Budynek szkoły przy ulicy Podwale 57 we Wrocławiu

thumb|Skrzydło północne, 1964 r. thumb|Skrzydło południowe, 1964 r. thumb|Skrzydło północne (po lewej) i południowe (po prawej) thumb|Skwer przed szkołą, wcześniej wykorzystywany jako parking thumb|Budynek główny, 1964 r. thumb|Widok z południa, 1964 r. thumb|Skrzydło północne thumb|Skrzydło północne, dodatkowe wejścia do południa thumb|Mur (ogrodzenie) od ul. H. Kołłątaja thumb|Skrzydło południowe Budynek szkoły przy ulicy Podwale 57 – budynek szkoły położony we Wrocławiu przy ulicy Podwale 57 na osiedlu Przedmieście Świdnickie. Zabudowa powstała w latach 1958–1960 jako pierwsza w mieście szkoła tysiąclecia. Projektantką była Jadwiga Grabowska-Hawrylak. Zastosowane rozwiązania architektoniczne i konstrukcyjne pozwoliły na ukształtowanie fasady budynku z dużymi przeszkleniami, co było w ówczesnych czasach nowością we Wrocławiu. Z tego względu uznaje się go za pierwszy „szklany dom” w historii miasta oraz ówczesny synonim nowoczesności w architekturze. Współcześnie w budynku mieści się Szkoła Podstawowa Nr 71. Budynek wpisany jest do gminnej ewidencji zabytków oraz ujęty został w wojewódzkim wykazie zabytków.

Położenie i otoczenie Budynek szkoły położony jest we Wrocławiu przy ulicy Podwale 57 (kod pocztowy: 50-039). Jest to obszar osiedla Przedmieście Świdnickie położonego w centralnej części miasta. Po stronie północnej przebiega ulica Podwale, która jest drogą jednokierunkową, mającą duże znaczenie dla komunikacyjne, klasy zbiorczej, o dużym natężeniu ruchu, będąca bulwarem ogólnomiejskim, po której poruszają się także autobusy na wyznaczonych tu liniach w ramach wrocławskiej komunikacji miejskiej. Za ulicą położona jest fosa miejska, a dalej tereny zieleni obejmujące Promenadę Staromiejską. Po stronie wschodniej przebiega ulica Hugona Kołłątaja, która jest jedną z głównych osi łączących Stare Miasto z Dworcem Głównym. Na południe za terenem szkolnym zabudowa rejonie ulicy Tadeusza Kościuszki i wspomnianej ulicy Hugona Kołłątaja. Natomiast na zachód od szkoły leżą budynki mieszkalne przy ulicy Podwale 45-56. Teren ten charakteryzuje się najlepszym dostępem do infrastruktury komunikacyjnej, a w bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się przystanki zarówno tramwajowe, jak i autobusowe dla linii komunikacyjnych w ramach wrocławskiej komunikacji miejskiej.

Historia Teren na którym posadowiona jest szkoła był w okresie międzywojennym gęsto zabudowanym obszarem śródmiejskim, z ciągłą pierzeją wzdłuż ulicy Hugona Kołłątaja oraz zabudową przy ulicy Podwale. W wyniku działań wojennych prowadzonych podczas oblężenia Wrocławia w 1945 r. znaczna część zabudowy uległa zniszczeniu, w tym niemal cała zabudowa przy ulicy Hugona Kołłataja oraz zabudowa przy tym odcinku ulicy Podwale. Po uporządkowaniu gruzów powstały wolne tereny na których zrealizowano nowe zagospodarowanie. Część terenów przeznaczono pod zabudowę mieszkaniową, między innymi w rejonie ulicy Hugona Kołłątaja i ulicy Tadeusza Kościuszki, w rejonie ulicy Piotra Skargi i ulicy Teatralnej (budynki mieszkalne przy ulicy Teatralnej 22-26 i Piotra Skargi 7-17), czy przy ulicy Podwale (budynki mieszkalne przy ulicy Podwale 45-56 we Wrocławiu), lecz teren przy skrzyżowaniu ulicy Hugona Kołłątaja i ulicy Piotra Skargi z ulicą Podwale po stronie południowo-zachodniej przeznaczono pod budowę szkół. Powstały tu dwie oddzielne szkoły, w tym omawiana przy ulicy Podwale 57. Współcześnie cała zabudowa obu szkół przeznaczona jest dla potrzeb jednej placówki.

