Joseph Calleia, a właśc. Joseph Alexander Caesar Herstall Vincent Calleja (ur. 4 sierpnia 1897, zm. 31 października 1975) – urodzony na Malcie amerykański aktor i piosenkarz występujący na scenie oraz w filmach, radiu i telewizji.
Biografia thumb|left|Calleia w przedstawieniu scenicznym na Broadwayu „Small Miracle” (1934–1935) Joseph Alexander Caesar Herstall Vincent Calleja urodził się 4 sierpnia 1897The National Archives at Riverside; Riverside, California, USA; Petitions for Naturalization, U.S. District Court for the Central District of California (Los Angeles), 1940–1991; NAI: 594890; Record Group Title: Records of District Courts of the United States, 1685–2009; Record Group Number: 21. Ancestry.com, California, Naturalization Records, 1887–1991 [baza danych online]. Provo, Utah: Ancestry.com Operations Inc., 2014. Dostęp 2015-11-11. w NotabileNotabile to jego prawidłowe miejsce urodzenia według dwóch źródeł, jedno z nich to Callei własny wniosek o naturalizację (dziś Mdina) w obszarze administracyjnym SaqqajjaSaqqajja to obszar administracyjny Mdiny, ale poza murami miasta. Jest kulturowo uważany za część zarówno Rabatu, jak i Mdiny. Saqqajja była historycznie częścią Rabatu, ale w najnowszej historii jest oficjalnie częścią Mdiny; zobacz także Melite. na Malcie. Jego rodzicami byli Pasquale i Eleonora Calleja; jego ojciec był architektem. Calleia studiował w koledżu w St. Julian’s i w St. Aloysius College w Birkirkarze. W wieku 12 lat za angielskie funty otrzymane na Boże Narodzenie kupił dwa tuziny harmonijek ustnych i założył lokalny zespół, którego występy wkrótce przynosiły 100 funtów tygodniowo. Wysłany przez ojca do Londynu, aby studiować inżynierię, Calleia wykorzystywał swój dobry tenor w music-hallach, wykonując ballady o Scottish Highlands ubrany w tradycyjny strój szkocki. Używał wówczas pseudonimu Joseph Spurin, posługując się panieńskim nazwiskiem matki ze względu na dezaprobatę ojca.
W 1914 Calleia wstąpił do . Po dwóch i pół roku pływania po świecie jego statek został storpedowany na kanale La Manche. Hospitalizowany przez trzy miesiące, Calleia został nagrodzony medalem kampanii"Joseph Calleia". Ancestry.com. Web: UK, Campaign Medals Awarded to WWI Merchant Seamen, 1914–1925 [baza danych on-line]. Provo, Utah, USA: Ancestry.com Operations, Inc., 2014. Data dostępu 2015-11-11. i honorowo zwolniony. W 1917 udał się do Stanów Zjednoczonych. Bezrobotny"Joseph Calleia Spurin". Ancestry.com. U.S., World War I Draft Registration Cards, 1917–1918 [baza danych on-line]. Provo, UT, USA: Ancestry.com Operations, Inc., 2005. Data dostępu 2015-11-11. śpiewał dla Czerwonego Krzyża i sił zbrojnych, a także zgłosił się na ochotnika do .
Kariera sceniczna Calleia rozpoczął karierę sceniczną w dniu zawieszenia broni. Po I wojnie światowej odniósł jedynie ograniczone sukcesy w wodewilu. Zarabiał na życie rozpalając piece w domu towarowym, a potem pracował nocami, myjąc i naprawiając nowojorskie tramwaje. Za dnia odwiedzał biura angażu aktorów. Agencja Henry’ego Wilsona Savage’a wysłała Calleię do Denver, gdzie zadebiutował na scenie, śpiewając w chórze komedii muzycznej „Have a Heart” Jerome'a Kerna. W następnym sezonie miał mały udział w „Pietro” (1920), sztuce , granej przez sześć tygodni na Broadwayu i 40 tygodni w trasie. Calleia uzupełniał swoją pensję, pracując jako asystent kierownika sceny i naprawiając kufry po 3 dolary za sztukę.
right|200px Calleia po raz pierwszy wystąpił na scenie w roli mówionej w „The Broken Wing” (1920), komedii na Broadwayu, w której wystąpili i Louis Wolheim. Dublował wszystkie partie i wystąpił jako meksykański , grając na gitarze i zaśpiewał piosenkę „Adelai”. Calleia skomponował melodię i poprosił Abbotta o napisanie tekstu; piosenka została opublikowana i ostatecznie przyniosła każdemu z nich tantiemy w wysokości aż 2000 dolarów rocznie. The Broken Wing okazało się hitem, a po wystawieniu sztuki w Nowym Jorku Calleia i zostali przeniesieni do Londynu.
