Księga jesiennych demonów – zbiór opowiadań fantastyki grozy autorstwa Jarosława Grzędowicza wydany przez Fabrykę Słów w 2003.

Tom składa się z następujących opowiadań: „Prolog”, „Klub Absolutnej Karty Kredytowej”, „Opowieść terapeuty”, „Wiedźma i wilk”, „Piorun”, „Czarne motyle”, „Epilog”. Opowiadania są umiejscowione we współczesnej Polsce, a ich wspólnym motywem są wariacje na temat tego, co stanie się, gdy w codzienne życie ludzi wkroczy magia, pozornie rozwiązując ich problemy, lecz domagając się w zamian ukrytej ceny.

Był to pierwszy zbiór opowiadań i równocześnie książkowy debiut Grzędowicza. Książka spotkała się z przychylnymi opiniami recenzentów.

Historia edycji Zbiór został wydany przez Fabrykę Słów w październiku 2003. Był to pierwszy zbiór opowiadań i równocześnie książkowy debiut Grzędowicza. Zbiór doczekał się wznowień w 2007, 2010, 2014 i 2024.

„Klub Absolutnej Karty Kredytowej” ukazał się w Internecie (w nr 3 e-zinu „Farenheit” na przełomie 1997 i 1998 roku; był też nominowany do Nagrody Elektrybałta tego zinu); następnie został włączony do antologii Wizje alternatywne #4 (Solaris 2002).

Fabuła Tom ma konstrukcję opowieści ramowej. W „Prologu” Jacek Wolecki, człowiek, któremu właśnie załamało się życie (stracił pracę, dom i dziewczynę), odwiedza sklep z magicznymi przedmiotami, prowadzony przez „miejskiego szamana”. Szaman przekonuje go, że za częścią ludzkich nieszczęść nie stoją wyłącznie przypadek i pech, lecz niewidzialne istoty wpływające na ludzkie losy. Pokazuje Woleckiemu kolekcję niezwykłych przedmiotów pozostawionych przez dawnych klientów i opowiada historie ludzi, którzy zetknęli się z nadprzyrodzonymi siłami – otrzymując dzięki magii bogactwo, miłość i niezwykłe zdolności, jednak zawsze muszą zapłacić za nie ukrytą cenę.

W „Klubie Absolutnej Karty Kredytowej” główny bohater stracił pracę, mieszka z żoną i dziećmi u rodziców i wyrusza w podróż, na którą go nie stać, bez określonego celu. Trafia do ekskluzywnego motelu, gdzie poznaje tajemniczego mężczyznę oferującego mu członkostwo w tytułowym klubie. Wkrótce otrzymuje magiczną kartę kredytową, która wydaje się nie mieć limitu środków. Dzięki niej stopniowo odmienia swoje życie, zdobywa majątek i społeczną pozycję, odkrywając jednak, że źródłem jego powodzenia jest nadprzyrodzony mechanizm oparty na odbieraniu szczęścia i energii innym ludziom. Ostatecznie musi zdecydować, czy zachować bogactwo za cenę dalszego uczestnictwa w tym systemie.

Bohater „Opowieści terapeuty”, zmęczony psycholog-psychoterapeuta, otrzymuje moc uzdrawiania swoich pacjentów. Początkowo wykorzystuje niezwykły dar, aby pomagać ludziom, jednak z czasem przekonuje się, że każda taka interwencja ma swoją cenę i wpływa również na niego samego. W opowiadaniu pojawia się także postać Boga, przedstawiona jako osoba zmęczona i cierpiąca na amnezję co prowadzi do refleksji nad naturą cierpienia, odpowiedzialności i obecnością sacrum we współczesnym świecie.

Opowiadanie „Wiedźma i wilk” przedstawia wątek fantastyczny – bohaterka jest wiedźmą, która rozstaje się z problematycznym partnerem i próbuje znaleźć – a właściwie stworzyć – partnera idealnego, którym okazuje się wilkołak. Szybko okazuje się jednak, że mimo wzajemnego uczucia nie potrafi on odnaleźć się w ludzkim świecie, znacznie lepiej czując się w swojej zwierzęcej naturze. Próba zbudowania idealnego związku kończy się niepowodzeniem.