Decyzja o budowie szkoły w tym miejscu powstała już w drugiej połowie lat 40. XX wieku, sam projekt koncepcyjny został opracowany w latach 1947–1948. Autorką projektu szkoły jest Jadwiga Grabowska-Hawrylak. Projekt ten powstał więc jeszcze w czasie studiów odbywanych przez autorkę na Politechnice Wrocławskiej. Natomiast projekt ostateczny powstawał od 1955 r. (około 1956 r.). Sama zaś budowa obiektu prowadzona była od 1958 r. do 1960 r. Był to jeden z pierwszych zrealizowanych obiektów projektu Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak. Była to także pierwsza we Wrocławiu szkoła tysiąclecia. Szkoły te były realizowane pod hasłem „1000 szkół na 1000-lecie”, a budynek szkoły przy ulicy Podwale 57 powstał w pierwszej fazie realizacji całego programu, w okresie kiedy przykładano jeszcze wagę do jakości architektury planowanych budynków szkolnych. Takie pierwotne podejście wynikało z traktowania tejże architektury jako ważnego elementu wychowania estetycznego. Do nowej zabudowy przeniesiono z innej lokalizacji funkcjonującą już Szkołę Podstawową numer 71 inaugurując nowy rok szkolny w nowym budynku dnia 1 września 1960 r. Placówka zyskała miano eksperymentalnej dzięki stosowaniu nowatorskich metod nauczania.

Nieruchomość, własność i użytkownicy Działka gruntu, na której położony jest ten budynek szkolny, zajmuje obszar o polu powierzchni wynoszącym 0,5548 ha. Klasoużytek tej działki jest określony jako Bi – Inne tereny zabudowane. Działka ma przypisany identyfikator EGiB G5 026401_1.0001.AR_33.51/1 oraz identyfikator IIP PL.PZGiK.112.EGiB DB314905-2461-4D18-8C3B-F8E8C1AA11C0. Pod względem ewidencji gruntów i budynków (EGiB) na działce posadowiony jest budynek główny (identyfikator EGiB G5 026401_1.0001.AR_33.51.4_BUD oraz identyfikator IIP PL.PZGiK.112.EGiB A7BF77D8-64DF-4DDA-A9D0-C98D63CB197E), a oprócz budynku głównego w ewidencji tej wyodrębniono przylegający do niego łącznik (identyfikator EGiB G5 026401_1.0001.AR_33.51.5_BUD oraz identyfikator IIP EA82D20B-E451-4F39-BD07-072D84644E86), część z zapleczem przy sali gimnastycznej (identyfikator EGiB G5 026401_1.0001.AR_33.51.6_BUD oraz identyfikator IIP A8876B2B-7FCD-4689-B3BB-3112C526BB5D) oraz budynek z salą gimnastyczną (identyfikator EGiB G5 026401_1.0001.AR_33.51.7_BUD oraz identyfikator IIP C1042669-B49F-44AD-B117-B7DEFCAD9071). Wszystkie te wyodrębnione w ewidencji obiekty, według Klasyfikacji Środków Trwałych mają przypisany rodzaj k – budynki oświaty nauki i kultury oraz sportowe (107). Są to obiekty użyteczności publicznej. Jak wyżej zaznaczono współczesna placówka użytkuje także sąsiednią nieruchomość z budynkiem szkolnym, nieujętą w powyższym zestawieniu.

Nieruchomość jest własnością gminy, ale pozostaje w zarządzie, użytkowaniu. W budynku mieści się Szkoła Podstawowa nr 71 imienia Zesłańców Sybiru. Placówka użytkuje także sąsiedni budynek i teren przy ulicy Hugona Kołłątaja 1-6. W północno-zachodnim narożniku działki przy ulicy Podwale posadowiony jest jeszcze niewielki pawilon o funkcji handlowej – rodzaj według Klasyfikacji Środków Trwałych: h – budynki handlowo-usługowe (103), powierzchnia zabudowy 21 m².

Zabudowa i zagospodarowanie terenu Jak wyżej podano na terenie znajduje się zabudowa, którą w ewidencji podzielono na cztery części – budynek główny, którego powierzchnia zabudowy wynosi 980 m², łącznik o powierzchni zabudowy wynoszącej 39 m², część z zapleczem o powierzchni zabudowy wynoszącej 110 m² i budynek z salą gimnastyczną o powierzchni zabudowy 186 m². Na działce oprócz budynków i towarzyszącej zieleni na południe od zabudowy znajdują się także boiska oraz inne urządzenia sportowe urządzone na tej działce i na sąsiedniej działce ewidencyjnej przy drugim budynku szkolnym. Przed budynkiem na działce o powierzchni wynoszącej 0,1283 ha urządzony jest skwer, któremu nadano imię Dzieci Sybiru. Teren szkolny od ulic oddzielony jest murem, a w pozostałym zakresie ogrodzeniem z prętów stalowych. Wjazd na teren prowadzi od ulicy Podwale.

