thumb|Mihrab z grobowca Imama Rezy (zobacz Sanktuarium Imama Rezy), datowany 612 A.H. (1215-1216 n.e.). Muzeum Astan Ghods Razawi Abu Zajd Kaszani, pers. ابوزید کاشانی (albo: Abu Zajd Ibn Mohammad Ibn Abi Zajd), floruit 26 marca 1186 do 1219 w Kaszanie – najsłynniejszy ceramik średniowiecznego Iranu, pracujący w dwóch najkosztowniejszych ceramicznych technikach, emalii (pers. minai) i lustrze, który pozostawił po sobie największą liczbę sygnowanych dzieł.
Znanych jest co najmniej piętnaście kafli i naczyń sygnowanych przez Abu Zajda, datowanych na okres od 26 marca 1186 do 1219. Jego najwcześniejszym znanym dziełem jest emaliowana misa znajdująca się w Metropolitan Museum of Art (zobacz ilustracja), jeden z pierwszych przykładów , w związku z czym przypisuje mu się całą grupę. Abu Zajd jest jednak najlepiej znany ze swojej ceramiki malowanej lustrem. Jak zauważył , emaliowana misa ze 1186 jest zbyt wyrafinowanym dziełem sztuki by być pierwszym tworem Abu Zajda, który musiał wykonać wcześniejsze prace, o których nic nie wiemy. Watson wyróżnił trzy style dekoracji ceramiki malowanej lustrem pochodzącej z Kaszanu – monumentalny, wywodzący się z wcześniejszych dzieł wytwarzanych w Egipcie i Syrii, miniaturowy i kaszańskiWięcej na temat trzech stylów dekoracji kaszańskiej ceramiki malowanej lustrem zobacz: .. Emaliowana misa ze 1186 jest w stylu miniaturowym, oczywiście inspirowanym przez ilustracje iluminowanych rękopisów. Wydaje się, że Abu Zajd był kluczową postacią odpowiedzialną za rozwinięcie w latach 80. XII wieku stylu miniaturowego, ponieważ był twórcą emaliowanych mis datowanych na lata 1186 i 1187 (zobacz ilustracje), jak również zachowanej we fragmentach wazy malowanej lustrem datowanej na 1191.
Te dwa style zostały następnie zastąpione przez styl kaszański, zaprojektowany specjalnie w celu pokazania pełni możliwości techniki malowania lustrem. Pierwszy datowane dzieło w stylu kaszańskim pochodzi ze września 1199 i od tego momentu wszystkie datowane dzieła malowane lustrem są w stylu kaszańskim, łącznie z kilkoma pracami sygnowanymi przez Abu Zajda, któremu przypisuje się rozwinięcie tego nowego rodzaju dekoracji. Być może najsłynniejszym dziełem w stylu kaszańskim jest duży ząbkowany talerz datowany na grudzień 1210 znajdujący się we Freer Gallery of Art (zobacz ilustracja). Był on przedmiotem artykułu Richarda Ettinghausena, który wspólnie z Grace Guest analizował niezwykle złożoną ikonografię konia i siedmiu postaci – pięciu z nich stojących, jednej siedzącej, oraz jednej unoszącej się w stawie rybnym w dolnej egzerdze. Według Olivera Watsona najważniejsze zachowane dzieła Abu Zajda to kafle. Jego najważniejszymi projektami, wykonanymi razem z innym ceramikiem z Kaszanu, Mohammadem-e Abi Taherem (zobacz Abu Taher), były dekoracje komnat grobowych Mauzoleum Fatimy w Komie oraz Sanktuarium Imama Rezy w Meszhedzie. W tych świątyniach jego sygnatury pojawiają się na kaflach fryzu, płytkach okładzinowych w kształcie krzyża, oraz, w Maszhadzie, na dużym mihrabie (zobacz ilustracja), który „jest jego najdoskonalszym dziełem, ukazującym najwyższej jakości kaligrafię, odlewane arabeski oraz malowane rollwerki”.
Sygnatury Abu Zajda pozwalają stwierdzić, że wywodził się z ważnej rodziny sajjidów (z gałęzi hasanidzkiej) z Kaszanu. Abu Zajd wyraźnie zaznacza, że nie tylko wykonał (amila) ale również udekorował (sana'a) swoje dzieła, „tym samym odróżniając ceramikę od malarstwa i mówiąc nam, że wykonywał jedno i drugie”. Był nie tylko ceramikiem i malarzem, ale również poetą i skrybą, ponieważ czasami umieszczał na naczyniach inskrypcje ze swoimi własnymi wierszami. Częściej jednak, tak samo jak to robili inni ceramicy z Kaszanu, tworzył inskrypcje z wierszami innych poetów. Sygnatury Abu Zajda na dziełach należących do dwóch najważniejszych rodzajów ówczesnej luksusowej ceramiki „są jednym z głównych powodów dla których ceramika emaliowana, tak samo jak malowana lustrem, może być przypisana Kaszanowi”.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Irańscy artyści Kategoria:Ceramicy Kategoria:Urodzeni w XII wieku Kategoria:Zmarli w XIII wieku