Zwycięzcy oceanu – debiutancka powieść marynistyczna i podróżniczo-przygodowa dla młodzieży autorstwa Władysława Umińskiego. Po raz pierwszy ukazywała się w odcinkach w 1890 roku, a jej pierwsze wydanie książkowe opublikowano w 1891 roku. Powieść była wielokrotnie wznawiana i została przetłumaczona na język czeski.

Głównymi bohaterami utworu są polski inżynier okrętowy Elski i amerykański porucznik Ebb. Powstały między nimi konflikt ma rozstrzygnąć nietypowy pojedynek: wspólna przeprawa przez Ocean Spokojny z San Francisco do Hongkongu na skonstruowanej przez Elskiego niewielkiej łodzi „Albatros”. Podróż ma zarazem dowieść odwagi amerykańskich marynarzy w obliczu konkurencyjnego przedsięwzięcia angielskiego żeglarza. Wyprawę śledzi angielski milioner sir Morton, poszukujący niebezpiecznych przygód jako lekarstwa na dręczącą go nudę, który później dołącza do załogi łodzi.

Historia wydań Powieść była opublikowana najpierw w 1890 roku w ilustrowanym magazynie Wędrowiec w odcinkach (nr 23–52), a następnie wydana jako książka w 1891 przez wydawnictwo redakcji Wędrowca. Do roku 1947 książka miała osiem wydań, m.in. w 1900, 1925Dziennik Bydgoski (R. 20), „Dla naszej młodzieży”, 1926, Nr 145, s. 9., 1941, 1943 i 1947 roku. Została przetłumaczona na język czeski (Vítězové oceánu, 1929).

Niektóre wydania były ilustrowane. Drugie wydanie z 1900 roku zawierało sześć całostronicowych rycin, których autora nie podano. Czwarte wydanie z 1925 ukazało się z siedmioma rycinami E. Bridge’a.

Była to pierwsza książka Umińskiego, napisał ją w wieku 19 lat.

Fabuła Akcja powieści rozpoczyna się 3 maja 1884 roku na parowcu „Japonja”, płynącym z Jokohamy do San Francisco. Na jego pokładzie służą amerykański starszy porucznik Ebb, zajmujący się również badaniami przyrodniczymi, oraz Polak Elski, inżynier okrętowy. Podczas pogoni za zaobserwowanym na oceanie domniemanym wężem morskim dochodzi między nimi do sporu. Elski zarzuca sceptycznemu Ebbowi, że ten nie chce uznać istnienia stworzenia, ponieważ musiałby przyznać się do pomyłki. Obrażony porucznik wyzywa go na pojedynek.

Do pojedynku na pistolety nie dochodzi. Kapitan Hopkins sugeruje, aby zamiast niego podjęli próbę przepłynięcia Oceanu Spokojnego w niewielkiej łodzi. Bezpośrednim impulsem do tej wyprawy staje się wiadomość o zamiarze samotnego przepłynięcia Atlantyku przez angielskiego żeglarza sir Gilberta. Kapitan Hopkins przekonuje Ebba i Elskiego, że przeprawa przez Pacyfik w niewielkiej łodzi pozwoli wykazać wyższość amerykańskich marynarzy i obronić honor amerykańskiej bandery. Elski konstruuje z masy papierowej żaglówkę „Albatros”, mającą 5,6 m długości, 1,6 m szerokości i 0,9 m głębokości, natomiast Ebb opracowuje trasę z San Francisco do Hongkongu, wykorzystującą prądy morskie i stałe wiatry. Rejs pozostaje formą pojedynku: obaj mężczyźni zobowiązują się nie pomagać sobie ani sobie nie szkodzić, lecz zachowywać się tak, jak gdyby każdy odbywał podróż samodzielnie.

Do ekspedycji próbuje przyłączyć się ekscentryczny angielski milioner sir Morton, poszukujący niebezpiecznych przeżyć jako lekarstwa na dręczącą go nudę. Po odmowie potajemnie organizuje własną wyprawę i podąża za „Albatrosem” na jachcie „Tryton”. Po wyrzuceniu „Albatrosa” na bezludną wyspę Morton dołącza do Elskiego i Ebba na jego pokładzie, początkowo ukrywając, że „Tryton” nadal śledzi łódź i potajemnie dostarcza podróżnikom zapasyWładysław Umiński. Zwycięzcy oceanu. Rodział VII NOCNE STARCIE (ebook)..

Żeglarze docierają na Hawaje, po czym mierzą się z cyklonem. Ratują także Jacka, służącego Mortona i jedynego ocalałego z rozbitego „Trytona”. Ponieważ niewielka łódź nie może pomieścić czterech osób, Morton i Jack zakładają znajdujące się na jej pokładzie aparaty pływackie konstrukcji – nieprzemakalne stroje z napełnianymi powietrzem komorami i niewielkimi żaglami – i płyną za „Albatrosem”, przywiązani do jego rufy.

