9 Pułk Ułanów Małopolskich

9 Pułk Ułanów Małopolskich (9 puł) – oddział kawalerii Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

W latach 1918–1920 pułk walczył na wojnie z Ukraińcami i bolszewikami, w 1939 w kampanii wrześniowej, za którą otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari.

Pokojowym garnizonem pułku była Trembowla, a szwadronu zapasowego StanisławówDo 1929 dowództwo i dwa szwadrony stacjonowały w Czortkowie..

Formowanie i zmiany organizacyjne W listopadzie 1918 roku przystąpiono w Dębicy do formowania małopolskiego pułku kawalerii. Jego organizatorem i pierwszym dowódcą został rotmistrz Józef Dunin-Borkowski. Pułk zorganizowany został na wzór kawalerii legionów z 1917 roku, według regulaminu niemieckiego. 21 listopada 1918 roku wyruszył na front polsko-ukraiński 1 szwadron. Pozostałe szwadrony dołączały do pułku stopniowo, w miarę formowania. W grudniu 1918 roku na froncie, z ochotników lwowskich sformowano kompanię piechoty, która następnie została wcielona do pułku. Również w grudniu dołączył do pułku 2 szwadron z plutonem ckm. 3 szwadron wyruszył na front w lutym 1919 roku, skierowany został jednak na Śląsk Cieszyński. Do pułku dołączył w maju, w czasie polskiej ofensywy. Także w maju dołączył 4 szwadron, jednak tylko w składzie jednego plutonu konnego. Z powodu strat wycofany został do Dębicy, skąd po ponownym zorganizowaniu powrócił do pułku w grudniu 1919 roku. Do czerwca 1919 roku pułk występował pod nazwą pułku strzelców konnych, kiedy to otrzymał nazwę 9 pułk ułanów. Struktura i obsada personalna pułku w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowódcamjr Stefan DembińskiZastępcamjr Roman MachnickiAdiutant pułkupor. Stefan GołaszewskiLekarz wet.rtm. lek. wet. Józef RoschLekarzkpt. lek. Stanisław NiedźwiedziaOficer prowiantowypor. Andrzej KuczekDowódca I dywizjonurtm. Tadeusz PlesnerDowódca II dywizjonurtm. Tadeusz KomorowskiDowódca 1 szwadronupor. Stanisław GrekowiczDowódca plutonuppor. Karol HinczDowódca plutonuwchm. Franciszek Gniłka (ranny VIII) Dowódca 2 szwadronupor. Zdzisław Gawin Niesiołowski († 31 VIII)rtm. Jan Szkutapor. Edmund WaniaDowódca plutonuwchm, Karol SzewczykDowódca plutonuwchm. Karol Szataśny (ranny 19 VIII)Dowódca 3 szwadronupor. Jan TataraDowódca plutonupor. Kazimierz DzielińskiDowódca plutonupor. Stefan Ostrowski († 31 VIII) Dowódca 4 szwadronuppor. Adolf Lachowicz († 31 VIII)por. Michał SzafranDowódca plutonuwchm. Józef BokataDowódca 5 szwadronupor. Władysław Spychalski Dowódca szwadronu kmrtm. Jan Szymańskippor. Tadeusz TułasiewiczDowódca plutonuppor. Adolf CzarnotaDowódca plutonuppor. Jan Pelczar (ranny 12 VIII)Dowódca plutonuwchm. szt. Jan PucDowódca szwadronu technicznegopor. Wiesław PożakowskiDowódca plutonu marszowegoppor. Konrad Bąkowski († 19 VIII)Oficer pułkurtm. Kazimierz KowalskiOficer pułkurtm. Bolesław WojciechowskiOficer pułkupor. Jan RomańskiOficer pułkupor. Adam WilczekOficer pułkuppor. Witold BąkowskiOficer pułkuppor. Bolesław Magierowski († 31 VIII)Oficer pułkuppor. Jan PerecOficer pułkuppor. Tadeusz SzcholtzOficer pułkuppor. Władysław SzymonowiczOficer pułkuppor. Tadeusz Wiktor