Bohaterem „Pioruna” jest naukowiec – genetyk, podejrzewający żonę o zdradę. Śledząc ją, poznaje inną kobietę, w której się zakochuje, podczas gdy w miejscowości, w której mieszka, coraz więcej osób spotyka swoich wymarzonych partnerów, a następnie znika bez wieści. W toku śledztwa bohater odkrywa, że za serią zaginięć stoją nadprzyrodzone istoty wykorzystujące ludzkie pragnienie idealnej miłości jako przynętę.

W „Czarnych motylach” mieszkająca na wsi wdowa wspomina swojego zmarłego męża, a w jej życiu niespodziewanie pojawia się nowy, interesujący mężczyzna. Narracja częściowo prowadzona jest przez ducha zmarłego męża, który obserwuje zachowanie wdowy i stopniowo godzi się z tym, że kobieta próbuje rozpocząć nowy etap życia. Tytułowe motyle symbolizują przenikanie się świata żywych i umarłych.

Opowiadanie „Epilog” jest kontynuacją, a zarazem zakończeniem opowiadania „Prolog”. Po wysłuchaniu wszystkich historii Jacek Wolecki uświadamia sobie, że sam również stał się ofiarą jednego z tytułowych jesiennych demonów. Szaman podejmuje próbę uwolnienia go od prześladującej go nadprzyrodzonej istoty, spinając wszystkie wcześniejsze opowieści w jedną fabularną całość i ujawniając, że stanowią one kolejne przypadki jego walki z siłami wpływającymi na ludzkie życie.

Odbiór i analiza W 2003 książkę pozytywnie zrecenzował dla „Notesu Wydawniczego” recenzent o pseudonimie „pz”, pisząc, że „teksty zasługują na uwagę” a zbiór „z całą pewnością warto przeczytać”. Pochwalił autora za udane budowanie napięcia i nastroju, i tworzenie „sugestywnej atmosfery, napawającej prawdziwym strachem”, a także, za umiejscowienie opowiadań we współczesnej rzeczywistości.

Też w 2003 antologia została zrecenzowana przez Janusza A. Urbanowicza dla fanzinu „Esensja”. Opowiadanie „Wiedźma i wilk” uznał za postfeministyczne. Tematem przewodnim opowiadań ze zbioru uznał „utratę”, a bohaterów za „loserów” – ludzi wiecznie przegrywających coś w życiu. Pochwalił zbiór za „świetne opracowaną psychikę bohaterów” i dobre opisy, a także warsztat literacki autora; skrytykował trzy opowiadania jako mocno inspirowane innymi utworami. Zbiór porównał do Lśnienia Stephena Kinga, gdzie groza wynika mniej z elementów nadprzyrodzonych, a bardziej ze zwykłej rzeczywistości i stosunków międzyludzkich.

W tym samym roku pozycję zrecenzowała dla portalu Polter Agnieszka Kawula. Książkę oceniła bardzo pozytywnie (9.5/10), uznając ją za „świetną powieść grozy” i równocześnie „powieść psychologiczną”, a także „metaforę ludzkich obaw i lęków”; Grzędowicz według recenzentki ma „bardzo dobrze opanowany warsztat literacki” i „misternie połączył kingowski horror z mrocznością historii Poego”. Zwróciła uwagę na udane użycie przez autora różnych stylów narracyjnych (pierwszo-, drugo- i trzeciosobowego). Pochwaliła „niesamowity klimat” książki, stwierdziła, że „groza bije z każdego opowiadania” a „każda historia jest dokładnie zaplanowana i przemyślana. Nie ma w niej zbędnych dłużyzn ani pustych słów”. Recenzentka pozytywnie oceniła też ilustracje Magdaleny Miszczak.

