Dzielnica Vauban [] – najnowsza dzielnica Fryburga Bryzgowijskiego, leżąca w jego południowej części (na granicy z gminą Merzhausen), ok. 3 km od centrum miasta. Jej najbliższe sąsiedztwo na płd.-zach. to podnóża, objętego częściowo prawami ochrony przyrody i krajobrazu, masywu Schönbergu i wylot Hexental. Powstawała w decydującej mierze w oparciu o inicjatywy obywatelskie i zaangażowanie społeczne, pozostając częściowo samorządną częścią miasta. Zabudowa i infrastruktura wykorzystują energooszczędne i przyjazne środowisku technologie. Uważana jest, pomimo znacznej gęstości zaludnienia (pod koniec 2020 r. było to 128 osób na 1 ha obszaru pod zabudową), za jedną z najnowocześniejszych dzielnic miejskich na terenie Niemiec. Do 31 grudnia 2007 r. większa część Vauban należała fryburskiego dystryktu St. Georgen-Süd, natomiast leżąca na wschód od Merzhauser Straße część Solarsiedlung należała do Unterwiehre-Süd. Od 1 stycznia 2008 r. scalona Vauban funkcjonuje jako odrębna dzielnica Fryburga, pod względem powierzchni – najmniejsza. Na obszarze 41 ha największą cześć, 19 ha, zajmują osiedla mieszkaniowe, powierzchnie przeznaczone dla ruchu drogowego, rowerowego i innych środków transportu to 9 ha, na tereny publiczne oddano 2 ha, a na tereny o mieszanym przeznaczeniu 3 ha, powierzchnie handlowe zajmują 2 ha, a różne formy terenów zieleni to 6 ha.

Historia Nową dzielnicę zbudowano na dawnym terenie wojskowym. W 1937 r. na Feldmatten, leżących w obrębie winiarskiej miejscowości St. Georgen, stanęły koszary Wehrmachtu, które nazwano Schlageter-Kaserne na cześć bojówkarza Alberta Leo Schlagetera, kreowanego przez nacjonalistów na bohatera narodowego. W 1938 r. cały teren St. Georgen przyłączono do Fryburga. Wraz z wkroczeniem 21 kwietnia 1945 r. zwycięskich wojsk francuskich do miasta, Fryburg wraz z częścią Bryzgowii znalazł się we francuskiej strefie okupacyjnej. Teren wojskowy przejęła armia francuska i dalej wykorzystywała jako koszary. Na cześć francuskiego architekta i inżyniera wojskowego Sébastiena Le Prestre de Vaubana nazwano je Quartier Vauban. On sam odcisnął piętno na zabudowie Fryburga w okresie 1679-1697, kiedy miasto było pod panowaniem francuskim, rozbudowując umocnienia na wzgórzu nad miastem w typową dla tamtego okresu twierdzę gwiazdę. W wyniku postanowień Traktatu Dwa Plus Cztery nastąpiło zjednoczenie Niemiec, a w sierpniu 1992 r. francuski kontyngent wojskowy ostatecznie wycofał się z Bryzgowii.

Do czasu podjęcia decyzji co do przyszłości tej części Fryburga – obszar dawnych koszar, Quartier Vauban, zajmował powierzchnię 38 ha – przyjmowano w zakresie wykorzystania budynków koszarowych następujące tymczasowe rozwiązania: kwaterowanie uchodźców z rujnowanej wojną domową Bośni i Hercegowiny, schronisko dla bezdomnych prowadzone przez Armię Zbawienia, ośrodek dla osób ubiegających się o azyl, przez pewiem czas jeden z domów wynajmowało stowarzyszenie osób niesłyszących. Krótko dzierżawiono prywatnie także należące niegdyś do koszar stajnie przy Adina-Flemmich-Straße, ale dzierżawcy, należący do raczej nobliwych i bogatych kręgów społecznych, czuli się nieswojo w alternatywnej atmosferze ówczesnego Vauban.