Architektura i aspekty budowlane Wprowadzenie do architektury Architektura obiektu odnosi się do stylistyki modernistycznej i jest to jeden z pierwszych obiektów we Wrocławiu o takim nawiązaniu. Zastosowane rozwiązania architektoniczne i konstrukcyjne pozwoliły na ukształtowanie fasady budynku z dużymi przeszkleniami. Z tego względu ówcześnie obiekt został nazwany „szklanym domem” i był to pierwszy taki budynek w historii miasta. Stał się wówczas także synonimem nowoczesności w architekturze. Sam zespół budynków to zestawienie trzech kubusów o różnej powierzchni i wysokości rozmieszczonych w układzie asymetrycznym.

Rzut poziomy Zasadnicza część zabudowy w rzucie na płaszczyznę terenu ma kształt zbliżony do litery „T”, przy czym „daszek” (skrzydło północne budynku) położony jest w części północnej zespołu zabudowy, w układzie zbliżonym do równoleżnikowego, a „nóżka” (skrzydło południowe budynku) biegnie w kierunku południowym, w układzie zbliżonym do kierunku południkowego, łącząc się z „daszkiem” w około 1/3 jego długości bliżej strony zachodniej. Do południowego krańca „nóżki” przylega łącznik prowadzący do bloku sportowego z zapleczem sanitarnym, którego rzut poziomy ma kształt prostokąta.

Bryła Zabudowa na wyżej opisanej nieruchomości obejmuje budynek szkoły o różnej wysokości i liczbie kondygnacji w poszczególnych częściach obiektu. I tak budynek główny ma trzy kondygnacje nadziemne, a łącznik i część z zapleczem oraz salą gimnastyczną mają jedną kondygnację nadziemną. Powyższe spojrzenie oddaje zapisy zawarte we współczesnej ewidencji budynków jednak nie w pełni oddaje rzeczywisty kształt zabudowy, na który składają się zestawione ze sobą trzy kubusy – bryły o różnej wysokości i powierzchni, rozmieszczone asymetrycznie. Na budynek główny składają się dwa skrzydła budynku. Pierwszy ustawiony jest frontem do ulicy Podwale, ma wydłużony kształt o charakterze pawilonowym i dwie kondygnacje nadziemne. Drugie skrzydło położone jest prostopadle do niego, biegnie w głąb działki na której budynek jest posadowiony, ma trzy kondygnacje nadziemne mieszczące klasy lekcyjne. Ta część zabudowy szkolnej jest podpiwniczona. Trzecia bryła obejmuje blok sportowy połączony ze skrzydłem południowym wyżej wspomnianym łącznikiem. Ma jedną kondygnację nadziemną. Po stronie południowej urządzona jest sala gimnastyczna. Ta część tej bryły jest wyższa od części północnej, w której urządzono zaplecze socjalne (szatnie, umywalnie i sanitariaty). Wszystkie dachy zaprojektowano i wykonano jako dachy płaskie.

Elewacje Najbardziej wyeksponowana fasada budynku, czyli jego północna ściana zewnętrzna, z wejściem głównym do szkoły, zlokalizowana od strony ulicy Podwale, charakteryzuje się 21-osiowym, prostym podziałem w układzie geometrycznym, wykreowanym za pomocą elementów konstrukcyjnych. Elementy te tworzą podział na duże, identyczne pola. Są one wypełnione niską ścianką podokienną i dużymi oknami, tworzącymi na elewacji efekt dużych, dominujących przeszkleń. Ponad tym układem geometrycznym wykreowano zwieńczenie w postaci wąskiego pasa gładkiej ściany. Kolorystykę dobrano następująco: pionowe elementy konstrukcyjne pomalowano farbą o barwie niebieskiej, natomiast elementy poziome i ścianki w kolorze białym. Jednym z podstawowych aspektów zwracającym na siebie uwagę tej elewacji są duże okna. Mają one kształt zbliżony w swych proporcjach do kwadratu. Całe tak ukształtowane pole zostało podzielone szprosami. W części dolnej takiej figury wykreowano w ten sposób dwa małe, stosunkowo wąskie przeszklenia w kształcie położonych prostokątów, a w części górnej trzy większe przeszklenia w postaci pionowych prostokątów, przy czym boczne są nieco węższe od środkowego (współcześnie, pierwotnie układ był odwrotny). W przyziemiu wykonano cokół z typową wówczas okładziną z otoczaków. Przed wejściem do budynku, umieszczonym pond poziomem przyległego terenu, na zachodnim skraju tego skrzydła budynku, zbudowano rampę (pochylnię) i schody. Ściany szczytowe tego skrzydła (wschodnia i zachodnia) są ślepe, bez otworów okiennych czy innych charakterystycznych detali architektonicznych.