Żydowski Urząd Samopomocy, Centrala Pomocy dla Żydów w Generalnym Gubernatorstwie (ŻUS, niem. Jüdische Unterstützungsstelle für das Generalgouvernement, JUS) – organizacja dobrowolnej opieki społecznej Żydów w Generalnym Gubernatorstwie. Powołana przez niemieckie władze okupacyjne w miejsce Żydowskiej Samopomocy Społecznej, istniała od marca 1943 roku do lipca 1944.
Historia Pierwszą próbę powołania organizacji rząd Generalnego Gubernatorstwa podjął w październiku 1942 roku, pomysł odtworzenia ŻSS spotkał się jednak wówczas ze sprzeciwem niemieckich władz policyjnych. Ostatecznie były prezes ŻSS Michał Weichert postanowił o wznowieniu działalności pod nową nazwą w marcu 1943 roku, a w maju tego samego roku otrzymał pismo zezwalające mu na działalność w charakterze kierownika JUS. Organizacja służyła do stwarzania pozorów istnienia skupisk żydowskich w Generalnym Gubernatorstwie i ich znośnego położenia, a także do przejmowania pomocy materialnej napływającej z krajów zachodnich. Żydowski Urząd Samopomocy objął opieką 44 obozy, 24 zakłady pracy i 8 istniejących jeszcze gett. Do obozu w Płaszowie dwa razy w tygodniu dostarczano lekarstwa, materiały opatrunkowe, odzież oraz chleb i zupę (tzw. „jusową”).
Kierownik JUS, Michał Weichert, starał się poprzez Radę Główną Opiekuńczą nawiązać kontakt z żydowskim ruchem oporu. Żydowska Komisja Koordynacyjna i Rada Pomocy Żydom odrzuciły jednak złożoną przez niego propozycję współpracy. Pod koniec 1943 roku Ferdynand Arczyński przekazał Weichertowi polecenie natychmiastowej likwidacji organizacji podpisane przez Adolfa Bermana. Weichert przekazał część zasobów JUS Radzie Pomocy Żydom, lecz podczas kolejnego spotkania z Arczyńskim w marcu 1944 roku odmówił podporządkowania się Żydowskiej Komisji Koordynacyjnej.
Kierownictwo Polskiego Państwa Podziemnego, Rada Pomocy Żydom i Żydowska Komisja Koordynacyjna uznawały działalność JUS za szkodliwą i ostrzegały przed nią zarówno rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, jak i zagranicznych darczyńców. Do rządu londyńskiego trafiały krytyczne raporty na temat działalności JUS.
W lipcu 1944, po otrzymaniu informacji o planowanym przeniesieniu JUS na teren obozu w Płaszowie, Weichert podjął decyzję o wstrzymaniu działalności i ukryciu się.
W ocenie Pawła Szapiry urząd w niewielkim stopniu realizował cele statutowe, służąc w rzeczywistości propagandzie niemieckiej oraz do przejmowania napływającej dla JUS pomocy. Zarówno Szapiro, jak i Bogdan Kroll podają, że Weichert fałszował wysyłane do Genewy sprawozdania o działalności organizacji.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Nieistniejące organizacje żydowskie w Polsce Kategoria:Historia Żydów w okupowanej Polsce Kategoria:Organizacje samopomocy społecznej Kategoria:Organizacje w Krakowie