Katerina Gogou (gr. Κατερίνα Γώγου) (ur. 1 czerwca 1940 w Atenach, zm. 3 października 1993 w Atenach) – grecka aktorka teatralna i filmowa, poetka, pisarska i działaczka społeczna. Jest autorką siedmiu tomików poetyckich, mi.in.: Τρία κλικ αριστερά [Trzy kliknięcia na lewo], Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste], Το ξύλινο παλτό [Drewniany płaszcz], Με λένε Οδύσσεια [Nazywam się Odyseja].

Po rozstaniu rodziców, do 12 roku życia, mieszkała z matką a następnie zamieszkała z ojcem. Ze strony ojca ma przyrodnie rodzeństwo: brata i siostrę. W Atenach urodzona i związana z nimi przez cale życie. W jej twórczości przeplatają się nazwy ateńskich ulic, placów, barów i innych popularnych miejsc. Jako pięciolatka zaczęła rozwijać swój talent aktorski i w 1945 zadebiutowała w teatrze u boku Nikosa Gounarisa (gr. Νίκος Γούναρης).

Kolejne lata poświęciła na edukację w najlepszych szkołach aktorskich Aten. Uczyła się tańca, śpiewu, ruchu scenicznego. Występowała w teatrze a także w filmie. Na ekrenie debiutowała w 1952 w filmie «Ο άλλος». Zagrała w kilkudziesięciu filmach. Początkowo grała w filmach o lekkiej tematyce, zmiana przyszła wraz z poznaniem reżysera Pavlosa Tassiosa (gr. Παύλος Τάσσιος), za którego wyszła za mąż w 1966 roku. 10 października 1967 przychodź na świat ich córka Mirto Tassiou w „miesiącu zmrożonych winogron”. W roku 1977 Katerina Gogou występuje w filmie Pavlosa Tassosa Το βαρύ... πεπόνι (Ciężki… melon) z 1977. Film porusza tematykę społeczną – wywłaszczenie całych wiosek i radykalna zmiana związana z nowym życiem w wielkim mieście. Katerina Gogou dopiero w tym filmie wykreowała główną rolę, za którą otrzymała nagrodę dla najlepszej aktorki na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Salonikach. Ich drugi wspólny film to w ("Zamówienie!"), w którym występuje jako narratorka, wplatając do filmu swoje wiersze, które melorecytuje. Film Όστρια, το τέλος του παιχνιδιού (Ostria, koniec zabawy) z 1984, w reżyserii Andreasa Thomopoulosa, zdobył Nagrodę Państwową za najlepszy scenariusz i był ostatnim filmem, w którym zagrała Gogou. Paradoksalnie stworzenie wyrazistych postaci w filmie zbiegło się z przekierowaniem jej zainteresowania na inne medium – poezję.

W 1978 roku Gogou publikuje pierwszy tomik wierszy i od tego czasu to poezja stanowi jej dominujący środek ekspresji.

Katerina Gogou to jedna z najpopularniejszych greckich poetek i chociaż jej twórczość nie znalazła się w kanonie literatury Pokolenia lat 70., to wciąż jej poezja jest wydawana, czytana i przekładana na kolejne języki.

Życiorys Dzieciństwo Katerina Gogou urodziła się 1 czerwca 1940 roku w Atenach dziewięć miesięcy po wybuchu II wojny światowej. Jej wczesne dzieciństwo przypadło na czas okupacji, a następnie wojny domowej w Grecji.

Jako pięciolatka debiutowała na scenie, spełniając swoje marzenie o staniu się aktorką. Niebawem została okrzyknięta cudownym dzieckiem i grała zarówno w teatrze jak i w filmach.

