Köneürgenç w pobliży Jeziora Aralskiego, oraz na wschód do Buchary, dalej w kierunku podnóża gór Tienszan. Stolica znajdowała się w mieście Jangikent. Jego władcę tytułowano Jabgu – co było drugim najwyższym po Kaganie tytułem pośród ludów turkuckich i tureckich.
W okolicach roku 1055 doszło do rozpadu państwa Oguz-Jabgu. Rozważa się możliwości, że do rozpadu tego doszło na skutek uprzedniego oderwania się rodu Seldżuków (wywodzących się z plemienia Kinik) od pozostałych Oguzów. Ponadto, w tym okresie narastał napór Kipczaków (Połowców) – gałęzi Kimeków, którzy zaznaczyli się jako potęga militarna już w IX wieku. Zgodnie z mapą Mahmuda al-Kaszgari, Kipczacy najechali „Stepowe Ziemie Oguzów” i dolny bieg rzeki Seyhun (Syr-Daria) w pierwszej połowie XI wieku.
Na skutek upadku Państwa Oguz Jabgu doszło do migracji licznych plemion Oguzów w kierunku zachodnim. Inne ich grupy podążyły w kierunku regionu Chorasan. Zauważono, że Oguzowie, którzy pozostali na swoich dawnych terenach, rozlokowali się w regionach podgórskich Tienszan oraz w miastach położonych nad rzeką Syr-Darią. Zauważono również bytność Turkmenów podczas inwazji mongolskiej w rejonach Dżendu i pustyni Kara-kum. Rejon między rzekami Syr-Daria i Amu-Daria, zwany Transoksania / Międzyrzecze, przyjmuje się jako region z którego wyruszyło plemię Yüreğir w kierunku Anatolii. Migracja ta miała bezpośredni związek z kampanią Czyngis-Chana.
Wtargnięcie do Anatolii thumb|350px|right|Kluczowe podboje i kampanie Czyngis-chana i jego generałów Podbój Chorasanu miał miejsce w latach 1220-21, podczas podboju Imperium Chorezmijskiego przez Mongołów. Gdy Imperium Chorezmijskie rozpadło się po zdobyciu dużych miast Samarkandy i Buchary przez wojska mongolskie, szach Ala ad-Din Muhammad II uciekł na zachód w nadziei na zebranie nowej armii. Czyngis-Chan rozkazał swoim dwóm czołowym generałom, Subedejowi i Dżebe, podążać za szachem i zapobiec tym dążeniom; w międzyczasie wysłał swojego najmłodszego syna Tołuja na południe, aby ujarzmił wszelki opór w Chorasanie.
Region Chorasan obejmował miasta Jedwabnego Szlaku, takie jak Merw, Niszapur i Herat, które należały w tym czasie do największych i najbogatszych na świecie. Tołuj zdobył je po kolei, plądrując ich bogactwa i dokonując egzekucji ich mieszkańców. Chociaż współcześni historycy uważają liczby średniowiecznych kronikarzy za przesadzone (jedna relacja podaje 2,4 miliona ludzi zabitych w samym tylko Niszapurze), nadal szacują liczbę ofiar śmiertelnych tej kampanii Mongołów w milionach, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę zagłodzenie mieszkańców obleganych miast. Kampania była z pewnością jedną z najbardziej krwawych w historii ludzkości. Liczni Turkmeni, którzy pozostawali do tej pory najdłużej w Azji Środkowej (w Chorasanie i części Transoksanii), zaczęli masowo migrować na zachód.
Najliczniejszymi plemionami, które przemieściły się w pierwszej połowie XII w. do wschodniej Anatolii, były Yüreğir, Salur, Kinik, Bayandur i Igdir. W materiałach dotyczących plemienia Salur, którego przywódca Nûre Sûfi Bey był założycielem dynastii i Emiratu Karamanidów, można odnaleźć informacje, że plemię to przemieściło się z Transaksonii na terytorium dzisiejszego Azerbejdżanu (dokładnie: z Arran/Albania Kaukaska).
Następnie, po ataku Mongołów na tereny Arranu przeprowadzonym w roku 1230, Salur wtargnęli do wschodniej Anatolii i okresowo osiedli w okolicach miasta Sivas (dawna Sebasta). Od roku 1241 Mongołowie prowadzili kampanię w Anatolii, której kulminacja nastąpiła 26 czerwca 1243 w bitwie pod Köse Dağ, gdzie wojska mongolskie ostatecznie rozbiły Sułtanat Rumu Seldżuków.