Po czterech miesiącach, po zakończeniu programu Calleia odwiedził Maltę, gdzie pojednał się z ojcem. Na jego prośbę zaczął używać swojego prawdziwego nazwiska, występując jako Joseph Spurin-Calleia.
14 lutego 1925 Calleia miał swój debiutancki koncert w Town Hall w Nowym Jorku z towarzyszeniem pianisty Ferdinanda Greenwalda. „Okazał się posiadaczem przyjemnego, wysokiego głosu, którego używał z dużą wprawą w pieśniach włoskich” – napisał krytyk muzyczny „New York Timesa” Olin Downes, „w tym Rodolfo z La bohème Pucciniego i innych z Il trovatore i Rigoletto Verdiego.”. Podczas recitalu w nowojorskim Steinway Hall 21 lutego 1926, Calleia „pokazał głos o przyjemnej i atrakcyjnej barwie” w programie obejmującym dzieła Scarlattiego, Paisiella, Schumanna, Gounoda i Leoncavalla, a także dwie jego własne kompozycje.
Calleia został obsadzony w roli ambasadora Hiszpanii w broadwayowskiej produkcji Princess Flavia (1925) , muzycznej adaptacji powieści Więzień na zamku Zenda. Czekając na montaż skomplikowanej produkcji, sprzedawał fortepiany z takim sukcesem, że właściciel sklepu zaoferował mu własny sklep, jeśli zostanie.
W 1926 Calleia dostał swoją pierwszą znaczącą rolę sceniczną w przeboju George’a Abbotta i Philipa Dunninga . Zagrał tarzającego się i brzęczącego monetami kelnera w melodramacie, nazwanym później przez krytyka „New York Timesa” Brooksa Atkinsona „hałaśliwą, tętniącą życiem cykloramą życia za kulisami, będącą punktem zwrotnym w amerykańskim teatrze”. Calleia pełnił także funkcję kierownika sceny w firmie i pracując dla producenta nadzorował około 10 duplikatów produkcji Broadwayu w USA i za granicą.
Potem nastąpiła seria uznanych ról w odnoszących sukcesy sztukach na Broadwayu, w tym jako niezdarny reporter prasowy w (1928), skazany morderca w (1930) i złowrogiego szofera w Grand Hotelu (1930). Calleia stał się gwiazdą dzięki filmowi ( 1934), broadwayowskiej produkcji opisanej przez „The New Yorker” jako „bardzo zadowalający melodramat z Josephem Spurinem-Calleią jako najprzyjemniejszym mordercą, jakiego kiedykolwiek widziałeś”.
thumb|thumbtime=0:27|Zwiastun filmu Public Hero #1 (1935) thumb|Calleia otrzymał za rolę inspektora Slimane’a w filmie Algier (1938)
„Co za aktor – Joseph Calleia” – powiedział Orson Welles, który wyreżyserował i wystąpił z Calleią w filmie Touch of Evil (1958): Zakochałem się w nim jako dziesięcioletni chłopiec. Widziałem go w sztuce w Nowym Jorku ... bardzo dobrze wyreżyserowany melodramat, który przez około rok był ogromnym hitem – powstał później jako z kimś innym. Miał główną rolę i nigdy go nie zapomniałem. Przez te wszystkie lata widywałem go w filmach – w małych rolach. I nigdy nie zapomnę tego jego występu. Zawsze grał bardzo stereotypowe role w filmach, ale jest jednym z najlepszych aktorów, jakich kiedykolwiek znałem. Mam do niego ogromny szacunek. Grasz obok niego i czujesz to samo, co z wielkim aktorem – to dynamo, które napędza
Nadając tytuł Czarnego charakteru teatru roku 1934, felietonista Paul Harrison z Newspaper Enterprise Association wybrał „Josepha Spurina-Calleię, którego gangsterska rola w Małym cudzie zapewniła jeden z najlepszych występów na Broadwayu”.
Pierwszą prawdziwą rolą Callei była postać złoczyńcy w Małym cudzie, a sukces w tej sztuce był powodem jego przeprowadzki do Hollywood. Jego kontrakt z Metro-Goldwyn-Mayer pozwolił mu na sześciomiesięczną przerwę w roku, aby kontynuować pracę sceniczną. Nie był nowicjuszem w kinematografii – nakręcił trzy filmy fabularne na Wschodnim Wybrzeżu — ale kiedy MGM podpisało kontrakt z Calleią, promowało jego pierwszy film (1935) jako jego debiut ekranowy. Kreacja Callei jako bandyty została uznana przez krytyka filmowego Andre Sennwalda z „The New York Times” za jedną z 10 najlepszych kreacji męskich roku.
