Carlos Wesley Byas, ps. „Don” (ur. 21 października 1913 w Muskogee, zm. 24 sierpnia 1972 w Amsterdamie) – afroamerykański saksofonista jazzowy. Jego improwizacje miały duże znaczenie w procesie przechodzenia od późnego swingu do wczesnego bebopu.
Życiorys Urodził się w rodzinie muzyków. Jego ojciec grał na klarnecie, a matka na fortepianie. Wcześnie rozpoczął klasyczną edukację muzyczną. Uczył się gry na skrzypcach, klarnecie i saksofonie altowym.
Jako nastolatek grał na alcie w zespołach pianisty Benniego Motena i trębacza Terrence’a Holdera. Ok. 1929 występował także w formacji The Oklahoma City Blue Devils Waltera Page’a. Następnie studiował na uniwersytecie w Langston, gdzie w latach 1931–1932 prowadził własny zespół Don Carlos and His Collegiate Ramblers. W 1933 opuścił Oklahomę i udał się do Kalifornii. W 1935 już jako saksofonista tenorowy grał w Los Angeles w big-bandach wibrafonisty Lionela Hamptona i klarnecisty Eddiego Barefielda. Później współpracował z trębaczami Buckiem Claytonem i Charliem Echolsem, oraz pianistą Lorenzo Flennoyem. W 1937 wyjechał do Nowego Jorku jako muzyk towarzyszący wokalistce Ethel Waters. Od 1939 do 1943 pracował z wieloma bandliderami: „Luckym” Millinderem, Andym Kirkem, Bennym Carterem i Countem Basiem (w jego orkiestrze zastąpił Lestera Younga). W 1944 podjął współpracę z muzykami bebopowymi – Dizzym Gillespiem, Charliem Parkerem, Oscarem Pettifordem i Maksem Roachem. Występował z nimi w klubie Onyx oraz brał udział w nagraniach. Eksperymentował z nowymi rozwiązaniami harmonicznymi i rytmicznymi, które przyniósł ze sobą bebop. W tym czasie prowadził także własne grupy.
W 1946 pojechał z big-bandem Dona Redmana na europejskie tournée, obejmujące Danię, Belgię, Szwajcarię i Niemcy. Byli pierwszą amerykańską, cywilną orkiestrą jazzową, która występowała w Europie po II wojnie światowej. Na Starym Kontynencie pozostał już do końca życia. Mieszkał we Francji i Danii, żeby ostatecznie osiąść w Holandii. Pracował jako „wolny strzelec”, często koncertując i nagrywając. W Europie, a zwłaszcza Francji, stał się prawdziwą gwiazdą. Regularnie występował z odwiedzającymi Europę muzykami amerykańskimi takimi jak Art Blakey, Duke Ellington, Dizzy Gillespie, Bud Powell, Ben Webster i formacja Jazz at the Philharmonic, oraz mieszkającym w Paryżu Kennym Clarkiem. Współpracował także z portugalską śpiewaczką fado – Amálią Rodrigues. Stany Zjednoczone odwiedził tylko raz. W 1970 przyjechał do rodzinnego kraju, żeby wystąpić na Newport Jazz Festival.
Zmarł wskutek długotrwałej choroby – raka płuc. Miał 59 lat.
Małżeństwa Był dwukrotnie żonaty. Z pierwszą żoną rozstał się jeszcze w Stanach Zjednoczonych. W 1955 poślubił Johannę „Jopie” z d. Eksteen, obywatelkę Holandii.
Hobby Był zapalonym nurkiem. Mieszkając we Francji często jeździł na Riwierę. W Saint Tropez stale widywano go nad morzem wyposażonego w maskę, płetwy, butle nurkowe i kuszę (speargun) do podwodnego polowania.
Wybrana dyskografia Jako lider lub współlider 1950 Saxophone Moods (Dial Records) 1954 Don Carlos Meets Mary Lou (Vogue) Jazz Greats – Don Byas/Stan Getz/Earl Bostic (Royale) 1963 April in Paris! – Don Byas with Strings (Battle) 1955 Don Byas – Vol. 2 (Savoy) 1964 Don Byas’ 30th Anniversary Album (Fontana) 1968 Ben Webster Meets Don Byas (SABA) 1972 Anthropology (Black Lion Records) 1973 Midnight at Minton’s (Onyx Records) 1979 A Tribute to Cannonball (Columbia) 1988 All The Things You Are (Jazz Life) 2000 Laura (Gitanes/Universal/EmArcy) – remastered, CD 2012 Don Byas at Nalen (Riverside) 2023 Classic Don Byas Sessions 1944–1946 (Mosaic Records) – 10 CD
Jako sideman Z Colemanem Hawkinsem 1974 52nd Street: Vol. 2 (Onyx) Z Jazz at the Philharmonic 2018 Jazz at the Philharmonic – Live in Amsterdam 1960 (NJA) Z Amálią Rodrigues 1972 Encontro (Columbia) Z Mary Lou Williams 1956 Messin' 'Round in Montmartre (Storyville) Zestawienie wg dat wydania płyt
Wyróżnienia 1997 Wprowadzenie do Jazzowego Panteonu Sławy Oklahomy (The Oklahoma Jazz Hall Of Fame)
Przypisy
Bibliografia Don Byas, allmusic.com Don Byas, Britannica
Linki zewnętrzne Dyskografia Dona Byasa, Discogs
Kategoria:Amerykańscy muzycy bebopowi Kategoria:Amerykańscy muzycy swingowi Kategoria:Amerykańscy saksofoniści jazzowi Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Zmarli w 1972