Opera kameralna (ang. chamber opera, wł. opera da camera, fr. opéra de chambre) – określenie utworów operowych napisanych do wykonania z zespołem kameralnym, a nie z pełną orkiestrą. Zazwyczaj jest to utwór krótki, wykonywany przez małą orkiestrę (zespół kameralny), o uproszczonej inscenizacji scenicznej i trwający dość krótko.
Historia Określenie opera kameralna zostało po raz pierwszy użyte w literaturze naukowej przez w 1902. Jednakże termin opera kameralna był używany do określenia wcześniejszych kompozycji muzycznych. Początkowo opera kameralna odnosiła się do małych przedstawień prywatnych, bez chóru, w książęcym salonie, z okazji uroczystości rodzinnych. W stosunku do twórczości z końca XIX wieku terminu tego zaczęto używać dla odróżnienia od wielkiej opery romantycznej i dramatu muzycznego Richarda Wagnera, termin ten był używany w odniesieniu do różnych gatunków operowych o mniejszych rozmiarach pod względem fabuły, przestrzeni i obsady – często tylko w jednym akcie. Wcześniejsze utwory również są określane jako opery kameralne, np. La serva padrona Pergolesiego z 1733, która powstała jako komiczne intermezzo do innej opery tego kompozytora, a z czasem nabrała znaczenia jako opera kameralna ze względu na krótki czas trwania (45 minut) i to, że zawiera tylko trzy postacie.
XX wiek Na początku XX wieku kompozytorzy zaczęli określać swoje kompozycje jako opera kameralna – wśród przykładów są Gustava Holsta z 1908/1909, czy kompozycja Georges’a Migot, który swoją operę Le Rossignol en amour z 1926 określił explicite jako opéra de chambre.
Inne dzieła z początku XX wieku, które mogą być traktowane jako opera kameralna – utwory Igora Strawińskiego z 1918, w której brakuje partii śpiewu, ale był to pierwszy podróżujący teatr kameralny, skonstruowany tak, aby można było go przewieźć z kilkoma członkami orkiestry i kilkoma wykonawcami oraz z 2016. Do pierwszych znaczących dzieł kameralnych zalicza się Ariadne auf Naxos Richarda Straussa w wersji z 1912, w jednym akcie i prologu, z zaledwie czterema postaciami. W 1926 roku Paul Hindemith stworzył w trzech aktach z udziałem zaledwie siedmiu wykonawców.
W kolejnych latach XX wieku powstawały dzieła o charakterze oper kameralnych. Benjamin Britten pisał dzieła w tej kategorii w latach czterdziestych XX wieku, kiedy potrzebowała dzieł, które można było z łatwością zabierać w trasy koncertowe. Britten stworzył kolejno: (Gwałt na Lukrecji) (1946), (1947), The Turn of the Screw (Obrót śruby) (1954) i (Kulikowa rzeka) (1964).
. z 1958 Humphreya Searle’a jest przeznaczony na cztery głosy i orkiestrę składającą się z pojedynczych instrumentów smyczkowych, dętych drewnianych i dętych blaszanych, z dwoma perkusistami. Efekty elektroniczne mogą również służyć wytworzeniu określonych efektów dźwiękowychSearle, Humphrey. The Diary of a Madman. London and Mainz: Schott and Co., 1958, str. iii..
Opery kameralne Wybór tytułów oper kameralnych, wg roku powstania: 1708 , Antonio Caldara; 1733 La serva padrona, Giovanni Battista Pergolesi; 1922 , Igor Strawinski; 1923 , Manuel de Falla; 1926 , Paul Hindemith; 1927 , Darius Milhaud; 1945 , Ernst Křenek; 1954 Obrót śruby, Benjamin Britten.
Zobacz też Muzyka kameralna Warszawska Opera Kameralna
Przypisy
Bibliografia Searle, Humphrey. The Diary of a Madman. London and Mainz: Schott and Co., 1958. Danuta Gwizdalanka, Złoty wiek muzyki kameralnej. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2016. Piotr Kamiński, Tysiąc i jedna opera, PWM, 2008.
Kategoria:Opera Kategoria:Muzyka kameralna