Bitwa nad Ch’ŏngch’ŏn-gang

Bitwa nad Ch’ŏngch’ŏn-gang – decydująca bitwa wojny koreańskiej, stoczona od 25 listopada do 2 grudnia 1950 roku wzdłuż doliny rzeki Ch’ŏngch’ŏn w północno-zachodniej części Korei Północnej. W odpowiedzi na udaną pierwszą fazę chińskiej kampanii przeciwko siłom Organizacji Narodów Zjednoczonych, gen. Douglas MacArthur rozpoczął „ofensywę Home-by-Christmas”, aby wypędzić chińskie siły z Korei i zakończyć wojnę. Przewidując to posunięcie, dowódca Chińskich Ochotników Ludowych Peng Dehuai zaplanował kontrofensywę, nazwaną „drugą fazą kampanii” przeciwko siłom ONZ.

Mając nadzieję na powtórzenie sukcesu wcześniejszej pierwszej fazy kampanii, chińska 13 Armia przeprowadziła serię niespodziewanych ataków wzdłuż doliny rzeki Ch’ŏngch’ŏn w nocy 25 listopada 1950 roku, skutecznie niszcząc prawą flankę amerykańskiej 8 Armii, jednocześnie umożliwiając siłom chińskim szybkie przemieszczenie się na tyły wojsk ONZ. W kolejnych walkach i odwrotach toczących się od 26 listopada do 2 grudnia 1950 roku, chociaż amerykańskiej 8 Armii udało się uniknąć otoczenia przez siły chińskie, to przeciwnik był w stanie zadać ciężkie straty wycofującym się siłom ONZ, które utraciły jakąkolwiek spójność. W następstwie bitwy nad rzeką Ch’ŏngch’ŏn straty poniesione przez amerykańską 8 Armią zmusiły wszystkie wojska ONZ do wycofania się z Korei Północnej na linię 38. równoleżnika.

Tło thumb|left|Mapa chińskiej pierwszej fazy kampanii, 25 października – 1 listopada 1950

Po udanym lądowaniu sił ONZ w Inzonie, wyrwaniu się z worka pusańskiego i zniszczeniu Koreańskiej Armii Ludowej we wrześniu 1950 roku, amerykańska 8 Armia przekroczyła 38. równoleżnik i szybko posunęła się w kierunku granicy chińsko-koreańskiej. Zaniepokojony rozwojem sytuacji przewodniczący Komunistycznej Partii Chin Mao Zedong nakazał tzw. Chińskim Ochotnikom Ludowym interwencję w Korei i rozpoczęcie pierwszej fazy kampanii przeciwko siłom ONZ.

Między 25 października a 4 listopada 1950 roku chińska 13 Armia zaskoczyła i pokonała II Korpus Armii Republiki Korei oraz amerykańską 1 Dywizję Kawalerii w bitwach pod Onjong i Unsan, niszcząc prawą flankę 8 Armii i zmuszając jednocześnie siły ONZ do wycofania się na linię rzeki Ch’ŏngch’ŏn. Chociaż siły chińskie początkowo były w stanie przebić się przez linie ONZ, trudności logistyczne zmusiły „ochotników ludowych” do częściowego wycofania się 5 listopada 1950 roku.

Pomimo sukcesu pierwszej fazy kampanii Chińskich Ochotników Ludowych planiści ONZ nadal wierzyli, że komunistyczne Chiny nie interweniowały w Korei na dużą skalę. Nagłość odwrotu Chińczyków jeszcze bardziej wzmocniła to przekonanie. Opierając się na założeniu, że tylko ok. 30 000 chińskich żołnierzy może pozostawać ukrytych w górach, gen. Douglas MacArthur nakazał zbombardowanie mostów nad rzeką Jalu w celu odcięcia chińskich posiłków. Pewien, że siły powietrzne ONZ mogą wykryć i zakłócić wszelkie ruchy wrogich wojsk przez rzekę Jalu, MacArthur rozpoczął 24 listopada „ofensywę Home-by-Christmas”, aby rozgromić pozostałe siły komunistyczne w Korei i zakończyć wojnę przed świętami.

Jednak planiści ONZ nie wiedzieli, że w Korei stacjonowało wtedy 180 000 żołnierzy chińskich, a kolejne posiłki stale przedostawały się przez granicę. Chociaż Chińscy Ochotnicy Ludowi otrzymali rozkaz utrzymania pozycji obronnej w Korei Północnej do czasu przybycia dostaw sowieckiej broni wiosną 1951 roku, to ich wcześniejsze sukcesy przekonały chińskie kierownictwo, że „ochotnicy” są w stanie już teraz odwrócić postępy wojsk ONZ. Zachęcony faktem, że przeciwnik nie znał ich prawdziwej liczebności, dowódca Chińskich Ochotników Ludowych Peng Dehuai przedstawił plan drugiej fazy kampanii, kontrofensywę mającą na celu odepchnięcie sił ONZ do linii w połowie drogi między rzeką Ch’ŏngch’ŏn a Pjongjangiem. W ramach planu dezinformacji Peng nakazał wszystkim jednostkom szybkie wycofanie się na północ, uwalniając po drodze jeńców wojennych. Mając do dyspozycji już 230 000 żołnierzy i kolejnych 150 000 zmierzających do jeziora Changjin, Peng zezwolił na rozpoczęcie drugiej fazy kampanii 22 listopada 1950 roku.