W czasie gdy nastąpił ostateczny atak Mongołów na Anatolię, Yüreğirowie, Slaur oraz pozostałe plemiona Üçok Oguzów przemieściły się na południe w kierunku dzisiejszego pogranicza Turcji i północnej Syrii. Plemię Salur przeniosło się ostatecznie w okolice gór Taurus, w pobliże miast Larende i Ermenek. Od przybycia w okolice Sivas do podbicia Sułtanatu Rumu przez Mongołów, plemię Salur aktywnie wspierało Seldżuków w wojnie z Mongołami.
Należy założyć, iż najpewniej szlak migracyjny Salurów był podobny do tego, jakim podążali również Yüreğirowie ponieważ zajęte przez nich tereny graniczyły ostatecznie z Karamanidami oraz oba te plemiona należały do gałęzi Üçok Oguzów, choć ta hipoteza migracji wymaga dalszej weryfikacji.
W kronice o tytule „Tevârîh-i Âl-i Osmân”, spisanej w XV w. przez Âşıkpaşazâde (Dervisza Ahmeda), znajduje się zapis, iż sześciu synów Üçoka, tj. Yüreğir, Kusun Varsak, Kara Isa, Özer, Gündüz i Kuş Temür przybyło na Równinę Cylicyjskiej (tur. Çukurova) i zajęli Misis, Adanę i Tars. Ponadto zapisano, iż wodzem tej grupy Turkmenów był Yüreğir (najstarszy syn Üçoka). W tym czasie osłabione Ormiańskie Królestwo Cylicji nie było w stanie skutecznie się im przeciwstawić. Koczownicy podbili i złupili wymienione miasta i okresowo zajęli zdobyte tereny. Nie było to jednak trwałe objęcie tych obszarów przez najeźdźców. Ormianie cylicyjscy prowadzili dalsze próby odparcia Turkmenów, co miało związek z pojawieniem się tych drugich w północnej Syrii.
W innym źródle wodzowie (bejowie), którzy przybyli na Równinę Cylicyjską (tur. Çukurova), wymieniani są jako synowie Baçu Hana, jednego z dowódców tatarskich (Oruç b. Adil, 2008, s. 4-5; Ibn Kemal, 1997, s. 89). Zapis o tym znajdujemy w tzw. Kronikach Osmańskich „Tevârîh-i Âl-i Osmân”, spisanych przez Kemalpaşazâde (Ibn Kemala Paszę) w XVI w. Kronikarz zapisał, iż Baçu Han, jeden z wodzów turkmeńskich (określany jako Serdar tatarski), przybył do Anatolii na początku wieku XII w. Zajął rejon gór Bolkar (Bolkar Mountains – środkowe pasmo gór Taurus), jako tereny letniego wypasu, a ziemie na Równinie Cylicyjskiej oraz w pobliżu Elbistanu - jako leże zimowe dla swojego plemienia. Jego synami byli Yüreğir, Kusun (!), Varsak, Kara Isa, Özer, Gündüz i Kuş Temür.
W anonimowej kronice średniowiecznej „Tevârîh-i Âl-i Osmân”, skomplikowanej przez Friedricha Giese w 1929 roku, zapisano o tym tatarskim dowódcy „… Następnie, tatarski Bâçu Han pomaszerował na Sułtana Alâaddina (Kayqubad’a I)”. Tenże władca Sułtanatu Rumu panował od 1220 do 1237 roku (za czasów Ertuğrul Gazi – ojca Osmana I).
Zapisy w przywołanych kronikach nie pozwalają na dokładne wyjaśnienie, czy Baçu Han był ojcem Yüreğir’a i jego braci, czy też byli synami Üçok’a, co mogło oznaczać jedynie ich przynależności do gałęzi Üçok (Trzech Strzał) Oguzów.
Wodzowie Özer i Gündüz stali się tytularnymi protoplastami późniejszych bejlików (powstałych XIV w.), których nazwy wywodzą się od ich imion. Odpowiednio Özer – Özeroğulları (bejlik objął rejon Dörtyol, Payas, İskenderun, Derbsak, Erzin/Yeşilkent), Gündüz – Gündüzoğulları (bejlik zlokalizowany na wschód od Góry Nur, w północnej części Doliny Amik). Kusun Varsak stał się protoplastą plemienia Varsak Türkmenleri.