Estera Rywka Mangel-Szmaragd (ur. w marcu 1895 w Warszawie, zm. 3 stycznia 1943, tamże) – filozofka, żydowska działaczka syjonistyczna i feministyczna.
Była córką warszawskiego fabrykanta Altera Mojżesza Mangela i Fajgi z domu Goldman. Maturę zdała w 1917 r. w I Gimnazjum Polskim w CzęstochowieSandra Tomczak, Aktywność polityczna kobiet żydowskich w województwie warszawskim i mieście stołecznym Warszawie w latach 1918-1939, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2023 [maszynopis pracy doktorskiej udostępnionej w Internecie] [dostęp 17.09.2024], s. 124-125. Następnie kształciła się w Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie. W 1918 r. z jej inicjatywy w Radomiu została założona organizacja kobiet żydowskich „Bnojs Syjon”. W 1919 była sekretarka Syjonistycznej Rady Kobiet i kandydatką do Sejmu Ustawodawczego z ramienia Tymczasowej Żydowskiej Rady NarodowejWybory do Sejmu, „Kurier Polski” R. 22 (1919), nr 15, s. 8-9.. Następnie studiowała na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego (1919-1922), gdzie pod kierunkiem prof. Witolda Rubczyńskiego napisała i obroniła pracę doktorską „Empiryczny moment w filozofii Hegla” (1923)Anna Smywińska, W poszukiwaniu prababek – o pierwszych filozofkach z Uniwersytetu Jagiellońskiego (1897-1939), „Etyka” nr 45 (2012), s. 111;Ewa Chudoba, Anna Smywińska-Pohl, Córki Nawojki. Filozofki na Uniwersytecie Jagiellońskim 1897-1967, Kraków 2017, s. 120-121;Anna Smywińska-Pohl, Dzieła osierocone filozofów pochodzenia żydowskiego związanych z Uniwersytetem Jagiellońskim w latach 1918-1939, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” R. 28 (2019), nr 2 (110), s. 180.Po studiach powróciła do Warszawy. Wykładała ekonomię polityczną na Uniwersytecie Ludowym działającym przy Organizacji Syjonistycznej w Warszawie (1924)Kronika „Nasz Przegląd” R. 2 (1924), nr 29, s. 3, jeździła także z odczytami do mniejszych ośrodków, m.in. w 1926 r. w Łomży odbył się jej odczyt „Odbudowa Palestyny a kobieta żydowska”Z życia Żydów w Łomży, „Wspólna Praca” R. 17 (1926), nr 1-2, s. 7..
Działaczka Centralnego Komitetu Organizacji Syjonistycznej, m.in. pełniła w nim funkcję naczelnego sekretarza w latach 1931-1932Żydzi w Polsce Odrodzonej. Działalność społeczna, gospodarcza, oświatowa i kulturalna, t. II, red. Ignacy Schiper, Arie Tartakower, Aleksander Hafftka, Warszawa 1933, s. 265.. Członkini komisji politycznej na IX Syjonistycznym Zjeździe Krajowym (styczeń 1930). Delegatka na Kongresy Syjonistyczne: XVII w Bazylei (1931) i XVIII w Pradze (1933). Z ramienia syjonistów uczestniczyła w wyborach do gminy żydowskiej w Warszawie, działając aktywnie na rzecz uzyskania w nich praw wyborczych dla kobiet żydowskich. Działała także w organizacji Hatechija w Warszawie a także w latach 30. w Związku Kobiet Żydowskich w Polsce (Jidiszer Frojen-Farband in Pojln), gdzie pełniła funkcję wiceprzewodniczącej a od 1938 przewodniczącejJan Bełcikowski, Warszawa kobieca, Warszawa 1930, s. 77. W 1938 r. kandydowała w wyborach do warszawskiej Rady Miejskiej z listy Zjednoczonego Bloku Syjonistyczno-Demokratycznego. Publikowała też artykuły w „Hajncie” i "Frojen Sztim".
Ofiara Holokaustu, zmarła w getcie warszawskimEstera Rywka Szmargad, Holocaust Survivors and Victims Database.
Przypisy
Kategoria:Ludzie związani z Wolną Wszechnicą Polską Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Polscy filozofowie XX wieku Kategoria:Syjoniści Kategoria:Polskie feministki i feminiści Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zmarli w 1943 Kategoria:Polscy Żydzi zamordowani podczas Zagłady