Kampania o półwysep Huon – seria bitew stoczonych w północno-wschodniej Nowej Gwinei w latach 1943–1944 podczas II wojny światowej. Kampania stanowiła początkową część ofensywy na Pacyfiku, którą alianci rozpoczęli pod koniec 1943 roku i w ciągu czterech miesięcy doprowadziła do wypchnięcia Japończyków na północ od Lae do Sio na północnym wybrzeżu Nowej Gwinei. Znacząca przewaga Australijczyków została uzyskana dzięki hegemonii technologicznej, jaką przemysł aliancki osiągnął nad Japończykami w tej fazie wojny, podczas gdy Japończycy byli ograniczeni przez brak zaopatrzenia i posiłków z powodu działań alianckich na morzu i w powietrzu.
Kampania została poprzedzona desantem morskim australijskiej 9 Dywizji Piechoty na wschód od Lae 4 września 1943 roku. Następnie Australijczycy nacierali na zachód wzdłuż wybrzeża w kierunku miasta, gdzie mieli połączyć się z 7 Dywizją nacierającą z Nadzab. Tymczasem siły australijskie i amerykańskie przeprowadziły ataki dywersyjne wokół Salamaua. Ulewne deszcze i powodzie spowolniły postęp 9 Dywizji, która musiała przekroczyć w marszu kilka rzek. Japońska straż tylna również stawiła twardy opór i w rezultacie Lae upadło dopiero 16 września, kiedy to wojska z 7 Dywizji wkroczyły do niego przed 9-tą, a główne siły japońskie uciekły na północ. Niecały tydzień później rozpoczęła się kampania na półwyspie Huon, gdy Australijczycy przeprowadzili kolejny desant morski dalej na wschód, mający na celu zdobycie Finschhafen.
Po lądowaniu na plaży Scarlet alianci ruszyli na południe, aby zabezpieczyć Finschhafen, w czasie gdy toczyły się również walki wokół Jivevanengu. W połowie października Japończycy przeprowadzili kontratak na australijski przyczółek wokół plaży Scarlet, który trwał około tygodnia i doprowadził do niewielkiego skurczenia się linii australijskich i rozdzielenia ich sił, zanim został ostatecznie odparty. Po tym Australijczycy odzyskali inicjatywę i zaczęli ścigać Japończyków, którzy wycofali się w głąb lądu w kierunku Sattelbergu. Pośród ciężkich walk i drugiego nieudanego japońskiego kontrataku, Sattelberg został zdobyty pod koniec listopada, a Australijczycy rozpoczęli natarcie na północ, aby zabezpieczyć linię między Wareo i Gusika. Działania te zakończono na początku grudnia, po czym rozpoczął się marsz sił australijskich wzdłuż wybrzeża przez Lakonę do Sio, w czasie którego pokonano silne oddziały japońskie prowadzące działania opóźniające.
Ostatni etap kampanii przyniósł ostateczne przełamanie japońskiego oporu. Nastąpił szybki postęp Australijczyków wzdłuż północnego wybrzeża półwyspu, którzy w styczniu 1944 roku zdobyli Sio. W tym samym czasie Amerykanie wylądowali w Saidorze. Następnie siły alianckie przeprowadziły operacje oczyszczające wokół Sio do końca marca, a w kwietniu został zdobyty Madang. Następnie nastąpił okres przestoju w północnej Nowej Gwinei trwający do lipca, kiedy siły amerykańskie starły się z Japończykami wokół rzeki Driniumor. Po tym nastąpiły dalsze walki w listopadzie 1944 roku, kiedy Australijczycy rozpoczęli nową kampanię o Aitape – Wewak.
Tło Geografia Półwysep Huon położony jest na północno-wschodnim wybrzeżu Nowej Gwinei i rozciąga się od miasta Lae na południu nad Zatoką Huon do Sio na północy wzdłuż Cieśniny Witiaz. Wzdłuż wybrzeża, między tymi dwoma punktami, teren przecinają liczne rzeki i strumienie. Najbardziej znane z nich to rzeki Song, Bumi i Mape. Te szlaki wodne płyną z górzystego wnętrza wyspy, które tworzy się przez połączenie pasma Rawlinson na południu z górami Cromwell na wschodzie. Spotykają się one w centrum półwyspu, tworząc masyw pasma Saruwaged, który łączy się z pasmem Finisterre dalej na zachód. Oprócz cienkiego, płaskiego pasa wybrzeża, w czasie kampanii obszar ten był porośnięty gęstą dżunglą, przez którą przetarto bardzo niewiele ścieżek. Teren był nierówny, a w większości tory, dopóki nie zostały ulepszone przez inżynierów, były w dużej mierze nieprzejezdne dla transportu samochodowego, w związku z czym przez całą kampanię znaczna część wysiłków zaopatrzeniowych aliantów była oparta na transporcie pieszym.