Preludium Lokalizacja, teren i pogoda Bitwa została stoczona wzdłuż linii frontu wokół rzeki Ch’ŏngch’ŏn i jej dopływów, ok. 80 km na południe od granicy chińsko-koreańskiej. Linia frontu ONZ rozciągała się od zachodniego wybrzeża Korei do Gór Taebaek w centralnej Korei, przy czym rzeka Ch’ŏngch’ŏn przecinała północną część linii frontu ONZ w mieście Kujang-dong. Od zachodu na wschód linię frontu wyznaczają takie miasta, jak Chŏngju, Yongsan-dong, Ipsok, Kujang-dong, Tŏkch’ŏn i Yongwon, a łączące je skrzyżowania dróg znajdują się w Sinanju, Andżu, Kunu-ri i Pukchang-ni. Droga biegnie na południe od Kunu-ri do Sunczonu i ostatecznie do Pjongjangu; później stała się główną trasą odwrotu sił ONZ stacjonujących w centralnej części linii frontu. Pagórkowaty teren na północnym brzegu rzeki Ch’ŏngch’ŏn utworzył barierę obronną, która pozwoliła Chińczykom ukryć swoją obecność, rozpraszając jednocześnie nacierające siły ONZ. Bitwa rozegrała się podczas jednej z najzimniejszych koreańskich zim od 100 lat, w czasie której temperatury spadły do -34 °C.

Siły i strategie thumb|left|Mapa bitwy nad rzeką Ch’ŏngch’ŏn, 25–28 listopada 1950 Działając na polecenie MacArthura, gen. Walton H. Walker z 8 Armii rozpoczął „ofensywę Home-by-Christmas” o godz. 10:00 24 listopada 1950 roku. Z odtworzonym południowokoreańskim II Korpusem umieszczonym na prawym skrzydle 8 Armii, natarcie prowadził amerykański I Korpus na zachodzie, IX Korpus w centrum i koreański II Korpus na wschodzie. Trzy Korpusy ONZ ostrożnie posuwały się naprzód w ciągłej linii frontu, aby zapobiec kolejnym zasadzkom podobnym do pierwszej fazy kampanii Chińskich Ochotników Ludowych, ale niedobór siły ludzkiej rozciągnął siły ONZ do granic możliwości. Poza sprzeciwem Chińczyków na odcinku II Korpusu, 8 Armia napotkała na niewielki opór, a linia między Chŏngju a Yongwon została zajęta w nocy 25 listopada.

Pomimo braku siły ludzkiej, amerykańska 8 Armia miała trzy i pół raza większą siłę ognia niż wojska komunistyczne. 5 Armia, która była odpowiedzialna za wsparcie powietrzne, również napotkała na niewielki opór z powodu praktycznego braku broni przeciwlotniczej po stronie chińsko-północnokoreańskiej. Podniesione ucztą z okazji Święta Dziękczynienia z pieczonymi indykami w przededniu natarcia, morale w szeregach wojsk ONZ było wysokie, a wizja powrotu do domu na Boże Narodzenie była w myślach wszystkich żołnierzy. Wysokie morale spowodowało jednak pogorszenie dyscypliny, a większość żołnierzy porzuciła swój sprzęt i zapasy amunicji przed bitwą. Na przykład jedna kompania strzelców z IX Korpusu rozpoczęła natarcie w większości bez hełmów i bagnetów, a każdy żołnierz miał przy sobie średnio mniej niż jeden granat i 50 sztuk amunicji. Ponieważ planiści ONZ przewidywali, że wojna zakończy się przed wejściem w fazę kampanii zimowej, wszystkie elementy 8 Armii rozpoczęły ofensywę z niedoborem ciepłej odzieży.

Podczas gdy amerykańska 8 Armia nacierała na północ, chińska 13 Armia ukrywała się w górach z 50. i 66 Korpusem na zachodzie, 39. i 40 Korpusem w centrum oraz 38. i 42 Korpusem na wschodzie. Przewidując postępy wojsk ONZ, Chińczycy zaplanowali serię kontrataków, aby zaskoczyć przeciwnika. Mając nadzieję na powtórzenie sukcesu pierwszej fazy kampanii, 38. i 42 Korpus miały najpierw zaatakować południowokoreański II Korpus i zniszczyć prawą flankę wojsk ONZ, a następnie przeciąć linie przeciwnika. W tym samym czasie 39. i 40 Korpus wiązałby walką na miejscu amerykański IX Korpus, uniemożliwiając jednocześnie dostarczenie jakichkolwiek posiłków dla II Korpusu. 50. i 66 Korpus miały pozostać z tyłu i powstrzymać postępy I Korpusu.