Ponieważ sama substancja budynków pod względem technicznym, budowlanym i ekologicznym nie budziła zastrzeżeń, proponowano, by zamiast kosztownej rozbiórki lub wyburzenia, wykorzystywać je po dokonaniu jedynie koniecznej przebudowy na obiekty mieszkalne. W sierpniu 1990 r. tę ideę podjęła kilkuosobowa grupa entuzjastów, którzy w parę miesięcy opracowali projekt przebudowy budynków koszarowych i nowego wykorzystania ich na mieszkania studenckie i socjalne – tym samym wyłoniła się inicjatywa, której efektem było powstanie na przełomie 1991/92 stowarzyszenia (Verein) SUSI e.V., czyli Selbstorganisierte, unabhängige Siedlungsinitiative. Ze względu na skomplikowaną sytuację własnościową nieruchomości nastąpiły jednak opóźnienia w remoncie i ponownym zagospodarowaniu terenu. W 1994 r. w jednym z nielegalnie zamieszkałych domów, pustostanów na terenie koszarów, powstał alternatywny ośrodek kultury pod nazwą KTS – „Kulturtreff in Selbstverwaltung”. Z czasem nazwę Vauban zaczęto odnosić do planowanej dzielnicy mieszkaniowej. 22 grudnia 1994 r. założono Forum Vauban – stowarzyszenie z prywatnym kapitałem założycielskim wynoszącym 98 000 DM, którego celem było rozpracowanie koncepcji budowy ekologicznego osiedla mieszkaniowego. mały|lewo|Projekt mieszkaniowy S.U.S.I. – przebudowany przez mieszkańców budynek dawnych koszar Prognozy z lat 90. odnośnie nowej dzielnicy przewidywały lokalizację w niej 6000 mieszkańców i 600 miejsc pracy. Miasto Fryburg wykupiło od państwa (od Bundesvermögensamt, obecnie BImA – Federalna Agencja Nieruchomości) cały teren za ok. 18 milionów euro. Budowę pierwszych nowych domów rozpoczęto w kwietniu 1998 r. po wyburzeniu większości budynków koszarowych. Nowe osiedle liczyło 1 lipca 2006 r. 4100 mieszkańców, na koniec 2008 r. prawie 5000, a na koniec 2013 roku 5631. W grudniu 2020 w Vauban mieszkało 5267 mieszkańców, przy średniej wieku 36,6 lat.

Koncepcję Vauban jako wzorowej dzielnicy miejskiej, funkcjonującej według zasad zrównoważonej gospodarki, zaprezentowano na światowej wystawie Expo 2010 w Szanghaju w sekcji Urban Best Practices na stoisku wystawienniczym Fryburga.

Przez parę lat toczył się spór między samorządem dzielnicy Vauban a fryburskim urzędem nadzoru budowlanego na temat kształtu frontowej (wjazdowej) strefy dzielnicy. W kwietniu 2010 r. ogłoszono, że teren zajmowany wciąż przez niewielką społeczność mieszkającą w przyczepach i wagonach, ma zostać opróżniony i najpóźniej do początku 2012 r. mają na nim stanąć dwa cztero- lub pięciopiętrowe budynki. W 2011 r. wagonowy kolektyw Kommando Rhino rozwiązał się. Po uprzątnięciu terenu w sierpniu 2011 r. rozpoczęto prace budowlane. W 2013 r. ukończono budowę budynku M1 według projektu berlińskiej pracowni Barkow Leibinger Architekten; jedną jego część zajął Green City Hotel Vauban (pierwszy we Fryburgu tzw. hotel integracyjny, czyli dający zatrudnienie osobom niepełnosprawnym), a drugą budynek mieszkalno-handlowy z wysokiej klasy wyposażeniem. Ukończona na początku 2017 r. zabudowa dzielnicy V8 na rogu Wiesentalstrasse i Merzhauser Strasse wypełniła ostatnią dostępną w Vauban lukę budowlaną.

mały|Green City Hotel Vauban (po prawej)

Zabudowa mały|Domy plusenergetyczne w części o nazwie Solarsiedlung Wszystkie budynki są co najmniej zgodne z fryburskim standardem domów niskoenergetycznych, przy czym około sto z nich w Solarsiedlung to domy plusenergetyczne, czyli takie, które w ciągu roku wytwarzają więcej energii, niż zużywają. Istnieje kilka domów pasywnych, w tym pierwszy w Niemczech apartamentowiec wykorzystujący konstrukcję domu pasywnego. Część domów wyposażona jest w toalety próżniowe i ekologiczną technologię oczyszczania ścieków (ecosan – ekologiczna sanitacja). Stosunkowo wysoka gęstość zaludnienia (12 500 osób/km²) jest porównywalna z zagęszczeniem mieszkańców dzielnic śródmiejskich w wielu dużych miastach niemieckich.

Teren Vauban graniczy z obszarem chronionym, gdzie potok Dorfbach i starodrzew tworzą biotop dla wielu rzadkich zwierząt. Ze względu na wcześniejsze użytkowanie terenu do celów wojskowych, wody gruntowe są zanieczyszczone, szczególnie węglowodorami. Kierowane do zbudowanej w tym celu instalacji są oczyszczane i przewiduje się, że w 2026 r. ich stan nie powinien budzić zastrzeżeń.

Mieszkańcy Bardzo wielu mieszkańców Vauban to rodziny, których członkowie zorganizowali się w grupy budowlane, by wspólnym wysiłkiem, przy własnym nakładzie pracy i niewielkich kosztach zbudować sobie mieszkania. Przykładem takiej grupy jest Genova – spółdzielczy projekt budowlano-mieszkaniowy. Około jedna trzecia mieszkańców dzielnicy to osoby poniżej 18 roku życia, wśród których odsetek dzieci jest bardzo wysoki. Dzięki temu Vauban, wraz z inną dużą nową częścią Fryburga Rieselfeld, należy do dzielnic o największej liczbą dzieci. W przebudowanych i powiększonych budynkach dawnych koszar znajduje się duża liczba kwater dla studentów, którymi zarządza regionalna organizacja pomocy studentom Studierendenwerk Freiburg.