Młodość Po rozstaniu rodziców, początkowo mieszkała z ojcem. Z czasem napięta relacja z ojcem doprowadziła do tego, że Katerina zamieszkała ze swoją mamą. Wedle relacji rodzeństwa „matka Kateriny była bardzo słodką kobietą, była ptaszkiem, jakby jej nie było – szeptała. Dożyła 100 lat, zmarła w domu opieki. Nie jest znany powód, z jakiego powodu oddała córkę, by wychowywał ją jej ojciec. W niektórych późniejszych wierszach Gogou można wyczytać, że jej matka zmagała się z problemami psychicznymi.

Podobnie jak dzieciństwo Kateriny dzieli się na dwa okresy – mieszkanie z ojcem, a następnie z matką, tak też jej życie zawodowe dzieli się na dwa okresy – aktorstwo i poezja, a między nimi okres przejściowy, kiedy Katerina jeszcze występuje w filmie, ale zmienia się typ ról, w które się wciela.

Aktorka Katerina jako dwunastolatka zagrała po raz pierwszy w filmie, zrealizowanym na podstawie sztuki Alekosa Sakellariosa. W roku 1962 wystąpiła w spektaklu muzycznym według kompozycji i w reżyserii Mikisa Theodorakisa Όμορφη πόλη, w Θέατρο Μετροπόλιταν. Była na tyle wszechstronna, że grę aktorską doskonale łączyła ze śpiewem i tańcem. Jako dwudziestolatka występowała z Nini Zaha (Νινί Ζαχα), towarzyszyła na scenie piosenkarzowi Lakisowi Pappasowi. W swojej karierze scenicznej współpracowała z najlepszymi aktorami, między innymi z Dino Iliopoulosem (być może odwołanie do tych wspomnień znajdziemy w następujących słowach: „jechałam z jedną trupą, sami starcy, / ciężarówką pełną kur / i trzymałam tekst ostatnim wielkim tuzom”). Z czasem porzuca scenę na rzecz kolejnych i coraz częstszych planów filmowych. Jej kariera aktorska nabrała rozpędu – zagrała w około pięćdziesięciu filmach.

Poetka Poezja przyniosła jej rozgłos. Jej debiutancki tomik Trzy kliknięcia na lewo sprzedał się w nakładzie 40 000 egzemplarzy, co stanowiło ogromny sukces, który osiągnęli w Grecji w tamtym czasie jedynie Janis Ritsos i Odisseas Elitis.

Polityka Debiut literacki Gogou nakłada się na okres zmian politycznych w Grecji. Rok 1974 jest przełomowy. Po czterech miesiącach od upadku junty w końcu odbyły się pierwsze wybory parlamentarne, a ich data, nieprzypadkowo, została ustalona na 17 listopada – dokładnie rok wcześniej stłumiono bunt studentów na Politechnice Ateńskiej. Po wydarzeniach z listopada 1973, kiedy okupowana była Politechnika w Atenach, nastąpił czas buntu, a pisarze tego pokolenia zostali nazwani „pokoleniem Politechniki”, „pokoleniem zwątpienia” (η γενιά της αμφισβήτησης), „podważającymi”.

Śmierć

Katerina Gogou popełniła samobójstwo – połączyła alkohol i leki. Samobójstwo popełniła dwa dni po małżeństwie z "wielkim dupkiem", jak nazwala męża Kateriny jej siostra Argiro:

„Złym spotkaniem – kulminacją historii – był zły partner, dwadzieścia lat od niej młodszy, którego poślubiła w Ratuszu dwa dni przed śmiercią. Był człowiekiem, którego nie znaliśmy. Mirto mówiła o nim, że «był wielkim dupkiem». To był jej koniec. Ostatnia dekada życia to czas spędzony z młodszymi mężczyznami […] «Zabrałam go, aby nauczyć go gry na fortepianie, a on mnie bije». Mimo to wyszła za niego”.

