mały|Jazda miejska mały|Komunikacja rowerowa w Kopenhadze Jazda na rowerze, jazda rowerem, cyklizm (ang. cycling, bicycling, biking) – wykorzystanie roweru lub innych pojazdów napędzanych siłą mięśni wyposażonych w kołaSporadycznie także napędzanych rękami. do przemieszczania się jako forma aktywności ruchowej. Może być rozpatrywana jako forma , element systemu transportowego, aktywność rekreacyjna, praktyka zdrowotna, dziedzina sportu oraz zjawisko kulturowe i społeczne. Jest podejmowana w celach transportowych (dojazdu lub przewozu przedmiotów), rekreacyjnych, ćwiczeniowych, sportowych, turystycznych lub innychNa przykład podczas wyprowadzania psa..

Jazda rowerem obejmuje jazdę pojazdami jedno-, dwu-, trzy- i wielokołowymi; oprócz tradycyjnych rowerów obejmuje także korzystanie z monocykli, handbike’ów, rowerów poziomych oraz różne odmiany trójkołowców. Do szerszej grupy pojazdów napędzanych siłą mięśni związanych z transportem rowerowym należą także riksze rowerowe oraz welomobile. Niektóre rowery są wyposażone w silniki elektryczne (rowery elektryczne) albo inne formy . Do jazdy na rowerach jednośladowych (jedno- i dwu- kołowych) niezbędna jest umiejętność utrzymania równowagi, dlatego jazdą na rowerze nazywa się również umiejętność poruszania się rowerem.

Osoby jeżdżące na rowerze określa się jako rowerzystów lub cyklistów. Mogą one używać codziennej odzieży dostosowanej do celu podróży albo specjalistycznej odzieży rowerowej, niekiedy zabierając dodatkowy zestaw ubrań.

Jazda rowerem może odbywać się indywidualnie albo z innymi osobami. Pasażerowie mogą być przewożeni z przoduNa przykład w skrzyni roweru towarowego., siedzieć na bagażniku albo korzystać ze specjalnie zaprojektowanych siedzeń dla dzieci lub zwierząt. Niektóre rowery, takie jak tandemy lub wieloosobowe rowery, umożliwiają wspólne pedałowanie kilku osobom.

Jazda na rowerze odbywa się na drogach, pasach ruchu dla rowerów, drogach dla rowerów, ciągach pieszo-rowerowych, poza jezdniami oraz na szlakach rowerowych. Rowerzyści mogą współdzielić drogę z pojazdami silnikowymi lub z pieszymi, korzystać z pasów ruchu dla rowerów albo z fizycznie oddzielonej infrastruktury rowerowej.

Nazewnictwo W większości języków świata na określenie tej czynności używa się jednego słowa (, ). W języku polskim nie jest przyjęte określenie jednowyrazowe, podobnie jak w języku rosyjskim czy ukraińskim. Historycznie i obecnie można spotkać także określenia cyklizm lub cyklistyka. Wcześniej jazdę na rowerze nazywano kolarstwem, a z czasem dla rozróżnienia poszczególnych form zaczęto używać dookreśleń: kolarstwo sportowe, kolarstwo wyczynowe, kolarstwo użytkowe, kolarstwo turystyczne, a samo słowo kolarstwo, jak i kolarz, zaczęło być kojarzone wyłącznie ze sportem.

Osoba poruszająca się przy pomocy roweru określana jest „rowerzystą”/„rowerzystką”.

Fizyka jazdy rowerem mały|Schemat sił i momentów wykorzystywany do wyjaśniania efektu żyroskopowego podczas jazdy na rowerze W rowerach jednośladowych za utrzymanie pojazdu w pozycji pionowej odpowiada szereg czynników: efekt żyroskopowy, umiejętność utrzymania równowagi przez kierującego, ale kluczowym czynnikiem jest siła odśrodkowa, która powstaje przy mikroskrętach wykonywanych przez kierującego podczas jazdy. Efekt żyroskopowy zaczyna działać dopiero przy wyższych prędkościach.

