mały|Koga z Bremy mały|Model kogi z Bremy Koga z Bremy – wrak hanzeatyckiej średniowiecznej kogi zbudowanej pod koniec XIV w., znaleziony w 1962 r. w osadach rzeki Wezery w Bremie, wydobyty i eksponowany w Deutsches Schifffahrtsmuseum w Bremerhaven. Był to pierwszy w miarę dobrze zachowany odkryty wrak tego typu statków.
Odkrycie i konserwacja W trakcie pogłębiania odcinka rzeki Wezery w Bremie napotkano 8 października 1962 r.Scholl 2006. pozostałości statku tkwiące w osadach rzecznych. Rozpoczęto prace badawcze, m.in. metodami archeologii podwodnej celem udokumentowania i identyfikacji znaleziska. W efekcie stwierdzono, że jest to dość kompletny wrak kogi, a dzięki analizie dendrochronologicznej użytego w jej budowie drewna stwierdzono, że pnie ścięto w 1378, zaś statek pochodzi z ok. 1380 rKubiak 2023, s. 28, 31, 32.. Znaleziono też liczne narzędzia szkutnicze, co pozwoliło sformułować tezę, iż jednostka zatonęła pod koniec budowy, na skutek powodziKubiak 2023, s. 33.. Ponieważ był to pierwszy w miarę dobrze zachowany odkryty wrak kogiStrona muzeum ., typu statku bardzo powszechnego i ważnego w żegludze hanzeatyckiejKubiak 2023, s. 31., to zdecydowano się go wydobyć, zakonserwować i zrekonstruowaćKubiak 2023.. Początkowo rozważano badanie zabytku w całości „in situ”, jednak ostatecznie, z powodów m.in. finansowychHans-Walter Keweloh: Die Bremer Hansekogge von 1380 im Deutschen Schiffahrtsmuseum – Ein Jahrhundertfunde – vor 50 Jahren wurde in der Weser in Bremen die Hansekogge entdeckt. W: Niederdeutsches Heimatblatt. Oktober 2012, Nr. 754, 2012, s. 1–2., zastosowano metodę wydobycia całości pojedynczymi elementami z ich powtórnym złożeniem już w muzeum. Operacja ta trwała w okresie 1963 – 1965Crumlin-Pedersen O., 2000: To be or not to be a cog: the Bremen Cog in perspective. The International Journal of Nautical Archaeology, 29.2, strona 237. Doi:10.1006/ijna.2000.0321. (wg Kubiaka wydobywanie elementów statku rozpoczęto w 1975 i trwało ono do 1977Kubiak 2023, s. 32.), a pozyskane drewniane fragmenty, w liczbie ok. 2000 i łącznej wadze 45 ton, przez kolejne lata gromadzono w drewnianych pojemnikach wypełnionych wodnym roztworem florasilu, co zapobiegało ich zniszczeniu. Na początku lat 70. XX w. zapadła decyzja prowadzenie prac konserwatorskich i rekonstrukcyjnych na terenie nowo powstającego Niemieckiego Muzeum Morskiego (Deutsches Schifffahrtsmuseum) w Bremerhaven, gdzie we wzniesionym pawilonie muzealnym wydzielono specjalne duże pomieszczenie. Na czas rekonstrukcji odizolowano je od reszty budynku, by móc stworzyć i utrzymać atmosferę o wysokiej wilgotności powietrza (97%), co było niezbędne by zapobiec rozsychaniu elementów statku. W tej sali, od początku listopada 1972, najpierw dopasowywano do siebie poszczególne fragmenty, a następnie sklejano je i łączono drewnianymi kołkami oraz gwoździami. Tworzoną rekonstrukcję kogi oparto na stalowym stelażu. Ten etap zakończono w 1979 r. Następnie, wokół stojącego na rusztowaniu zrekonstruowanego statku, wzniesiono stalowy basen, który wypełniono wodnym roztworem glikolu polietylenowego. Przez kolejne lata, aż do roku 2000, polimer ten przesycał drewno kogi. Zarówno na etapie montażu statku, jak i późniejszego zanurzenia w roztworze glikolowym, zwiedzający mogli obserwować obiekt przez specjalne okna w ścianie sali. W roku 2000 zdemontowano zbiornik i zabytek udostępniono do zwiedzania. W sumie proces konserwacji wszystkich elementów drewnianych trwał 17 lat. Zdołano zrekonstruować prawą burtę, prawie 1/3 lewej oraz część rufowego kaszteluKubiak 2023, s. 31, 32., dziobnicę, kil, windę kotwiczną i kabestan.
Wrak kogi ma duże znaczenie dla badaczy średniowiecznego szkutnictwa i handluCrumlin-Pedersen O., 2000: To be or not to be a cog: the Bremen Cog in perspective. The International Journal of Nautical Archaeology, 29.2, strona 231. Doi:10.1006/ijna.2000.0321., a jego odkrycie i wydobycie stało się ważną inspiracją do badań archeologicznych wraków średniowiecznych północnej EuropyCrumlin-Pedersen O., 2000: To be or not to be a cog: the Bremen Cog in perspective. The International Journal of Nautical Archaeology, 29.2, strona 244. Doi:10.1006/ijna.2000.0321..
Konstrukcja i wygląd Statek jednomasztowy, o prostym: kilu, dziobnicy i tylnicy oraz wysokich burtachCrumlin-Pedersen O., 2000: To be or not to be a cog: the Bremen Cog in perspective. The International Journal of Nautical Archaeology, 29.2, strona 232. Doi:10.1006/ijna.2000.0321. i z rufowym kasztelem, o szacowanej długości masztu ok. 21 m i powierzchni żagla ok. 200 m.kw. Kadłub z poszyciem klinkierowym, uszczelnianym sznurami impregnowanymi smołą.
Główne parametry kogi z Bremy to: długość całkowita: 23,2 m, długość kilu 15,6 m szerokość maksymalna: 7,6 m masa statku bez ładunku ok. 60 ton pojemność ładowni ok. 143 – 160 m³, masa przewożonego ładunku 76 – 84 tony zanurzenie z pełnym ładunkiem: 2,25 metry
Repliki kogi Na bazie pomiarów oryginalnej kogi z Bremen zbudowano trzy repliki: Ubena von Bremen (stępkę założono w 1988, zwodowany w 1990, bazuje w Bremie), Hansekogge (zwodowana w 1991, bazuje w Kilonii) oraz Roland von Bremen.
Przypisy
Bibliografia Kubiak K., 2023: Koga z Bremerhaven. Odkrywca, 8: 28-33. Scholl L.U., 2006: The Bremen cog of 1380. W: Book of abstracts 2nd international colloquium on maritime and fluvial archaeology in the southern North Sea area (Pieters M. i in., red.).
Kategoria:Statki i okręty zatopione na rzekach Kategoria:Archeologia Niemiec