Trogon krasnodzioby (Trogon massena) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny trogonów (Trogonidae). Typowy trogon dla Ameryki Centralnej; występuje też w północno-zachodniej Ameryce Południowej. Opisany po raz pierwszy w 1838. Jest gatunkiem najmniejszej troski.

Systematyka Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał John Gould pod nazwą Trogon massena. Opis ukazał się w 1838 roku w 3. tomie A monograph of the Trogonidae, or family of trogons. Jako miejsce typowe autor wskazał Meksyk. Obecnie wyróżnia się trzy podgatunki: T. m. massena Gould, 1838 – trogon krasnodzioby T. m. hoffmanni (Cabanis & Heine, 1863) T. m. australis (Chapman, 1915) – trogon kolumbijski Podgatunek australis dawniej bywał niekiedy podnoszony do rangi gatunku, sugerowano też, że może on być podgatunkiem trogona czarnosternego (T. melanurus).

Etymologia Trogon: trōgōn „owocożerny, gryzący”, od τρωγω trōgō „gryźć”. massena: od nazwiska księcia François Victora Massény (1799–1863) – francuskiego ornitologa i kolekcjonera.

Morfologia Średniej wielkości ptak o długości ciała 30–33 cm i masie ciała: samce 142–160,7 g, samice 141,3–155,6 g. Występuje dymorfizm płciowy. Samce mają jasne złotobrązowe tęczówki, wokół oka naga, matowoczerwona, łososiowa, pomarańczowa lub różowo-pomarańczowa skóra, dziób silny, pomarańczowoczerwony. Twarz i gardło czarniawe. Korona, kark, górne części ciała i górna część piersi zielone. Dolna część ciała: brzuch, boki i pokrywy podogonowe czerwone. Pokrywy skrzydłowe biało-czarne, marmurkowe. Górne sterówki zielone z czarniawymi końcówkami. Dolne sterówki łupkowate. Samice mają pomarańczowobrązowe tęczówki, wokół oka naga, matowoczerwona, łososiowa, pomarańczowa lub pomarańczowobrązowa skóra, dziób matowy pomarańczowoczerwony, górna szczęka w większości ciemnoszara. Korona, kark, górne części ciała i pierś ciemnoszare. Dolna część ciała, brzuch, boki i pokrywy podogonowe czerwone. Pokrywy skrzydeł czarniawo-łupkowe z niewyraźnymi szarawobiałymi plamkami. Krawędzie lotek pierwszego rzędu z białawymi krawędziami. Sterówki łupkowe. Podgatunek T. m. hoffmanni nieco mniejszy od podgatunku nominatywnego. T. m. australis jest nieco mniejszy i ma górne powierzchnie sterówek niebieskawozielone (samce) i ciemnoszare (samice).

Zasięg występowania Trogon krasnodzioby jest gatunkiem osiadłym. Jego zasięg występowania według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje 1,8 mln km². Poszczególne podgatunki występują: T. m. massena – południowo-wschodni Meksyk (na wschód od stanu Veracruz), Belize, północna Gwatemala, północny Honduras i stoki gór w południowej Nikaragui. T. m. hoffmanni – Kostaryka (oprócz suchych obszarów północno-zachodniej części kraju), Panama, skrajnie północno-zachodnia Kolumbia, T. m. australis – zachodnia Kolumbia i północno-zachodni Ekwador.

Ekologia Głównym habitatem trogona krasnodziobego są nizinne wiecznie zielone lasy tropikalne i wysokie lasy wtórne. Zazwyczaj przebywa w środkowych i górnych partiach lasu. Występuje czasami także w lasach łęgowych, namorzynach i na plantacjach kawy. Występuje na nizinach w Meksyku i północnej Ameryce Centralnej do 600 m n.p.m., ale lokalnie w Kostaryce do 1200 m n.p.m., do 1400 m n.p.m. w Panamie i do 1100 m n.p.m. w Kolumbii. Główną składową diety tego gatunku są owoce i stawonogi. Najczęściej zjadanymi owocami są: muszkatołowcowate (gatunki z rodzaju Virola), owoce Didymopanax morototoni, owoce rodzajów Coussarea, Hamelia i Guatteria. Zjadają także gąsienice, duże owady i prawdopodobnie niewielkie jaszczurki. Z obserwacji wynika, że w zdecydowanej większości przypadków żeruje pojedynczo lub w parach; czasami widywany jest w grupach np. na owocujących drzewach. Długość pokolenia jest określana na 4,7 roku.

Rozmnażanie Sezon lęgowy w zależności od regionu zamieszkiwania trwa: od maja do czerwca w Meksyku, od marca do czerwca w Belize i Kostaryce, oraz od lutego do lipca w Panamie. Gniazda tego gatunku są umieszczone w dziuplach wykutych w przegniłych pniach drzew lub w dużych drzewach na wysokości 2,6–5,6 m nad ziemią oraz w termitierach. Oba ptaki z pary zajmują się kuciem. Gniazdo składa się z zaokrąglonej komory, do której prowadzi krótki, skierowany ku górze korytarz. Rozmiary komory wynoszą około 21 cm wysokości i 16 szerokości, prowadzący do niej korytarz ma około 13 cm długości i 9 cm średnicy. W lęgu 2–3 jaja o kolorze od białego do bladoniebieskobiałego. Masa jaj 14,1–15,8 g, wymiary jaj około 36×28 mm.

Status W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN trogon krasnodzioby jest klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Liczebność populacji, według szacunków organizacji Partners in Flight z 2022 roku, mieści się w przedziale 50 000 – 499 999 dorosłych osobników. BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako spadkowy ze względu na utratę i degradację siedlisk leśnych.

Przypisy

Systematyka i nazwa polska za:

Linki zewnętrzne

Kategoria:Trogony Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Ptaki Ameryki Północnej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1838 roku Kategoria:Taksony opisane przez Johna Goulda Kategoria:Fauna Meksyku Kategoria:Fauna Belize Kategoria:Fauna Gwatemali Kategoria:Fauna Hondurasu Kategoria:Fauna Nikaragui Kategoria:Fauna Kostaryki Kategoria:Fauna Panamy Kategoria:Fauna Kolumbii Kategoria:Fauna Ekwadoru