Walki o granice 1918–1920 roku thumb Wojna polsko-ukraińska

W związku z opanowaniem Lwowa i Małopolski Wschodniej aż do linii rzeki San przez oddziały ukraińskie, w listopadzie 1918 roku wybuchła wojna polsko-ukraińska. 21 listopada 1918 roku wyruszył na front polsko-ukraiński 1 szwadron z plutonem karabinów maszynowych. Skierowany do Przemyśla, osłaniał linię kolejową do Lwowa. W dniach 23–29 grudnia 1918 roku szwadron wziął bezpośredni udział w odsieczy Lwowa w składzie grupy płka Sopotnickego. Po powrocie ze Lwowa, stopniowo wzmacniany, od 2 stycznia 1919 roku bronił odcinka Medyka – Sądowa Wisznia, aż do majowej ofensywy 1919 roku. W związku ze spodziewaną ofensywą, dwa szwadrony liniowe i szwadron karabinów maszynowych scalono jako pułk strzelców konnych i przydzielono do 4 Dywizji Piechoty. W trakcie reorganizacji przybył z Dębicy 4 szwadron zapasowy. Dowódcą pułku został mjr Zygmunt BartmańskiZginął 18/19 maja 1919 roku w trakcie zajmowania Drohobycza..

Po przełamaniu frontu ukraińskiego pod Krysowicami przez 4 Dywizję Piechoty, pułk działał w jej straży przedniej. Po walkach pod Samborem i Krukienicami 19 maja 1919 roku pułk zajął Drohobycz. Następnie w Stryju dołączył 3 szwadron. W trakcie dalszej ofensywy zajął 24 maja Kałusz, 27 maja Stanisławów – gdzie zdobył kilka pociągów wyładowanych żywnością i sprzętem wojskowym. Po kilkudniowym postoju pułk przeszedł do Halicza, gdzie częściowo przeprawił się przez Dniestr, ścigając nieprzyjaciela do Podhajc. 10 czerwca oddziały ukraińskie przeszły do kontrnatarcia w kierunku Czortków – Buczacz. Na południe od Buczacza, pod Sorokami, pułk stoczył ciężkie walki odwrotowe odrywając się od nieprzyjaciela. Przebijał się przez Jezierzany, by ponownie walczyć w odwrocie na terenie: Rohatyn – Sarnaki Górne – Narajów – Babuchów. Dalszy odwrót nastąpił nad rzekę Świrz, gdzie pułk obsadził odcinek obronny pod Hryhorowem. Podczas tych kilkudniowych walk obronnych nad Świrzem pułk otrzymał nazwę: 9 pułk ułanów oraz barwy proporczyków pułkowych.

Przegrupowanie i wzmocnione oddziały polskie przeszły ponownie do natarcia. Pułk osiągnął Podwysokie i Kozową, gdzie 2 lipca wcielony został do nowo formowanej 5 Brygady JazdyWraz z 1 pułkiem ułanów krechowieckich.. W dalszym pościgu pułk walczył pod Skałatem, gdzie 1 szwadron po brawurowej szarży zajął Mytnicę. Ostatecznie działania wojenne zakończyły się nad Zbruczem, gdzie pułk, pod Podwołoczyskami wszedł w styczność z oddziałami sowieckimi.