W 2006 dla portalu Katedra antologię zrecenzował Tymoteusz Wronka. Za najlepsze opowiadanie zbioru uznał „Czarne motyle”. Za motyw opowiadania „Klub Absolutnej Karty Kredytowej” uznał powiedzenie „pieniądze to nie wszystko”. Antologię ocenił jako nieco powyżej przeciętnej (6/10), pisząc, że „wszystkie utwory, oprócz ostatniego, przeczytałem bez większych emocji” i że „samą fabułą opowiadania zdecydowanie się nie bronią”.

W 2007 książkę zrecenzował ponownie dla Katedry Daniel Elkader, oceniając ją na 7/10. Recenzent pochwalił styl autora: „...jego pióro jest lekkie i sprawne... bardzo sugestywnie buduje klimat, sprawnie prowadzi akcję”; porównał Grzędowicza do Jacka Piekary. Pochwalił też stworzony przez Grzędowicza klimat grozy, która objawia się przez tragedię realistycznych, życiowych sytuacji. Skrytykował jednak brak logicznych powiązań między opowiadaniami i bardzo słaby ich związek z tytułem książki; stwierdził też, że wiele opowiadań ma słabe zakończenia. Książkę ocenił w podsumowaniu jako „dobrą”, ale nie „rewelacyjną”.

Także w tym roku książkę zrecenzował Radosław Scheller dla „Esensji”. Pochwalił książkę za „kunsztowną” i „oczarowującą warstwę językową” i uznał ją za „ze wszech miar zacną i godną polecenia”, aczkolwiek zauważył, że jest to lektura pesymistyczna. Porównał prozę Grzędowicza do Stephena Kinga, pisząc, że buduje on grozę „po mistrzowsku... nie hektolitrami krwi czy ocierającymi się o obrzydliwość zabójstwami, ale szarą codziennością”. Za najsłabsze opowiadanie zbioru uznał „Czarne motyle”, które dla recenzenta „balansują na granicy monotonii, żeby nie rzec nudy”.

Dalej w tym samym roku książkę ponownie zrecenzowano dla portalu Polter; tym razem recenzentem był Bartosz Szczyżański. Recenzent pochwalił oprawę graficzną drugiego wydania (okładkę pierwszego uznał za „okropną”), a także język („szybki, energiczny”), opisy i dialogi („wyważone perfekcyjnie”). Samą książkę uznał za „objawienie” i ocenił ją na 9/10 (rok później, recenzując Wypychacz zwierząt, ponowił swoją opinię, pisząc o Księdze jesiennych demonów, że „olśnił(a) mnie całkowicie – tak mocnych, przepełnionych emocjami utworów jeszcze nie widziałem w polskiej fantastyce”).

W 2009 recenzenci „Esensji” zaliczyli książkę do „10 najlepszych polskich zbiorów opowiadań fantastycznych”, a prawie wszystkie opowiadania (poza samym „Prologiem” i „Epilogiem”) zaliczyli do „rankingu 100 najlepszych opowiadań wszech czasów polskiej fantastyki”. Antologię opisali jako „zbiór tekstów obyczajowych z doklejonymi jedynie motywami fantastycznymi... wyjątkowo spójny... nastrojowy... ciekawy [i] przejmujący”. Rok później zaliczyli książkę do rankingu „50 książek minionej dekady, które warto znać”.

Dla portalu Paradoks pozycję w 2014 r. zrecenzowała Ewelina Flis. Pochwaliła książkę za jakość wydania (oprawę, papier, ilustracje), a opowiadania jako dające się „czytać z przyjemnością”. Według recenzentki „Grzędowicz przedstawia utarte schematy w zaskakujący sposób”, aczkolwiek „zakończenia niektórych historii łatwo się domyślić”.

Przypisy

Linki zewnętrzne Klub Absolutnej Karty Kredytowej – opowiadanie dostępne online na portalu Farenheita

Kategoria:Powieści fantastyczne z 2003 roku Kategoria:Polskie zbiory opowiadań fantastycznych Kategoria:Powieści, których akcja toczy się w Polsce Kategoria:Literatura grozy Kategoria:Twórczość Jarosława Grzędowicza