Prędkość jazdy na rowerze mały|Licznik rowerowy pokazujący prędkość podczas jazdy Średnia prędkość podczas jazdy rowerem w ruchu swobodnym wynosi zwykle od 10 do 28 km/h, przy czym najwięcej wyników z badań wskazuje na przedział 10–20 km/h. Według danych zebranych od 287,5 mln użytkowników aplikacji Strava średnia prędkość rowerzysty to 21,72 km/h, przy czym dla mężczyzn średnia jest o 2,5 km/h wyższa niż dla kobiet. Na prędkość poruszania się rowerem największy wpływ mają indywidualne czynniki jadącego: wiek, kondycja fizyczna, ale pomijając te czynniki, na prędkość jazdy rowerem w ruchu miejskim wpływ ma jakość infrastruktury, gdzie przebieg łamany drogi rowerowej spowalnia rowerzystę w przebiegu średnim do 14 km/h, a drogi z sygnalizacją świetlną do 11 km/h. Co istotne, jakość roweru też ma znaczenie i dla rowerów z systemów wypożyczalni miejskich wartość prędkości może być niższa od 5 do 10 km/h. W przypadku wzniesień spadek niwelety o każdy 1% powoduje wzrost prędkości średnio o 0,86 km/h, a każdy 1% wzniesienia powoduje spadek prędkości o 1,44 km/h. Na obniżenie prędkości wpływa ruch współdzielony: pieszy i rowerowy, zwiększona intensywność ruchu, a także brak wydzielonej infrastruktury rowerowej. Średnia prędkość przy godzinnej jeździe ze względu na poziom zaawansowaniapoczątkujący13 – 19 km/hśredniozaawansowany19 – 26 km/hzaawansowany26 – 39 km/hprofesjonalista> 39 km/h +Średnia prędkość ze względu na typ rowerutyp roweruprędkość średniapodjazdy 5%rower szosowy23 – 29 km/h13 – 19 km/hrower wspomagany elektrycznie19 – 26 km/h10 – 16 km/h mały|Rower do bicia rekordów prędkości. W Tour de France najwyższa średnia prędkość kolarza wynosi 41 - 45 km/h; na podjazdach prędkość ta spada do 20 km/h, a na zjazdach czasami osiąga się prędkość powyżej 100 km/h. Bez różnic wysokości osiąga się wyższe średnie prędkości: światowy rekord od 2022 roku dla rowerów standardowych wynosi 56 km/h.

Ogólny godzinny rekord świata dla pojazdów napędzanych wyłącznie własną siłą mięśni jest znacznie wyższy niż rekord w przypadku klasycznego roweru szosowego. Francuzka przejechała dystans 84,02 km w ciągu godziny na rowerze poziomym w dniu 19 lipca 2009 r. w Battle Mountain w USA, co czyni ją pierwszą kobietą, która pokonała dystans ponad 80 km w ciągu godziny na rowerze poziomym. Aktualny rekord świata mężczyzn należy do Szwajcara Francesco Russo – 26 czerwca 2016 w przejechał w godzinę 92,43 km.

Rekord prędkości na standardowym rowerze przy zjeździe z góry wynosi 164,95 km/h i ustanowił go w 2011 roku. Światowy rekord prędkości, który został osiągnięty w zjeździe na specjalnie wykonanym rowerze górskim bez napędu pomocniczego, wynosi 223,3 km/h. mały|Wyścig kolarski Tour de France mały|Uproszczony schemat przełożenia napędu rowerowego

Wydatek energetyczny Osoba jeżdżąca na rowerze z prędkością 24 km na godzinę spala 0,049 kalorii na funt na minutę. Tak więc osoba o wadze 77 kg spala 515 kalorii w ciągu godziny, czyli około 21 kalorii na km. Dla porównania 1 litr benzyny zawiera około 7700 kalorii, a taka energia pozwoliłaby na przejechanie rowerem około 360 km na litr.

Przy szybkiej jeździe rowerem wzrasta opór powietrza, a wraz z nim zużycie energii. W trakcie wyścigów rowerowych 80% energii jest pochłaniane na przeciwstawienie się oporom powietrza. Ludzie jadący w wyścigu takim jak Tour de France, jadąc z prędkością bliższą 40 km/h, spalają około trzy razy więcej kalorii - około 100 kalorii na milę. Na 100-milowym etapie trasy zawodnik może spalić od 8000 do 10 000 kalorii w ciągu jednego dnia.

Energia generowana przez rowerzystę Początkujący (amator) generuje około 2,0-3,0 W/kg; osoba trenująca regularnie nawet do 3,5 W/kg; przeciętny rowerzysta, nietrenujący sportowo wytwarza moc na poziomie 100 W. W Tour de France, według analizy Training Peaks, najlepsi kolarze mają średnio około 300–400 watów mocy.

Zastosowanie jazdy na rowerze Rekreacja Jazda rekreacyjna obejmuje korzystanie z roweru przede wszystkim dla wypoczynku, przyjemności i aktywności ruchowej, w odróżnieniu od jazdy podejmowanej głównie w celu dotarcia do miejsca docelowego lub uczestnictwa w rywalizacji sportowej.