Wojna polsko-bolszewicka

Po zakończonej wojnie polsko-ukraińskiej przystąpiono do działań zaczepnych na Wołyniu, gdzie w okolicy Równego zaczęły się koncentrować oddziały sowieckie. 9 sierpnia 1919 roku pułk wyruszył, w straży przedniej brygady na Równe i 12 sierpnia zajął Zdołbunów. Następnie pułk wszedł w skład 4 Brygady KawaleriiWraz z 8 pułkiem ułanów., zajmując Horodnicę. W okresie ogólnego zastoju na froncie dochodziło do drobnych starć z nieprzyjacielem. W październiku 1919 roku pułk wydzielono ze składu brygady. Przeszedł do samodzielnych działań bojowych na północ od linii kolejowej Kijów – Sarny. Pułk rozmieszczony został na odcinku rzeki Uborć, od Miłaszewicz do Choczyna, broniąc tam kilku dogodnych przepraw. Na początku grudnia dołączył nowo sformowany 4 szwadron, który został odwodem pułku. 24 grudnia pułk udał się w pościg za sowieckim oddziałem dywersyjnym, który przeszedł przez front. Pościg zakończył się rozbiciem oddziału dywersyjnego pod Dąbrowicą nad Horyniem. W lutym 1920 roku pułk przetransportowano na odpoczynek pod Równe. Dwumiesięczny postój wykorzystano na szkolenia i uzupełnienia. Skompletowano 4 szwadrony liniowe, szwadron techniczny i szwadron karabinów maszynowych. Sformowano również plutony karabinów maszynowych dla poszczególnych szwadronów liniowych. W skład nowo utworzonej 1 Dywizji Jazdy pułk wszedł w składzie 420 ułanów i 16 karabinów maszynowych.

24 kwietnia 1920 roku 4 Dywizja Kawalerii rozpoczęła działania w kierunku na Koziatyn. W trakcie działań początkowych, 22 kwietnia trzeci szwadron rozbił podjazd sowieckiej kawalerii, otwierając drogę na Koziatyn. Wieczorem, 24 kwietnia, pułk przeszedł kilkanaście kilometrów za rzekę Słucz, przygotowując atak. 25 kwietnia pułk uderzył na Prutówkę i odrzucił sowiecką kawalerię w kierunku na Żytomierz. Zagon na Koziatyn wykonano w ciągu 2 dni. Pod Halczyńcem stoczono walkę z sowieckim pociągiem pancernym. 26 kwietnia oddziały dotarły pod Koziatyn. Nocne natarcie na dworzec kolejowy nie przyniosło rozstrzygnięcia. Dopiero poranne uderzenie, przy wsparciu 14 pułku ułanówWspółdziałały również 2 pułk szwoleżerów i 1 pułk ułanów., odniosło sukces. W trakcie kilkugodzinnej bitwy zmuszono do kapitulacji kilkuset sowieckich żołnierzy. Straty wyniosły 8 rannych ułanów. Zdobyto: 27 dział, 176 karabinów maszynowych, samochód pancerny, 3 samoloty, 120 parowozów i 3000 wagonów z ładunkiem.

Wojska sowieckie, zmuszone do odwrotu na Wołyniu, oddały Żytomierz, Berdyczów i Korosteń. 3 maja 1 Dywizja Kawalerii dotarła pod Białą Cerkiew. Stąd pułk, samodzielnie, ruszył na Rokitno. Miasto bronione było przez oddziały sowieckie, wspierane przez pociągi pancerne. Szybkim natarciem 3 szwadron pułku zdobył dworzec kolejowy, zajmując transport sprzętu wojennego. Jednocześnie wojska polskie zajęły Kijów. Dalsze działania charakteryzowały się drobnymi starciami z opóźnionymi w odwrocie oddziałami sowieckimi. 15 maja pułk przeszedł do Taraszczy, skąd prowadził działania ubezpieczające, docierając do Korsunia.