Podczas planowania alianci zidentyfikowali trzy obszary jako kluczowe i decydujące o losach bitwy: plażę na północ od Katiki, która później została nazwana przez aliantów „Scarlet”, szczyt o wysokości 960 m zwany Sattelberg, położony 8 km na południowy zachód, który dominował nad obszarem, oraz Finschhafen, miasto posiadające małe lotnisko i położone na wybrzeżu w zatoce, która oferowała chronione obiekty portowe 9 km na południe od plaży Scarlet. Japończycy również uważali Sattelberg i Finschhafen za kluczowe obszary. Oprócz tego znaleźli grzbiet, który biegł między wioską Gusika na wybrzeżu, około 5,5 km na północ od Katiki, a Wareo 7,5 km w głąb lądu na zachód. Znaczenie tego grzbietu leżało w ścieżce, która biegła wzdłuż niego, po której Japończycy zaopatrywali swoje siły wokół Sattelbergu. Oferuje on również naturalną barierę dla jakiegokolwiek natarcia na północ od Finschhafen, czyniąc z niego potencjalną linię obronną.
Sytuacja militarna thumb|Mapa operacji na półwyspie Huon w latach 1943–1944 Do 1943 roku japońska ekspansja w obszarze południowo-zachodniego Pacyfiku ustała. Postęp Japończyków na Nowej Gwinei został zatrzymany w poprzednim roku przez ciężkie walki, jakie siły australijskie stoczyły wzdłuż szlaku Kokoda. Późniejsze porażki Japończyków w Zatoce Milne’a, Buna-Gona, Wau i na Guadalcanalu zmusiły Japończyków do wycofania się. W wyniku tych zwycięstw alianci byli w stanie przejąć inicjatywę w regionie w połowie 1943 roku i zaczęli planować dalsze wypychanie Japończyków z Nowej Gwinei.
Planiści alianccy zaczęli formułować swoje plany dotyczące przyszłego kierunku walk na Pacyfiku, skupiając się na wyzwoleniu Filipin i ostatecznym podbiciu japońskich Wysp Macierzystych. Kluczem do japońskiej siły w regionie była ich główna baza w Rabaulu. Neutralizacja tej bazy stała się kluczowym elementem sukcesu aliantów na południowo-zachodnim Pacyfiku i została ostatecznie dokonana w ramach operacji Cartwheel.
Aby to osiągnąć, alianci potrzebowali dostępu do szeregu baz lotniczych w regionie. Wysocy dowódcy alianccy, w tym gen. Douglas MacArthur, nakazali zabezpieczenie dwóch baz lotniczych: jednej w Lae i drugiej w Finschhafen. Zdobycie Lae zapewniłoby aliantom port potrzebny do zaopatrywania sił w rejonie Nadzab i ułatwiłoby operacje w dolinie Markham. Zdobycie kontroli nad Finschhafen i całym półwyspem Huon było z kolei ważnym warunkiem prowadzenia operacji na Nowej Brytanii, zapewniając naturalny port i umożliwiając kontrolę nad strategicznie ważnymi Cieśninami Witiaz i Dampiera.
Siły przeciwników W tym czasie żadne amerykańskie siły lądowe pod dowództwem MacArthura nie brały udziału w akcji przeciwko Japończykom, a zadanie zabezpieczenia Finschhafen zostało przydzielone australijskiej 9 Dywizji. Ta bitna formacja całkowicie ochotniczej Second Australian Imperial Force (2. AIF), miała ogromne doświadczenie wyniesione z kampanii północnoafrykańskiej, gdzie broniła Tobruku przed wojskami Osi i była mocno zaangażowana w pierwszą i drugą bitwę pod El Alamein. Na początku 1943 roku dywizja została sprowadzona z powrotem do Australii, a następnie zreorganizowana, aby wziąć udział w wojnie na Pacyfiku. Z liczebnością 13 118 ludzi dywizja składała się z trzech brygad piechoty – 20., 24. i 26. – każda złożona z trzech batalionów, wraz z organicznymi formacjami inżynieryjnymi, saperskimi, artyleryjskimi i pancernymi wielkości batalionu przydzielonymi na poziomie dywizji. W celu wsparcia 9 Dywizji, jednostki milicyjne z 4 Brygady również wzięły udział w walkach na ich początkowym etapie. Siły amerykańskie również były zaangażowane w operację, zapewniając głównie wsparcie logistyczne, morskie i inżynieryjne.