Na jednym z atoli Wysp Marshalla Elski i Ebb zostają pojmani przez jej mieszkańców, którzy biorą ich za europejskich handlarzy niewolników (zob. ). Spotykają następnie rzeczywistych handlarzy, uwalniają porwanych wyspiarzy i uczestniczą w walkach z załogą handlarzy. Podczas walk na atolu bohaterowie zostają rozdzieleni. Uwolniony z niewoli Ebb zabiera ukrytego w zatoce „Albatrosa”, aby łódź nie wpadła w ręce uciekających wyspiarzy, i bezskutecznie poszukuje Elskiego. Nieświadomy tego Elski uznaje, że łódź została skradziona, i wraz z Mortonem oraz Jackiem kontynuuje podróż miejscową pirogą w kierunku Ponape. Kiedy piroga zostaje przewrócona przez kaszalota, rozbitków odnajduje Ebb na „Albatrosie”. Po uzupełnieniu na Mokil wyposażenia żeglarskiego bohaterowie docierają na Ponape. Tam Morton i Jack postanawiają odłączyć się od wyprawy i dotrzeć do Hongkongu niezależnie. Ponieważ kapitan odpływającej tam chińskiej dżonki odmawia zabrania żywych pasażerów, ukrywają się w przewożonych przez nią trumnach, przy pomocy Elskiego i Ebba. Tydzień później Elski i Ebb opuszczają wyspę na „Albatrosie” i, mijając Mariany, samotnie kierują się ku Hongkongowi.

Podczas ostatniego, dwudziestodniowego etapu walczą ze sztormową pogodą, wyczerpaniem i brakiem żywności. Po czterech miesiącach podróży docierają do Hongkongu. Ujrzawszy cel wyprawy, dawni przeciwnicy uznają wspólne zwycięstwo nad oceanem, przebaczają sobie i kończą pojedynek. Wiadomość o ich wyczynie zostaje rozpowszechniona przez prasę na całym świecie.

Odbiór Książkę zrecenzował Wiktor Gomulicki w „Kurierze Codziennym” nr 345 z 1891 roku. Gomulicki, omawiając polską literaturę dla młodzieży na tle twórczości Mayne-Reida i Juliusza Verne’a, uznał Umińskiego za jednego z rodzimych „współzawodników” zagranicznych autorów literatury popularnonaukowej. Zwycięzców oceanu ocenił jako „bardzo pomyślny” debiut, chwaląc przygotowanie naukowe autora oraz jego umiejętność „zajmującego i obrazowego opowiadania”. Zarazem krytykował zależność powieści od twórczości Verne’a, określając Umińskiego jako jego naśladowcę i oceniając, że „podrabianie pierwotworów” obniża wartość literacką utworu. Mimo tego Gomulicki przewidywał autorowi możliwość tworzenia w przyszłości „nie tylko dobrych, ale nawet doskonałych prac” tego rodzaju.

Pozytywnie o książce pisał recenzent w katolickim „Przeglądzie Powszechnym” z 1923, chwaląc ją za stonowanie (brak lekceważenia etyki, „indeferentyzmu religijnego”) i unikanie kontrowersyjnych wtedy teorii (np. chwalenia ewolucjonizmu bądź prezentowania „panteistycznych opisów przyrody”).

W 1926 roku recenzent „Dziennika Bydgoskiego”, omawiając czwarte wydanie powieści, uznał książkę za „doprawdy wartą czytania”, a jej treść za zajmującą i „nader pouczającą”. Zarazem krytycznie ocenił nadmierną objętość utworu, postulując, aby w następnym wydaniu skrócono go bez szkody dla treści „o co najmniej 50%”.

W okresie międzywojennym, w 1929 roku, powieść zrecenzowała Komisja Oceny Książek do Czytania dla Młodzieży Szkolnej. Recenzent pisał, że „postacie bohaterów są sympatyczne”, aczkolwiek krytycznie przedstawiony na początku jest antagonista powieści, „Anglik Morton, bogacz znudzony i poszukujący silnych wrażeń..., ale i ten zmienia się w końcu”. W podsumowaniu recenzji napisano, że „mimo nieprawdopodobieństwa niektórych przygód, książkę można czytać z zainteresowaniem, podziwiając dzielność bohaterów”. Powieść opisano jako „poprawnie wydaną, ale słabo ilustrowaną” i ostatecznie określono jako „poleconą” dla dzieci w wieku 11–14 lat.

Analiza Powieść jest uważana za inspirowaną twórczością Verne’go, co dostrzegali już współcześni krytycy. Jest opisywana jako marynistyczna i podróżniczo-przygodowa powieść dla młodzieży.

Utwór przedstawia patriotyczny motyw „dzielnego Polaka na Obczyźnie”. Krystyna Kuliczkowska zwróciła uwagę na obecny w powieści motyw współzawodnictwa narodowego, pisząc, że Elski „z poświęceniem broni honoru flagi amerykańskiej przed konkurencyjną wyprawą angielską”. Choć bohater jest Polakiem, jako członek załogi amerykańskiego statku przyjmuje narzuconą mu rolę reprezentanta amerykańskiej żeglugi.

Jako że Umiński był także edukatorem, książka zawiera liczne informacje o zjawiskach przyrodniczych na Oceanie Spokojnym.

Przypisy

Kategoria:Polskie powieści dla dzieci i młodzieży Kategoria:Polskie powieści przygodowe Kategoria:Literatura marynistyczna Kategoria:Powieści z 1890 Kategoria:Powieści Władysława Umińskiego