Dzieła Na dorobek literacki Kateriny Gogou składa się siedem tomików poezji, przy czym ostatni z nich został wydany już po śmierci poetki. Są to:

Τρία κλικ αριστερά [Trzy kliknięcia na lewo], Εκδόσεις Καστανιώτη, 1η έκδοση Αθηνά 1978. Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste], Εκδόσεις Καστανιώτη, 1η έκδοση Αθηνά 1980. Το ξύλινο παλτό [Drewniany płaszcz], Εκδόσεις Καστανιώτη, 1η έκδοση Αθηνά 1982. Απόντες [Nieobecni], Εκδόσεις Καστανιώτη, 1η έκδοση Αθηνά 1986. Ο μήνας των παγωμένων σταφυλιών [Miesiąc zmrożonych winogron], Εκδόσεις Καστανιώτη, 1η έκδοση Αθηνά 1988. Νόστος [Powrót do domu], Εκδόσεις Λιβάνη, 1η έκδοση Αθηνά 1990.

Pośmiertnie wydana została książka:

Με λένε Οδύσσεια [Nazywam się Odyseja], Εκδόσεις Καστανιώτη, 1η έκδοση Αθηνά 2002. Jest to nieukończona autobiografia poetycka, sporo w niej wspomnień z okresu okupacji hitlerowskiej, ruchu oporu i wojny domowej.

Wydanie zbiorcze zawierające wszystkie siedem książek:

Τώρα να δούμε εσείς τι θα κάνετε. Ποιήματα 1978–2002 [Teraz zobaczymy, co wy zrobicie. Wiersze 1978–2002], Εκδόσεις Καστανιώτη Α.Ε., Αθηνά 2013.

Filmy Zagrała w wielu filmach, jednak niewiele z nich znanych jest polskiemu widzowi.

Fabularne RokGrecki tytułRolaReżyseria1952Ο άλλοςΑλέκος Σακελλάριος1959Το ξύλο βγήκε από τον παράδεισοΛαζάρουΔράκουλας και ΣίαΜαρίαΕρρίκος Ιατρού1960Άντρας είμαι και το κέφι μου θα κάνωΜαρία Πλυτά1961ΕφιάλτηςυπηρέτριαΕρρίκος ΑνδρέουΤο έξυπνο πουλίΜαρίνα ΜανήΟρέστης ΛάσκοςΤο παιδί της πιάτσαςΛιλίκαΚώστας Χατζηχρήστος & Απόστολος Τεγόπουλος1962Νόμος 4000ΚλειώΓιάννης ΔαλιανίδηςΟι γυναικοκατακτητέςΟρέστης ΛάσκοςΤα κοθώνια του θρανίουΡιρήΚώστας ΓεωργούτσοςΤου Κουτρούλη ο γάμοςΜατίναΚώστας Μαργαρίτης1963Η ψεύτραΝτόλυΓιάννης ΔαλιανίδηςΤα παλιόπαιδαΦρίνταΝέστορας ΜάτσαςΜεσάνυχτα στη βίλα ΝέλληΤάκης ΕμμανουήλΑνήσυχα νιάταΑγνήΠάνος ΓλυκοφρύδηςΠαλικαράκια της παντρειάςΔώραΦρίξος Ηλιάδης1964Γάμος αλά ελληνικάφίλη ΜίναςΒασίλης ΓεωργιάδηςΆπονη ζωήΛιλήΠάνος ΓλυκοφρύδηςΔεσποινίς διευθυντήςΝτιάναΝτίνος ΔημόπουλοςΤο κορίτσι της ΚυριακήςΝέστορας ΜάτσαςΜας ενώνει ο πόνοςΚώστας Δούκας1965Η δε γυνή να φοβήται τον άνδραΠαγώναΓιώργος ΤζαβέλλαςΜια τρελή, τρελή οικογένειαΣίσσυΝτίνος ΔημόπουλοςΚάλλιο πέντε και στο χέριΜπέτυ ΚωνσταντινέαΠάνος ΓλυκοφρύδηςΦτωχολογιάΆνναΠαύλος Τάσιος1968Ο τρελός τα 'χει τετρακόσιαΚαίτη ΛαμπρέταΚώστας Καραγιάννης1969Η ωραία του κουρέαΆννα ΨαλίδαΝτίνος ΔημόπουλοςΗ θυσία μιας γυναίκαςΆνναΣτέλιος Τατασόπουλος1970Τρελά κορίτσια απίθανα αγόριαΧριστίναΠαναγιώτης ΚωνσταντίνουΑγάπη για πάνταΠένυΒασίλης ΓεωργιάδηςΟι αριστόγατεςΤουλούζ (φωνή)Λευτέρης Σιάσκας1971Τι έκανες στον πόλεμο ΘανάσηΦρόσω ΚαραθανάσηΝτίνος Κατσουρίδης1972Υπέροχες νύφες, κορόιδα γαμπροίΜπουμπούΠαναγιώτης ΚωνσταντίνουΝαι μεν, αλλάπεραστικήΠαύλος Τάσιος1973Ο Ρομπέν των ΔασώνΤσίφτης (φωνή)1977Το βαρύ πεπόνιΤούλα (Toula)Παύλος Τάσιος19781922θεατρίναΝίκος Κούνδουρος1980Παραγγελιά! ("Zamówienie!")Κατερίνα (Katerina)Παύλος Τάσιος (Pavlos Tasios)1984Όστρια, το τέλος του παιχνιδιού, (Ostia koniec zabawy)Ανδρέας Θωμόπουλος

