Dom Belházyego – zabytkowy zespół zabudowań w Bańskiej Szczawnicy na Słowacji. Jeden z najpiękniejszych zabytków architektury renesansu w tym mieście. Chroniony od 1961 r. jako narodowy pomnik kultury (słow. Narodná kultúrna pamiatka, w Centralnym rejestrze zabytków nr 2503/7)Dokument KPÚ Banská Bystrica z 11 listopada 2009 .
Położenie Zespół położony jest w centrum miasta, ok. 150 m na południowy zachód od centralnego placu miejskiego (Námestie Svätej Trojice), w narożniku, jaki tworzą ulice: Andreja Sládkoviča i Špitálska (adres: Sladkovičova ul. nr 1). Zajmuje działkę usytuowaną u stóp zbocza, wspinającego się wyżej na szczyt Paradajs.
Historia Powstał poprzez przebudowę dwóch pojedynczych domów pochodzących z przełomu XIV i XV wieku, z których jeden jest połączony z górniczą sztolnią z XIII wieku, wydrążoną w stoku. Ten typ domów mieszkalnych, połączonych z wejściem do kopalni, jest wyjątkowy i specyficzny dla Bańskiej Szczawnicy. Połączenie obu domów nastąpiło w 1616 roku, kiedy to były one własnością bogatego mieszczanina i przedsiębiorcy górniczego (wg miejscowej tradycji: waldbürgera) Zigmunda Eggsteina von Ehrenegg. Zrealizowano je poprzez dobudowę zachodniego skrzydła oraz dodanie narożnego wykuszu, który stał się ozdobą budowli, utrzymanych w stylu renesansowym. Budowla sytuowana była teraz na planie litery „L”Kelemen Albert a kolektív: Štiavnické vrchy. Turistický sprievodca ČSSR, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1986, s. 171. W drugiej połowie XVII w. dokonano nadbudowy drugiej kondygnacji nad główną częścią budowli oraz podziałów wnętrz na mniejsze pomieszczenia.
W XVIII w., w czasach, kiedy obiekt był własnością burmistrza Jána Belházyego, przeprowadzono jego barokową przebudowę, w trakcie której m.in. dobudowano arkadową galerię i jednokondygnacyjne skrzydło zamykające dziedziniec od północnej strony. Nadbudowano również piętro gospodarczego skrzydła w narożniku zachodnim, a fasada główna uzyskała dekorację malarską (św. Katarzyna, Immaculata i św. Florian – freski zniszczono podczas restauracji w XX w.)Richard Kafka: Pamiatky na Banícku a Lesnícku Akadémiu, najstaršiu technickú školu ). Przebudowa ta nadała budowli obecny kształt: powstał unikatowy zabytek architektoniczny, łączący w sobie harmonijnie elementy stylów renesansu i baroku. W końcu XVIII w. dobudowano arkadowe galerie od strony tylnego dziedzińca. W 1803 r. odnowiono mur otaczający obiekt, w którym osadzono masywny, półkoliście zamknięty portal bramny.
W latach 1770–1900 w budynku mieściła się katedra chemii z laboratoriami miejscowej Akademii Górniczej. W roku 1900 umieszczono tu katedrę fizyki tej AkademiiBárta Vladimír, Novák Ján: Banská Štiavnica. Stručný vlastivedný sprievodca, wyd. abARTPRESS, Banská Bystrica 1991, s. 32, w związku z czym nadbudowano drugą kondygnację nad skrzydłem północnym.
W roku 1990 ukończony został generalny remont obiektu wraz z dziedzińcem i przyległym od tyłu ogrodem. W latach 1994–2006 mieścił się tu Wydział Ekologii i Środowiska Uniwersytetu Technicznego w Zwoleniu, a później detaszowana pracownia katedry UNESCO, która pełni funkcję ośrodka terenowego, wycieczkowego i konferencyjnego tego WydziałuDetašované pracovisko UNESCO na stronie Uniwersytetu Technicznego w Zwoleniu .
W latach 1992–1996 mieściła się tu również placówka Słowackiego Czerwonego Krzyża i punkt pobierania krwi od honorowych dawcówBelházyho dom bude štiavnickým darcom krvi chýbať, [w:] sme.sk, 08 czerwca 1996 . Następnie obiekt, będący własnością miasta, do 2010 r. wynajmowało przedsiębiorstwo Slovenský vodohospodársky podnik. Charakterystyka Budowla założona jest na planie nieregularnej litery „U”. Murowana, otynkowana, podpiwniczona, dwupiętrowa. Zachowało się szereg detali architektonicznych, jak kamienne, rzeźbione portale, profilowane obramienia otworów okiennych, kolumny, a w sklepieniu arkadowej galerii stiukowe rozety.
Przypisy
Kategoria:Zabytki Bańskiej Szczawnicy Kategoria:Architektura renesansowa na Słowacji