thumb|left|Myśliwiec Boomerang i obsługa naziemna z 4 Dywizjonu RAAF, październik 1943 Wsparcie lotnicze zapewniała 9 Grupa Operacyjna RAAF, w skład której wchodziło kilka dywizjonów Royal Australian Air Force, takich jak 4 Dywizjon RAAF, latający na samolotach CAC Boomerang i Wirraway oraz 24 Dywizjon RAAF wyposażony w bombowce nurkujące Vultee Vengeance; jednostki te podejmowały liczne misje bliskiego wsparcia powietrznego i zaopatrzenia w trakcie kampanii. Samoloty P-47 Thunderbolt i P-38 Lightning z 348. i 475 Grupy Myśliwskiej były również używane do zapewniania osłony myśliwskiej dla żeglugi alianckiej, podczas gdy ciężkie i średnie bombowce z 5 Armii Lotniczej wykonywały misje bombardowania strategicznego w celu zneutralizowania japońskich baz lotniczych wokół Wewaku i na Nowej Brytanii oraz atakowały japońskie linie komunikacyjne we współpracy z kutrami torpedowymi PT. Ze względu na niepraktyczność korzystania z transportu kołowego w dżungli, logistyka aliancka była realizowana głównie za pomocą środków transportu wodnego, takich jak barki desantowe i drewniane łodzie, które przewoziły zaopatrzenie wzdłuż wybrzeża, a dostawy lądowe do jednostek bojowych były realizowane przez robotników z Nowej Gwinei, a czasami przez same australijskie oddziały bojowe, które były tymczasowo przekierowywane do wykonywania zadań związanych z przenoszeniem zapasów w razie potrzeby i uzupełniane, gdy było to możliwe, o jeepy.
Główne japońskie siły biorące udział w kampanii zostały wystawione przez 18 Armię pod dowództwem gen. por. Hatazō Adachiego i miały swoją siedzibę w Madangu. Siły te składały się z trzech dywizji – 20., 41. i 51. – oraz szeregu mniejszych jednostek, w tym piechoty morskiej i jednostek garnizonowych. W połowie września 1943 roku w rejonie Finschhafen główne siły pochodziły z 80 Pułku Piechoty i 26 Pułku Artylerii Polowej 20 Dywizji, 238 Pułku Piechoty 41 Dywizji, 85. jednostki garnizonowej marynarki wojennej i kompanii ze 102 Pułku Piechoty 51 Dywizji. Siły te podlegały gen. mjr. Eizo Yamadzie, dowódcy 1 Grupy Transportowej, chociaż dowództwo taktyczne zostało przeniesione na szczebel lokalny ze względu na geograficzne rozproszenie japońskich jednostek. Jednostki te były rozmieszczone na szerokim obszarze między rzeką Mongi, na wschód od Lae do Punktu Arndt, Sattelbergu, Joangengu, Logawengu, Finschhafen, Sisi i na wyspie Tami. Największe skupiska znajdowały się wokół Sattelbergu i Finschhafen, gdzie główne siły znalazły się pod dowództwem gen. por. Shigeru Katagiriego, dowódcy 20 Dywizji. Siła i wydajność japońskich jednostek zostały zmniejszone przez choroby i ich zaangażowanie w zadaniach budowy dróg między Madangiem a Bogadjim.
Podobnie jak alianci, Japończycy również polegali na transporcie wodnym, aby przeprawiać zaopatrzenie i posiłki wokół Nowej Gwinei, wykorzystując trzy okręty podwodne, aby uniknąć przechwycenia przez alianckie samoloty, które wcześniej zadały ciężkie straty podczas bitwy na Morzu Bismarcka. Okręty podwodne zostały uzupełnione barkami, chociaż ich ładowność była ograniczona, a same barki narażone na ataki alianckich samolotów i kutrów torpedowych. Po wyładowaniu zaopatrzenia na brzegu, grupy zaopatrzeniowe były wykorzystywane do przenoszenia zapasów lądem pieszo wzdłuż kilku kluczowych szlaków do głównych koncentracji wojsk wokół Sattelbergu i Finschhafen. Wsparcie lotnicze zapewniała 4 Armia Lotnicza, składająca się głównie z 7 Dywizji Lotniczej i 14 Brygady Lotniczej, wraz z niektórymi elementami z 6 Dywizji Lotniczej. Bazujące w Wewaku, japońskie samoloty były używane podczas kampanii głównie do eskortowania japońskich statków i atakowania alianckich statków wokół głównego przyczółka, z drugorzędnym zadaniem podejmowania misji ataków naziemnych w celu wsparcia japońskich wojsk. 11 Flota Powietrzna Marynarki Wojennej, bazująca w Rabaulu, również podejmowała misje przeciw alianckiej żegludze. Pomimo dostępności tych jednostek, intensywne bombardowania japońskich lotnisk wokół Wewaku przez aliantów w sierpniu 1943 roku znacznie zmniejszyły liczbę samolotów dostępnych dla Japończyków i ograniczyły ich zdolność do stosowania sił powietrznych przez całą kampanię.