Twórczość poetycka Katerina Gogou zdecydowała się przerwać swoją karierę aktorską i skoncentrowała się na twórczości poetyckiej. Jej debiutancki tomik wierszy Trzy kliknięcia na lewo z 1978 stał się w Grecji bardzo popularny i przyniósł autorce ogromny sukces.

Dyskografia Katerina Gogou, Kiriakos Sfetsas (gr. Κυριάκος Σφέτσας) – album Στο Δρόμο [W drodze], 1981, Soundtrack z Parangelia!

Lista utworów: 1Η Ζωή Μας Είναι Σουγιαδιές2:22"Życie nasze to składane noże", to pierwszy wiersz z tomiku Τρία κλικ αριστερά [Trzy kliknięcia na lewo]2Θέλω Να Κουβεντιάσω3:02"Chcę porozmawiać w jakiejś kawiarni", to 4 wiersz z tomiku Τρία κλικ αριστερά [Trzy kliknięcia na lewo]3Μοναξιά3:52"Samotność", wiersz z tomiku Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste]4Κανείς Δεν Θα Γλιτώσει2:27wiersz z tomiku Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste]5Πάει Αυτό Ήταν2:19wiersz z tomiku Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste]6Κοίτα Πώς Χάνονται Οι Δρόμοι4:03pierwszy wiersz z tomiku Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste]7Καμιά Φορά3:22"Czasami powoli, powoli otwierają się drzwi i wchodzisz", 24 wiesz z tomiku Τρία κλικ αριστερά [Trzy kliknięcia na lewo]8Πόσο Νωρίς Φεύγει Το Φως6:556 wiersz z tomiku Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste]9Θαρθεί Καιρός2:39wiersz z tomiku Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste]

Upamiętnienie 21 stycznia 2013 roku w teatrze «Τζένη Καρέζη» wystawiany jest spektakl inspirowany twórczością Gogou. Reżyseria: Sofia Adamidou, tytuł: «Πέρασα με κόκκινο», w roli głównej Jenny Kollia.

Bibliografia

Linki zewnętrzne https://www.lifo.gr/culture/vivlio/san-simera-pethane-i-katerina-gogoy-ena-aprothymo-eidolo-tis-skoteinis-poiisis https://www.in.gr/2021/03/12/stories/katerina-gogou-ta-dyskola-xronia-kai-ksexoristi-viografia-tis/

Przypisy

Kategoria:Greckie aktorki filmowe Kategoria:Greckie aktorki teatralne Kategoria:Greccy pisarze Kategoria:Ludzie urodzeni w Atenach Kategoria:Urodzeni w 1940 Kategoria:Zmarli w 1993