Mapy walk pułku

Kawalerowie Virtuti Militari 40x40px|left Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920:wachm. Marian Baranwachm. Marian Bednarskiuł. Izydor Bielast. wachm. Józef Bokotappor. Konrad Bąkowski †18 VIII 1920mjr Zbigniew Brochwicz-Lewińskikpr. Jan Ciągłopor. Adolf Czarnotawachm. Jan Cwanekplut. Antoni Daniłłowiczmjr Stefan Jacek Dembińskippłk Józef Dunin-Borkowskikpr. Stefan Dziągrtm. Kazimierz Dzielińskiplut. Julian Gałkowskiwachm. Franciszek Gniłkartm. Stanisław Grekowiczplut. Jan Grzegórskist. uł. Filip Grzywaczkpr. Józef Hamalartm. Tadeusz Komorowskiwachm. Franciszek Kopczyńskirtm. Kazimierz Kowalskiwachm. Jan Książekrtm. Andrzej Kuczekpor. Adolf Lachowiczwachm. Karol Lewczykkpr. Stanisław Łęgorzmjr Roman Machnickist. wchm. Adam Majewskiuł. Wawrzyniec Makowskippor. Bolesław Magierowskiwachm. Franciszek Mroczkowskikpr. Władysław Nowowiejskiplut. Wacław Nowicki nr 3099por. Zdzisław Niesiołowskikpr. Leon Olenderekppor. Stefan Ostrowskippor. Jan Papećpor. Jan Pelczarkpr. Jan Pierzyńskirtm. Władysław Płonkauł. Franciszek Polaczkiewiczrtm. Wiesław Pożakowskikpr. Andrzej Pruszyński nr 2200st. wchm. Jan Pucuł. Baltazar Rewuckiuł. Władysław Rembielakwachm. Jan Franciszek Rejniakwachm. Julian Rozporskirtm. Władysław Spychalskiplut. Jan Stalartm. Michał Szafranrtm. Jan Szymańskippor. Tadeusz Stych-Ślusarczykwachm. Karol Szałaśnyrtm. Jan Szkutartm. Jan Tatarawachm. Tadeusz Trębińskikpr. Antoni Turowskipor. Edward Waniast. wachm. Franciszek Wieczerzakplut. Kazimierz Winczurast. uł. Kazimierz Witkowskirtm. Bronisław Wojciechowskiuł. Józef Zielińskippor. Bolesław Ziembast. wchm. Władysław Ziobrost. uł. Józef Żurkowskirtm. Tadeusz Tułasiewicz

Pułk w okresie pokoju mały|Inspekcja pułku w Trembowli, 1931 Od grudnia 1920 do marca 1921 pułk stacjonował w rejonie Młynowa, a następnie przeszedł do Żółkwi. W latach 1921-1922 kolejnymi garnizonami pułku były: Brody, Tarnopol, Złoczów, Brzeżany. Na przełomie 1922 i 1923 pułkowi wyznaczono jako garnizony pokojowe Czortków i Trembowlę na Podolu.

W latach 1921–1924 pułk wchodził w skład VI Brygady Jazdy. Wiosną 1924, wraz ze zmianą terminu „jazda" na „kawaleria", wszedł w skład 6 Samodzielnej Brygady Kawalerii. Wiosną 1937 brygada ta została przeformowana w Podolską Brygadę Kawalerii. Pułk pozostał w jej składzie.

28 sierpnia 1938 w Trembowli kwatermistrz pułku, mjr Wiktor Baranowski popełnił samobójstwo.

Koszary pułku

Pułk formowany był od 1 listopada 1918 w koszarach kawaleryjskich w Dębicy, gdzie do 1921 stacjonował jego szwadron zapasowy. Pod koniec lutego 1921 z rejonu Młynowa do koszar w Żółkwi przeniosło się dowództwo, szkoła podoficerska oraz szwadrony gospodarczy i zapasowy. Z uwagi na remont koszar, reszta szwadronów stacjonowała po okolicznych wioskach. W czerwcu 1921 pododdziały pułku przeniesione zostały do Brodów i Tarnopola. W Brodach szwadrony 3. i 4. (a być może również 1. i 2.) zajęły prawdopodobnie koszary „Na Jurydyce”, natomiast w Tarnopolu dowództwo pułku i szwadron ckm zajął dawne koszary austriackiego 2 pułku dragonów w rejonie ulic Zawodska–Dubowecka. Szwadron zapasowy stacjonował początkowo w Brzeżanach przy ul. Adama Mickiewicza, a od 1923 w koszarach 6 pułku Ułanów Kaniowskich w Stanisławowie.