Andrzej Józef Mężyński (ur. 31 stycznia 1938 w Grudziądzu) – polski bibliotekarz i historyk bibliotek. Kustosz w Bibliotece Kórnickiej PAN (1961–1980), wicedyrektor Biblioteki PAN w Warszawie (1980–1986), Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie (1986–1991) i Biblioteki Sejmowej (1991–2003), profesor w Instytucie Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego (2003–2009).
Życiorys Absolwent polonistyki na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu (1960). Stopień doktora uzyskał z zakresu filologii polskiej na Wydziale Filologicznym UAM w 1968 roku. Habilitował się w Instytucie Historii UAM w 1989 roku na podstawie pracy Jan Działyński 1829–1880.
W swojej działalności zawodowej i naukowej Mężyński koncentruje się na historii zbiorów bibliotecznych w polskich bibliotekach naukowych oraz historii bibliotek w XIX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem mecenatu prywatnego nad polską książką naukową, a także w XX wieku – w zakresie dziejów bibliotek i przemieszczeń zbiorów bibliotecznych w okresie II wojny światowej.
Jest autorem ponad 120 publikacji.
Syn Kazimierza Mężyńskiego – polonisty, docenta w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku – i Heleny z Jeske-Choińskich Mężyńskiej, żołnierki Armii Krajowej, więźniarki Pawiaku, rozstrzelanej w ruinach getta warszawskiego w lipcu 1944 roku, odznaczonej pośmiertnie Krzyżem Walecznych i Orderem Virtuti Militari. Powstanie warszawskie przeżył pod opieką siostry ojca, Stanisławy Ptaszyńskiej. Lata szkolne spędził w Gdyni-Orłowie.
Działalność społeczna Członek Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich (do 1982). Członek założyciel Komisji ds. Bibliotek i Informacji Naukowej w NSZZ Solidarność PAN (1980–1981). Członek założyciel i wiceprezes Polskiego Towarzystwa Bibliologicznego (od 1989). Członek Rady Naukowej Biblioteki Kórnickiej PAN (1992–2008) i Rady Programowej Książnicy Cieszyńskiej (1998–2005). W latach 90. XX wieku członek Zespołu ds. Bibliotek działającego przy Pełnomocniku Rządu RP ds. Polskiego Dziedzictwa Kulturalnego za Granicą. Ekspert Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej.
Publikacje Pełna bibliografia dostępna jest w katalogu Biblioteki Narodowej oraz w katalogu NUKAT.
Wybrane książki (w porządku chronologicznym według roku pierwszego wydania):
Jan Działyński 1829–1880. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987. Kommando Paulsen. Wrzesień – grudzień 1939 r. Warszawa, 1994. Kommando Paulsen. Organisierter Raub polnischer Kulturgüter während des Zweiten Weltkrieges. Köln: Dittrich Verlag, 2000, . Biblioteki naukowe w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939–1945. Wybór dokumentów źródłowych. Warszawa, 2003. Biblioteki Warszawy w latach 1939–1945. Warszawa: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 2010, 367 s. Józef Grycz (1890–1954) organizator polskiego bibliotekarstwa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe i Edukacyjne SBP, 2020, 473 s., .
Wybrane artykuły:
Wielkoziemiańskie biblioteki publiczne w Polsce w latach 1772–1918. „Roczniki Biblioteczne” 2002, R. XLVI, s. 197–228. Biblioteki naukowe w Polsce w poszukiwaniu tożsamości. „Przegląd Biblioteczny” 2005, R. 73, z. 3, s. 277–296. Polnische Bibliotheken in den Jahren 1939 bis 1945. Die Politik der Besatzungsmächte und den Verlust von Büchersammlungen in Polen. W: Bibliotheken in der NS-Zeit. Provenienzforschung und Bibliotheksgeschichte, hrsg. von Stefan Alker, Christina Köstner, Markus Stumpf. Wien: Vienna University Press, 2008, s. 291–302. Die janusköpfige Rolle der deutschen Bibliothekare im besetzten Polen 1939–1945. W: Bücher und ihre Wege: Bibliomigration zwischen Deutschland und Polen seit 1939, hrsg. von Vanessa de Senarclens. Paderborn, 2024, s. 69–85.
Nagrody i wyróżnienia Laureat Nagrody Naukowej Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich im. Adama Łysakowskiego za rok 2003 za Biblioteki naukowe w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939–1945. Wybór dokumentów źródłowych. Laureat tej samej nagrody za rok 2010 w kategorii prac dokumentacyjno-informacyjnych za Biblioteki Warszawy w latach 1939–1945; ta sama publikacja została również wyróżniona przez Towarzystwo Miłośników Historii w konkursie Varsaviana im. Hanny Szwankowskiej za rok 2010/2011.
Przypisy
Kategoria:Polscy bibliotekarze Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Urodzeni w 1938 Kategoria:Ludzie urodzeni w Grudziądzu