Calleia świetnie radził sobie w roli złego faceta w filmach, ale chciał stworzyć postacie pełne współczucia. „Chciałbym odejść od ról zwykłych złoczyńców” – powiedział w wywiadzie z 1936 roku. „Ale nie chcę być bohaterem. Lubię role, w których mnie trochę policzkują. O wiele bardziej stymulujące jest granie postaci, która nie jest jednolita – nie jest całkiem zła i nie całkiem dobra.”. Stworzył serię mrocznych i tajemniczych postaci z poczuciem humoru w filmach takich, jak Algier (1938), (1939), Złoty chłopiec (1939), (1942) i Gilda (1946).
W czerwcu 1935 ogłoszono, że Calleia wystąpi w roli Joaquina Murriety w I Am Joaquin (później zatytułowanym ), filmie, do którego napisał scenariusz. MGM zastąpiło go Warnerem Baxterem, rzekomo dlatego, że Calleia był za stary, chociaż Baxter był o sześć lat starszy. Calleia wystąpił w (1937), dramacie politycznym opowiadającym o młodym prawniku walczącym z korporacyjnymi oszustami.
Calleia nadal walczył z zaszufladkowaniem, odrzucając dobrze płatne role złoczyńców na rzecz tworzenia bardziej złożonych postaci. Jego rola inspektora policji Slimane’a w filmie Waltera Wagnera Algier (1938) została doceniona przez National Board of Review. Pracując w 1939 z reżyserem Johnem Farrowem w RKO Pictures, stworzył świetne studium postaci skazanego na karę śmierci anarchisty w Five Came Back i wcielił się w rolę bohaterskiego księdza w . Ogłoszono, że Calleia wystąpi w roli ojca Damiana w filmie RKO, którego scenariuszem i reżyserią zajmie się Farrow ale projekt nie został zrealizowany.
thumb|left|upright|Calleia (po lewej) jako Pete Menzies w filmie Orsona Wellesa (po prawej) Touch of Evil (1958); rola ta jest uważana za jedną z najlepszych w jego karierze Calleia został naturalizowanym obywatelem amerykańskim w listopadzie 1941. Podczas II wojny światowej Calleia przewodził organizacji Malta War Relief w Stanach Zjednoczonych. Dom, w którym się urodził, został zniszczony w 1942; jego rodzina schroniła się pod ziemią w starożytnych katakumbach podczas niemal ciągłych bombardowań Malty przez państwa Osi, które trwały ponad dwa lata. W 1943 osobiście pojawił się, pod patronatem Wydziału Filmowego Camp Shows w amerykańskich obiektach wojskowych. Przyjął także zaproszenie od na odbycie wycieczki po obozach wojskowych w Afryce Północnej, zwłaszcza że wstępny plan podróży obejmował Maltę. Podczas 20 000 mil podróży Calleia i jego mała grupa gościli personel serwisowy w Natalu, Dakarze, wzdłuż wybrzeża do Casablanki i dalej do Tunisu, następnie udali się na Maltę, której Calleia nie odwiedzał od 1922. Dawali dwa przedstawienia dziennie i odwiedzili wszystkie szpitale na każdym przystanku; w ramach programu wymiany pomiędzy amerykańskimi i brytyjskimi jednostkami rozrywkowymi zaprezentowali sześć przedstawień na Malcie.
Oprócz stałej pracy przy filmach przez kolejne 20 lat Calleia w 1948 zagrał także w londyńskiej premierze, nagrodzonej sztuki Arthura Millera , która spotkała się z jednomyślnym uznaniem krytyków. Jego rola w filmie Touch of Evil (1958) – jako Pete Menzies, wieloletni partner skorumpowanego kapitana policji Hanka Quinlana (Orson Welles) — jest uważana za jedną z najlepszych w jego karierze.
„W filmach Wellesa nierzadko zdarza się, że jeden aktor odrywa się od ogólnego przekazu filmu i ucieleśnia wydestylowaną ludzką prawdę” – napisał biograf Wellesa Simon Callow. „W Dotyku zła robi to dwóch aktorów — Dietrich i Joseph Calleia, grający oszukanego kolegę Quinlana, Menziesa. Przejawy nawiedzenia Callei coraz bardziej widoczne są na ekranie, gdy prawda o Quinlanie [...] do niego dociera wraz ze świadomością, że musi go zdradzić. ... Bogate życie wewnętrzne Callei rzuca coraz większy urok na film w kulminacyjnym momencie, przywołując do życia odwieczny temat Wellesa: zdradę.
Calleia przeszedł na emeryturę w 1963 i przeprowadził się do Sliemy na Malcie. Jego żona, Eleanor Vassallo Calleia, którą poślubił w 1929, zmarła tam w 1967.
Joseph Calleia zmarł 31 października 1975 w wieku 78 lat w St. Julian’s na Malcie.
Role teatralne