Alajos Hauszmann (ur. 9 czerwca 1847 w Budzie, zm. 31 lipca 1926 w Velence) – węgierski architekt, profesor i członek Węgierskiej Akademii Nauk.

Rodzina, edukacja i dalsze życie Alajos Hauszmann urodził się w 1847 roku w Budzie, wówczas niezależnym mieście (od 1873 roku jest częścią składową Budapesztu), w rodzinie pochodzenia bawarskiego jako syn Ferenca Hauszmanna i Anny Maár. Miał troje rodzeństwa: siostry Herminę (1845–1929) i Kornélię (1854–1837) oraz brata Ferenca (1850–1918). Od 1861 roku studiował malarstwo, a następnie został czeladnikiem murarskim. W 1864 roku studiował na Uniwersytecie Technicznym w Budapeszcie, a w 1866 roku kontynuował studia architektoniczne na Berlińskiej Akademii Budownictwa, razem z Ödönem Lechnerem. mały|left|195x195px|Grób Alajosa Hauszmanna Jako młody człowiek Hauszmann odbywał liczne zagraniczne podróże, a przeżyte podczas nich doświadczenia i poczynione obserwacje zapisywał w swym dzienniku. Zwiedził całe Włochy i Francję, ponadto miał na koncie podróże studyjne do takich miast jak Londyn, Monachium, Amsterdam i Kopenhaga, w których czerpał inspiracje do swych późniejszych projektów. Niemały wpływ wywarły na niego wizyty w Egipcie i w Palestynie, gdzie zobaczył tętniące życiem miasta pełne monumentalnych budynków i kosmopolitycznych obywateli jeżdżących nowoczesnymi samochodami. Młody Hauszmann chciał przenieść coś z tej atmosfery do Budapesztu.

Od 1874 roku był żonaty z Mariette Senior (1850–1947), którą poznał podczas pobytu w Berlinie. Miał z nią dwójkę dzieci: syna Jenő (1875–1951) i córkę Gizellę (1878–1968).

Zmarł w 1926 roku w Velence. Został pochowany na Cmentarzu Narodowym przy Ulicy Fiumei (Cmentarzu Kerepesi) w Budapeszcie.

Znaczenie i dorobek Alajos Hauszmann jest jednym z najbardziej aktywnych i charakterystycznych przedstawicieli historyzmu w architekturze węgierskiej. W swoich wczesnych pracach wykorzystywał cechy włoskiego renesansu, a następnie baroku, który później połączył z elementami secesji. Według jego planów powstało wiele budynków użyteczności publicznej, domów prywatnych i willi w Budapeszcie. Był odpowiedzialny za zaprojektowanie takich budapeszteńskich gmachów, jak np. (1890–1894), przy placu Lajosa Kossutha (1893–1896) i budynek główny Uniwersytetu Technicznego. W 1891 roku przejął po śmierci Miklósa Ybla kierownictwo nad zapoczątkowaną przez niego rok wcześniej przebudową i rozbudową zamku Królewskiego w Budapeszcie, i prowadził ją do 1912 roku. W latach 80. XIX wieku Hauszmann wziął także udział w międzynarodowym konkursie na projekt budynku węgierskiego parlamentu. Dzięki swojemu projektowi w stylu renesansowym był jednym ze zwycięzców, jednak ostatecznie triumfował i zrealizowany został neogotycki projekt Imrego Steindla.

Hauszmann oprócz architektury zajmował się również pedagogiką. Był jednym z założycieli szkolnictwa architektonicznego na Węgrzech. Poprzez swoje nauczanie na budapeszteńskim Uniwersytecie Technicznym wywarł wielki wpływ na węgierską architekturę i architektów przełomu XIX i XX wieku. Jego studentami byli m.in. Ignác Alpár, Béla Lajta i Marcell Komor. W 1924 roku został członkiem Węgierskiej Akademii Nauk.

W 1906 roku został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Franciszka Józefa.

We wrześniu 2011 roku otrzymał pośmiertnie (węg. Magyar Örökség díj) za swoją twórczość.