Rekreacyjne wykorzystanie roweru rozpowszechniło się pod koniec XIX wieku wraz z upowszechnieniem roweru bezpiecznego, którego konstrukcja ułatwiała korzystanie z roweru szerszej grupie użytkowników. W latach 90. XIX wieku rower był używany zarówno do codziennego transportu, jak i przejażdżek rekreacyjnych poza miastem. W Polsce 61% respondentów badania Ipsos z 2022 roku deklarowało korzystanie z roweru w celu ćwiczeń lub aktywności fizycznej.

Jazda rekreacyjna narodziła się wkrótce po rowerowych zawodach sportowych. Szczególnie rozwinęła się po 1880 roku wraz z opracowaniem bezpieczniejszych rowerów wielośladowych. W Polsce jest to najczęstsze zastosowanie roweru – 61% badanych zadeklarowało aktywność ruchową jako podstawowe wykorzystanie roweru. mały|Rowerzyści w ruchu ulicznym na ulicach Pekinu mały|Komunikacja rowerowa w Kopenhadze

Dojazdowe (komunikacja rowerowa) Użytkowe wykorzystanie roweru – aktywność związana z transportem osobistym – dojazdem do miejsca docelowego, zwykle do pracy lub szkoły. Stanowi element transportu alternatywnego (względem osobistego transportu samochodowego).

Jazda na rowerze jest powszechnie uważana za bardzo wydajny środek transportu optymalny dla krótkich i średnich dystansów. Według sondażu TNS Polska, jeśli dystans jest krótszy niż 4 km, czas dojazdu na rowerze jest taki sam jak samochodem. Ogólna tendencja wskazuje, że rower jest najczęściej wybierany na dystansach między 1 a 10 km, mimo to w Polsce na dystansie do 2 km (1 mila) jest na 3. miejscu, ustępując miejsca innym wyborom: 35% dojściu pieszo, a nawet dojazdu własnym samochodem 23%; za rowerem znalazł się transport publiczny z wynikiem 16%, chociaż 80% badanych zgadza się, że rower odgrywa istotną rolę w redukcji korków. Z badania Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOŚ) z 2012 wynika, że 13 procent respondentów jeździ rowerem do pracy lub szkoły. Badania Ipsos z 2022 podają wynik 17%. W tym rankingu najwyżej jest Holandia – 30%, ale też 45% wybiera rower jako podstawowy transport do 2 km.

Integracja z transportem publicznym i parkowanie Rower może stanowić element podróży multimodalnej, w której część trasy pokonywana jest transportem publicznym. Integracja obu sposobów przemieszczania się może obejmować dojazd rowerem do węzła przesiadkowego, pozostawienie go na parkingu, przewóz roweru pojazdem transportu publicznego albo korzystanie z innego roweru, w tym z systemu roweru publicznego, na dalszym odcinku podróży. Badania dotyczące Holandii, Danii i Niemiec wskazują rozbudowane parkingi rowerowe oraz integrację z transportem publicznym jako jedne z elementów polityki sprzyjającej wysokiemu poziomowi użytkowania roweru.

Znaczenie takiego podejścia uwzględniono również w przyjętej w 2024 roku przez Parlament Europejski, Radę Unii Europejskiej i Komisję Europejską Europejskiej deklaracji w sprawie ruchu rowerowego. Wśród kierunków działań wymieniono w niej poprawę połączeń transportu rowerowego z transportem publicznym, zapewnianie bezpiecznych miejsc parkowania rowerów oraz punktów ładowania rowerów elektrycznych.

Dostępność bezpiecznego miejsca pozostawienia roweru na początku i końcu podróży jest jednym z elementów użyteczności infrastruktury rowerowej. Wytyczne Transport Scotland wskazują, że niedostateczna liczba lub jakość miejsc parkingowych może ograniczać atrakcyjność nawet dobrze zaprojektowanej sieci tras, a parking powinien uwzględniać także rowery nietypowe, takie jak rowery transportowe, tandemy i rowery używane przez osoby z niepełnosprawnościami.mały|Turystyka rowerowa: Gooseberry Mesa National Recreation Trail w stanie Utah w Stanach Zjednoczonych

Turystyka rowerowa Forma turystyki, gdzie jako główny środek transportu wykorzystywany jest rower.

Sport (kolarstwo) Jazda na rowerze jako forma sportu (zawodowego lub amatorskiego) nazywana jest kolarstwem i ma szereg odmian. Dla kolarstwa amatorskiego można spotkać także określenie cyklosport.

mały|Cyklodostawca Glovo

Cyklologistyka