Dane wg kluczowej daty 31 XX 2020: gęstość zaludnienia – ilość osób na m² terenu mieszkaniowego % jednoosobowych gospodarstw domowych % gospodarstw domowych z dziećmi poniżej lat 18 średnia wieku mieszkańców % osób powyżej lat 65 % obcokrajowców powierzchnia mieszkalna w m² na osobę % mieszkań własnościowych średni czynsz (bez mediów) €/m² % bezrobotnychdzielnica Vauban127,64524,636,18,511,236,134,58,42,5Fryburg Bryzgowijski15,554,816,840,824,716,939,522,4104,5 Wybory do Bundestagu i Landtagu w 2021 i gminnych w 2019, procent głosów oddanych na poniższe partie polityczne:Partia Zielonych

(Bündnis 90/Die Grünen)Socjaldemokratyczna

Partia Niemiec

(SPD)Unia Chrześcijańsko-

Demokratyczna Niemiec

(CDU)Wolna Partia

Demokratyczna

(FDP)Die LinkeAlternatywa

dla Niemiec

AfDdzielnica Vauban4610,73,52,818,21,2Fryburg Bryzgowijski34,815,312,76,310,34,2Badenia-Wirtembergia

(bez wyborów gminnych)24,916,324,412,93,459,65Niemcy (wybory do Bundestagu)14,825,718,911,54,910,3

Infrastruktura Szkoła podstawowa Szkoła podstawowa im. Karoline Kaspar, już wkrótce po otwarciu w 1999 r., okazała się ze względu na dużą liczbę dzieci niewystarczająca i konieczna była jej rozbudowa. Program pedagogiczny szkoły nawiązuje do filozofii Janusza Korczaka.

Sklepy Na terenie Vauban znajdują się m.in. trzy piekarnie, dwa sklepy z odzieżą dziecięcą, księgarnia, lodziarnia, dwa sklepy ze zdrową żywnością, supermarket, drogeria, kwiaciarnia, sklep rowerowy z warsztatem, sklep komputerowy, dwóch stolarzy, szewc i apteka. W środowe popołudnia na Alfred-Döblin-Platz odbywa się targ.

Straż pożarna Mieszkańcy Vauban mogą wstąpić do ochotniczej straży pożarnej w jej fryburskim oddziale Unterstadt. Przez wiele lat siedzibą tego oddziału był jeden z budynków dawnych koszar w centrum Vauban. Obecnie jednostka ta znajduje się w odnowionej i rozbudowanej remizie przy Eschholzstraße. mały|Żywa „kopuła wierzbowa” w pobliżu pętli tramwajowej

Tereny zieleni mały|upright|Pomnik pamięci Georga Elsera Przy pracy nad planowaniem terenów zieleni w Vauban zaangażowani byli zarówno specjaliści od architektury krajobrazu, jak i mieszkańcy dzielnicy. W rezultacie powstały na osi północ-południe trzy strefy parkowe o łącznej powierzchni ok. 6 hektarów. Każda z nich łączy się z naturalnym pasem zieleni wzdłuż potoku Dorfbach, płynącego z Merzhausen przez Vauban w stronę St. Georgen. W obrębie nowo powstałych terenów zieleni położone są place zabaw dla dzieci starszych i młodszych, a także samodzielnie prowadzona piekarnia. Chłodne wiatry wiejące od strony leżącego na płd.-zach. Schönbergu (644 m n.p.m.) zapewniają dobrą wentylację dzielnicy. Z wcześniej tu rosnącego drzewostanu zachowano dużą ilość egzemplarzy, np. lipy, klony, platany czy buki, a niektóre z nich liczą ponad 60 lat, jak te wzdłuż ulicy Vaubanallee. W pobliżu pętli tramwajowej, przy ogrodzie społecznościowym, powstał obiekt nazywany Weidendom lub Weidenpalast – rząd posadzonych wokół okręgu wierzb, których gałęzie poprowadzone wzdłuż metalowych stelaży urosną w kształt „wierzbowej kopuły”Garten- und Tiefbauamt, Martin Leser.. W 2013 r. zrzeszenie niemieckich architektów krajobrazu Bund Deutscher Landschaftsarchtiekten zaliczyło tereny zielone dzielnicy Vauban do stu miejsc w Niemczech wybitnych pod względem architektury zieleni.

W 2004 roku na skwerze niedaleko ulicy Georg-Elser-Straße postawiono patronowi ulicy – autorowi zamachu na Hitlera w 1939 r. – pomnik, który w 2013 r. musiał zostać rozebrany ze względu na spróchniałe topolowe drewno, z którego był zrobiony. W 2015 r. postawiono w tym miejscu stelę wykonaną z drewna robinii i żelaza.

Tablice informacyjne