Dzieła Projekty thumb|195x195px|Pałac New York w Budapeszcie thumb|195x195px|Zamek Królewski w Budapeszcie thumb|195x195px|Pałac Sprawiedliwości w Budapeszcie thumb|195x195px|Budynek główny Uniwersytetu Technicznego w Budapeszcie thumb|195x195px|Zamek Kálmána Szélla w Rátót thumb|195x195px|Pałac gubernatora w Rijece 1870: Teatr niemiecki w Budapeszcie (zniszczony przez pożar w 1890 roku) 1870: Kiosk na Erzsébet tér w Budapeszcie (zniszczony) 1871–1872: Pałac Tüköry w Budapeszcie (zniszczony) 1873–1876: Ozdobne wnętrza pałacu Nádasdich w Nádasdladány 1874–1875: Pałac Koburg w Budapeszcie (zniszczony) 1876: Kościół Najświętszego Serca w Gyomie 1876–1878: w Székesfehérvárze 1877–1878: Ratusz i teatr miejski w Szombathely (zniszczone) 1878: Klub jachtowy Stefánia w Balatonfüred 1878–1879: Pałac Kégla w Budapeszcie 1878–1880: w Budapeszcie 1881–1883: Budynek Banku Austro-Węgier w Szombathely 1882: Budynek parlamentu w Budapeszcie (projekt niezrealizowany) 1882–1884: Szpital Erzsébet dla Czerwonego Krzyża w Budapeszcie 1883–1884: Budynek Kolegium Nauczycielskiego w Budapeszcie 1883–1884: Főreáliskola w Budapeszcie 1884: Budynek Instytutu Nauczycielskiego w Budapeszcie 1884: Opactwo Szkockie w Budapeszcie (zniszczone) 1884–1885: Pałac Batthyány w Budapeszcie 1884–1886: Budynek Liceum Żeńskiego w Sopronie 1884–1889: Budynek Uniwersyteckiego Instytutu Patologii w Kolozsvárze (obecnie Kluż-Napoka) 1886: Budynek Uniwersyteckiego Instytutu Zdrowia Publicznego w Kolozsvárze 1886: Budynek Państwowego Instytutu Nauczania Kobiet w Budapeszcie 1886–1887: Instytutu Medycyny Sądowej w Budapeszcie 1887–1889: Budynek mieszkalny Północnowschodniej Kompanii Kolejowej w Budapeszcie 1887–1889: Budynek Szkoły Nauczania Technicznego i muzeum w Budapeszcie 1888–1890: i zakładu karnego w Budapeszcie 1889–1890: Budynek komercyjny w Budapeszcie 1890: Zamek Kálmána Szélla w Rátót 1890–1894: Szpital okręgowy w Nyitrze (obecnie Nitra) 1890–1894: w Budapeszcie 1891–1912: Przebudowa i rozbudowa zamku Królewskiego w Budapeszcie 1891: Dom Hauszmanna w Budapeszcie 1893: Szpital powszechny w Kolozsvárze 1893–1896: w Budapeszcie 1893–1897: Pałac gubernatora w Fiume (obecnie Rijeka) 1902–1909: Budynek główny Uniwersytetu Technicznego w Budapeszcie 1904: Ratusz miejski w Nagyvárad (obecnie Oradea) 1910: Budynek Teatru Narodowego w Budapeszcie (projekt niezrealizowany)

Publikacje Kórházépítési tanulmányok (s. n., Bp., 1881) A Magyar Szent Korona országainak Vörös-kereszt Egylete által épitett Erzsébet Kórház leirása (Khór és Wein Ny., Bp., 1884) A budapesti igazságügyi palota (Magy. Mérnök és Építész Egyl. Közl., 1897) A magyar királyi vár építésének története (Pátria Ny., Bp., 1900) Rektori beszéd (Pesti Lloyd ny., Bp., 1904) A budapesti igazságügyi palota (műlapok Divald Károly; Pátria, Bp., 1901) A kir. József műegyetem új otthona (Magy. Mérnök és Építész Egyl. Közl., 1909) A Magyar Királyi József Egyetem új épületei (Hornyánszky Nyomda, Budapeszt, 1909) A magyar királyi vár (Budapeszt, 1912) Budapest városának építészeti fejlődésének története (Akad. Ért. 1925)

Przypisy

Kategoria:Węgierscy architekci Kategoria:Architekci historyzmu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Techniczno-Ekonomicznego w Budapeszcie Kategoria:Członkowie Węgierskiej Akademii Nauk Kategoria:Odznaczeni Orderem Franciszka Józefa Kategoria:Węgrzy pochodzenia niemieckiego Kategoria:Artyści związani z Budapesztem Kategoria:Urodzeni w 1847 Kategoria:Zmarli w 1926