Chociaż 13 Armia miała nominalną siłę 230 000 ludzi, jej rzeczywista siła podczas bitwy mogła wynosić zaledwie 150 000 ludzi. Na przykład 66 Korpus miał na początku bitwy tylko 6600 żołnierzy na dywizję, zamiast etatowych 10 000 ludzi na dywizję. Na trzech żołnierzy przypadała tylko jedna sztuka broni palnej, a reszta była używana jako miotacze granatów. Ponieważ większość chińskich haubic i dział pozostała w Mandżurii, moździerze były jedynym wsparciem artyleryjskim dostępnym dla Chińskich Ochotników Ludowych. Na potrzeby kontrofensywy przeciętny żołnierz chiński otrzymywał racje żywnościowe i amunicję na zaledwie pięć dni, a zaopatrzenie można było uzyskać jedynie poprzez zbieranie zapasów od zabitych na polu bitwy. Aby zrekompensować swoje niedociągnięcia, Chińczycy w dużym stopniu polegali na nocnych atakach i infiltracjach, aby uniknąć spotkania z siłą ognia wojsk ONZ. Paradoksalnie, prymitywny system logistyczny pozwalał im na sprawne manewrowanie po nierównym, pagórkowatym terenie, dzięki czemu mogli ominąć obronę ONZ i otoczyć odizolowane pozycje nieprzyjaciela. Ponieważ Chińczycy zdobyli dużą liczbę broni na Kuomintangu podczas wojny domowej, większość Chińskich Ochotników Ludowych używała amerykańskiej broni ręcznej, takiej jak pistolet maszynowy Thompson, karabin M1 Garand, karabin maszynowy Browning M1918, Bazooka czy moździerz M2.

Bitwa Kiedy amerykańska 8 Armia zatrzymała się po południu 25 listopada 1950 roku, chińska 13 Armia rozpoczęła drugą fazę kampanii. Rozpoczął się zmasowany frontalny atak na całej linii frontu ONZ od Yongsan-dong do Yongdong-ni. Na zachodzie południowokoreańska 1 Dywizja Piechoty z I Korpusu została zaatakowana przez chiński 66 Korpus w Yongsan-dong. W centrum 39. i 40 Korpus przeprowadziły działania rozpoznawcze przeciwko amerykańskiemu IX Korpusowi w Ipsok i Kujang-dong. Na wschodzie 38. i 42 Korpus przebiły się przez linię południowokoreańskiego II Korpusu w Tŏkch’ŏn i Yongdong-ni. „Ofensywa Home-by-Christmas” została całkowicie zatrzymana rano 26 listopada.

Działania w Tŏkch’ŏn i Yongdong-ni thumb|Chińscy żołnierze przygotowujący zasadzkę na wycofujące się siły ONZ Po bitwie pod Onjong Chińczycy uznali południowokoreański II Korpus za najbardziej narażoną na atak jednostkę 8 Armii. Oprócz braku siły ognia swojego amerykańskiego odpowiednika, korpus koreańskie utrzymywał również najtrudniejszy teren na prawym skrzydle wojsk ONZ. O godzinie 10:00 24 listopada południowokoreańska 7 Dywizja Piechoty na lewym skrzydle II Korpusu zaatakowała na północ od Tŏkch’ŏn. W tym samym czasie południowokoreańska 8 Dywizja Piechoty na prawym skrzydle II Korpusu posuwała się na północ od Yongdong-ni, ale jej postęp został zatrzymany przez twardy opór chińskiego 38. i 42 Korpusu. Ciągłe walki przez następne dwa dni nie przyniosły żadnych korzyści Koreańczykom. Podczas postępów, obrona Chińskich Ochotników Ludowych zdołała stworzyć klin w centrum 7 Dywizji Piechoty, zmuszając ją do zaangażowania większości swoich rezerw na linii frontu. Tymczasem południowokoreańska 6 Dywizja Piechoty na tyłach II Korpusu mogła wystawić jedynie swój 2 Pułk Piechoty jako rezerwę Korpusu ze względu na wcześniejsze straty poniesione pod Onjong.

Podczas gdy Armia Republiki Korei przygotowywała swoje pozycje obronne o zmierzchu 25 listopada, dwa korpusy Chińskich Ochotników Ludowych mobilizowały się do decydującego kontrataku na prawe skrzydło amerykańskiej 8 Armii. Chiński 38 Korpus planował zaatakować z pełną siłą centrum i prawą flankę 7 Dywizji Piechoty, podczas gdy dwie dywizje z 42 Korpusu rozpoczęły marsz przez wzgórza, aby ominąć prawą flankę 8 Dywizji Piechoty. Biorąc pod uwagę znaczenie tego ataku, Han Xianchu, jeden z zastępców Penga, osobiście dowodził 38. i 42 Korpusem przez resztę bitwy.